Η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα βαθαίνει καθώς η Υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών για την Απασχόληση και την Ανακούφιση των Παλαιστινίων Παλαιστινίων Προσφύγων (UNRWA) αναγκάζεται να επιβάλει δρακόντεια μέτρα λιτότητας. Περίπου 600 υπάλληλοι απολύονται, ενώ οι μισθοί των εργαζομένων στη Γάζα μειώνονται κατά 20% και οι ώρες εργασίας περιορίζονται. Οι κινήσεις αυτές έρχονται ως άμεση συνέπεια των ισραηλινών περιορισμών στην πρόσβαση κρίσιμης ανθρωπιστικής βοήθειας, η οποία παραμένει αποκλεισμένη, επιτείνοντας την ήδη δεινή κατάσταση στον πολιορκημένο θύλακα.
Η Μάριαμ Σααμπάν, δασκάλα σε σχολείο του UNRWA για 18 χρόνια, κατέρρευσε όταν πληροφορήθηκε ότι ήταν μία από τους 600 υπαλλήλους που απολύονται. Η είδηση αυτή έρχεται να προστεθεί στις αλλεπάλληλες τραγωδίες που βιώνουν οι κάτοικοι της Γάζας εξαιτίας του πολέμου. Στις αρχές Ιανουαρίου, το UNRWA είχε ήδη ανακοινώσει τη σειρά των αυστηρών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της περικοπής 20% στους μισθούς του τοπικού προσωπικού στη Γάζα, τη μείωση των ωρών εργασίας και την λήξη συμβολαίων υπαλλήλων που βρίσκονταν εκτός Γάζας και είχαν τεθεί σε “εξαιρετική άδεια”.
Σύμφωνα με επιστολή του Επιτρόπου-Γενικού του UNRWA, Φιλίπ Λαζαρίνι, η υπηρεσία υφίσταται σοβαρό οικονομικό έλλειμμα ύψους περίπου 220 εκατομμυρίων δολαρίων για τον προϋπολογισμό του 2026. Το έλλειμμα αυτό απειλεί την ικανότητα της υπηρεσίας να καλύψει τις βασικές λειτουργικές της υποχρεώσεις, όπως η καταβολή μισθών και η συνέχιση ουσιαστικών ανθρωπιστικών προγραμμάτων.
Η 52χρονη Σααμπάν, που αυτή τη στιγμή διαμένει εκτοπισμένη στην Αίγυπτο με τον τραυματισμένο σύζυγό της, ξεκίνησε να εργάζεται στον οργανισμό το 2007 ως δασκάλα σε ένα από τα σχολεία του UNRWA στην Τζαμπάλια, βόρεια της Γάζας. Όπως πολλοί κάτοικοι της Γάζας, έχει υποστεί βαρύ τίμημα στον πόλεμο. Μετακινήθηκε με την οικογένειά της από την Τζαμπάλια στη Νουσεϊράτ, όπου κατέφυγαν στο σπίτι του αδελφού της. Τον Δεκέμβριο του 2023, δέχτηκαν άμεση ισραηλινή αεροπορική επίθεση, η οποία προκάλεσε τον θάνατο 15 ατόμων και τον τραυματισμό δεκάδων. Ανάμεσα στα θύματα ήταν η 22χρονη κόρη της Μαριάμ, ο αδελφός της και ολόκληρη η οικογένειά του.
Οι συνεχείς ισραηλινές εκστρατείες για την αποδυνάμωση και απαξίωση του UNRWA έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Το Ισραήλ κατηγορεί επανειλημμένα την υπηρεσία για επιείκεια ή συνέργεια με παλαιστινιακές ένοπλες ομάδες, χωρίς να παρέχει επαληθεύσιμα στοιχεία. Το UNRWA έχει κατηγορηματικά αρνηθεί αυτούς τους ισχυρισμούς, τονίζοντας ότι λαμβάνει πειθαρχικά μέτρα κατά οποιουδήποτε εργαζομένου αποδεικνύεται ότι εμπλέκεται σε παραπτώματα.
Το 2025, η ισραηλινή Κνεσέτ ψήφισε νόμο που ουσιαστικά απαγορεύει τις δραστηριότητες της υπηρεσίας σε περιοχές που θεωρεί “ισραηλινή κυριαρχία”, συμπεριλαμβανομένης της κατεχόμενης Ανατολικής Ιερουσαλήμ, ισχυριζόμενη ότι η υπηρεσία αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια. Το UNRWA χαρακτήρισε τον νόμο παράνομο και δήλωσε ότι τον φέρνει σε άμεση αντιπαράθεση με τις ισραηλινές αρχές. Από τον Ιανουάριο, ο ΟΗΕ έχει καταγράψει περισσότερους από 380 θανάτους υπαλλήλων του στη Γάζα από ισραηλινές επιθέσεις από τον Οκτώβριο του 2023.
