Πολλές καθημερινές δραστηριότητες, όπως το να σηκώνεται κανείς από το κρεβάτι, να πίνει έναν καφέ, να χαιρετά έναν φίλο, να σκύβει για να χαϊδέψει έναν σκύλο ή να πατάει τη λεκάνη της τουαλέτας, μπορεί ξαφνικά να οδηγήσουν σε έντονο πόνο στη μέση. Πολλοί πάσχοντες εκπλήσσονται από την αναντιστοιχία μεταξύ της φαινομενικά αθώας κίνησης και της σοβαρότητας του πόνου που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες, μήνες, χρόνια ή και δεκαετίες.
Η εξήγηση είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πόνος στη μέση δεν οφείλεται σε τραυματισμό μυών, τενόντων ή οστών. Συχνά, ξεκινά από κάτι τόσο απλό όσο ένας μυϊκός σπασμός, ο οποίος στη συνέχεια οδηγεί σε ευαισθητοποίηση των νεύρων και πόνο που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
Αν και η έλλειψη σοβαρού υποκείμενου τραυματισμού μπορεί να προσφέρει μικρή παρηγοριά στο εκτιμώμενο 80% του πληθυσμού που θα υποφέρει από πόνο στη μέση κάποια στιγμή στη ζωή του, η καλή είδηση είναι ότι η πρόληψη είναι πολύ ευκολότερη από τη θεραπεία, και πολλές περιπτώσεις υποχωρούν από μόνες τους με τον καιρό.
Η σπονδυλική στήλη, σύμφωνα με την καθηγήτρια Manuela Ferreira, επικεφαλής μυοσκελετικής υγείας στο George Institute for Global Health στο Σίδνεϊ, είναι ουσιαστικά ένας πυλώνας που προστατεύει τον νωτιαίο μυελό και τα νεύρα, ενώ ταυτόχρονα μας επιτρέπει να λυγίζουμε, να περιστρεφόμαστε και να στρίβουμε. Αυτό απαιτεί πολλά κινούμενα μέρη. “Υπάρχουν τόσες πολλές δομές που μπορεί να εμπλέκονται στη διαδικασία του πόνου στη μέση: αρθρώσεις, μεγάλοι και μικροί μύες, οι δίσκοι”, εξηγεί η Ferreira.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν κινούμε αυτές τις δομές αρκετά. “Οι αρθρώσεις χρειάζονται κίνηση,” τονίζει. “Εφαρμόζουμε μεγάλο βάρος, ιδιαίτερα στη οσφυϊκή μοίρα [κάτω] της σπονδυλικής στήλης, χωρίς να της επιτρέπουμε να προσαρμοστεί και να κινηθεί.”
Τα προβλήματα της πλάτης αποτελούν τον τρίτο σημαντικότερο παράγοντα επιβάρυνσης ασθενειών στην Αυστραλία, καταλαμβάνοντας το 2,2% του εθνικού προϋπολογισμού υγείας. Σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή, ένας στους έξι Αυστραλούς υποφέρει από προβλήματα στη μέση.
Ο λόγος που ο πόνος στη μέση είναι τόσο συχνός είναι επειδή πολλοί άνθρωποι βιώνουν το πρώτο επεισόδιο κατά την εφηβεία, με υψηλό ποσοστό υποτροπής: περίπου το ένα τρίτο όσων έχουν ένα επεισόδιο πόνου στη μέση θα υποτροπιάσει εντός ενός έτους.
Τι πυροδοτεί τον πόνο αρχικά; “Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν γενετικοί παράγοντες που προδιαθέτουν στον πόνο στη μέση, καθώς και παράγοντες του τρόπου ζωής και της ψυχικής υγείας,” λέει ο καθηγητής Peter O’Sullivan, μυοσκελετικός θεραπευτής από το Πανεπιστήμιο Curtin στο Περθ.
Συχνά, η πιο πιθανή εξήγηση για τον πρώτο μυϊκό σπασμό είναι η εξάντληση. “Η τρέχουσα άποψη είναι ότι η πλειονότητα – και μιλάμε για 95% του πόνου στη μέση – εμφανίζεται σε περιόδους στρες, έλλειψης ύπνου, μειωμένης δραστηριότητας, κόπωσης, και μετά κάνουμε κάτι όπως απλώς σκύβουμε για να σηκώσουμε κάτι, και η πλάτη μας κάνει σπασμό,” αναφέρει ο O’Sullivan. Αυτός ο οξύς πόνος μας κάνει να “παγώνουμε”, να κινούμαστε λιγότερο, να προστατεύουμε την περιοχή, κάτι που με τη σειρά του προκαλεί αλλαγές στους γύρω ιστούς και τα νεύρα, καθιστώντας τα ευαίσθητα ακόμη και στα πιο ήπια και αθώα ερεθίσματα.
Όσοι έχουν βιώσει πόνο στη μέση μπορεί να εκπλαγούν μαθαίνοντας ότι σπάνια προκαλείται από σοβαρό τραυματισμό. Μελέτες με τεχνολογίες απεικόνισης, όπως ακτινογραφίες, αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες, δείχνουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπάρχει εμφανής διαφορά μεταξύ ατόμων με πόνο και ατόμων χωρίς πόνο. “Αυτή η παλιά αντίληψη, ‘Ω, τραυμάτισες την πλάτη σου’, δεν υποστηρίζεται από τρέχοντα στοιχεία,” δηλώνει ο O’Sullivan.
Αυτό, βέβαια, δεν μειώνει τις καταλυτικές επιπτώσεις του πόνου στη μέση. Ο O’Sullivan το παρομοιάζει με μυϊκή κράμπα ή σοβαρό πονοκέφαλο: ο πόνος είναι πραγματικός, ακόμη και αν η ιατρική τεχνολογία δεν μπορεί να εντοπίσει την ακριβή αιτία.
Όπως και με πολλά μυοσκελετικά ζητήματα, η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Μια πρόσφατη αυστραλιανή μελέτη ανέδειξε τη σημασία των αλλαγών στον τρόπο ζωής: καλύτερος ύπνος, διακοπή του καπνίσματος, υγιεινότερη διατροφή και αυξημένη σωματική δραστηριότητα θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν χιλιάδες δολάρια σε δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης για τον πόνο στη μέση. Μία συμμετέχουσα, που ζούσε με χρόνια πόνο στη μέση για πάνω από 40 χρόνια, μετά από σταδιακή αύξηση της φυσικής της δραστηριότητας, από έναν 15λεπτο περίπατο καθημερινά μέχρι ένα διαδικτυακό μάθημα άσκησης, δεν ενοχλήθηκε καθόλου από πόνο τους τελευταίους 12 μήνες.
Η λύση στην πλειονότητα των περιπτώσεων πόνου στη μέση είναι απλά να συνεχίζουμε να κινούμαστε, σύμφωνα με τους ειδικούς. “Η καλύτερη κίνηση είναι η επόμενη κίνηση,” λέει ο O’Sullivan. Όσον αφορά συγκεκριμένες ασκήσεις για τη σπονδυλική στήλη, το yoga μπορεί να βοηθήσει. “Ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να κινούν τη σπονδυλική στήλη προς όλες τις κατευθύνσεις… κάμψη, έκταση, περιστροφή και πλάγια κάμψη.”
Η άσκηση με πόνο στη μέση δεν σημαίνει αγνόηση του πόνου, αλλά συνέχιση της άσκησης στο μέτρο του δυνατού. “Πρέπει να αλλάζεις τον τρόπο που κινείσαι, αλλά πρέπει να συνεχίζεις να κινείσαι – είναι σαν να υπενθυμίζεις στον εγκέφαλό σου ότι είναι ασφαλές να κινείσαι,” συμβουλεύει η Ferreira.