Νωρίτερα τον ίδιο μήνα, η UNRWA έστειλε μπουλντόζες, καταστρέφοντας εν μέρει τα κεντρικά γραφεία της στην Ανατολική Ιερουσαλήμ. Σύμφωνα με τον Λαζαρίνι, παρόντες ήταν και Ισραηλινοί βουλευτές και μέλη της ακροδεξιάς κυβέρνησης, οι οποίοι δήλωσαν ότι η επίθεση ήρθε “μετά από άλλα βήματα που έλαβαν οι ισραηλινές αρχές για να σβήσουν την ταυτότητα των Παλαιστινίων προσφύγων”. Ως υπηρεσία του ΟΗΕ, απολαμβάνει διεθνούς νομικής ιδιότητας. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε τον Ιανουάριο τον Πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου ότι θα μπορούσε να προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Δικαιοσύνης (ICJ) εάν δεν αναιρεθούν οι νόμοι που στοχεύουν το UNRWA και δεν επιστραφούν τα κατασχεθέντα περιουσιακά στοιχεία και ακίνητα.
Η Μαριάμ η ίδια τραυματίστηκε ελαφρά στην ισραηλινή επίθεση, ενώ πέντε από τα παιδιά της υπέστησαν επίσης τραυματισμούς. Ο σύζυγός της τραυματίστηκε σοβαρά στον λαιμό. Τον Απρίλιο του 2024, έφυγε από τη Γάζα ως ιατρική συνοδός του συζύγου της, ο οποίος παραπέμφθηκε για θεραπεία σε νοσοκομείο της Αιγύπτου. Αναγκάστηκε να αφήσει πίσω της τα υπόλοιπα παιδιά της στη Γάζα, ακόμη και εκείνα που ήταν τραυματισμένα. «Νιώθω σαν να τιμωρούμαστε επειδή φύγαμε για θεραπεία και για να γλιτώσουμε από τον θάνατο», δήλωσε η Μαριάμ στο Al Jazeera τηλεφωνικά, με τη φωνή της να σπάει από δάκρυα. «Δεν ήταν αρκετό που περνούσα όλο αυτόν τον καιρό πενθώντας για τα τραυματισμένα παιδιά μου, όντας μακριά τους και ανησυχώντας συνεχώς για αυτά, συνοδεύοντας τον σύζυγό μου στη θεραπεία; Πρόσθεσαν στα τραύματά μας απολύοντάς μας από τις δουλειές μας. Με ποιον νόμο συμβαίνει αυτό;».
Για τη Μαριάμ και πολλούς άλλους που εκτοπίστηκαν εκτός Γάζας κατά τη διάρκεια του πολέμου, το χτύπημα ήταν ιδιαίτερα βαρύ, καθώς ακολούθησε την απόφαση του Φεβρουαρίου 2025 να τεθούν σε “εξαιρετική άδεια” παρά το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς συνέχισαν να διδάσκουν εξ αποστάσεως. «Όλα τα παιδιά μου είναι τραυματισμένα και έχουν μεταλλικές πλάκες στα άκρα τους. Υπέφεραν τρομερά αφού σταμάτησε ο μισθός μου», δήλωσε η μητέρα οκτώ παιδιών. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η κρίση επεκτάθηκε και στους υπαλλήλους που παραμένουν στον θύλακα, μετά την απόφαση της υπηρεσίας να μειώσει τους μισθούς τους κατά 20%, μια κίνηση που έχει βαθύνει περαιτέρω την ανθρωπιστική τους δυστυχία εν μέσω των καταστροφικών συνθηκών στη Γάζα.
Το οικονομικό έλλειμμα σημειώνεται εν μέσω μείωσης των διεθνών δωρεών, οι οποίες για μεγάλο χρονικό διάστημα αποτελούσαν τον πυλώνα του προϋπολογισμού του UNRWA, ιδιαίτερα μετά την αναστολή των συνεισφορών από αρκετές δωρήτριες χώρες, ακολουθώντας τους ισραηλινούς ισχυρισμούς εναντίον ορισμένων υπαλλήλων της. Το UNRWA παρέχει ουσιαστικές υπηρεσίες σε εκατομμύρια Παλαιστίνιους πρόσφυγες, που αποτελούν περίπου το 70% του πληθυσμού της Γάζας, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης και της κοινωνικής βοήθειας, διαδραματίζοντας κεντρικό ρόλο στη διατήρηση ενός ελάχιστου επιπέδου σταθερότητας εν μέσω επαναλαμβανόμενων ισραηλινών πολέμων και περιορισμών στις διαβάσεις.
Έντονη οργή και διαμαρτυρίες επικρατούν στους υπαλλήλους του UNRWA στη Γάζα, τόσο εντός όσο και εκτός του θύλακα, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι τα μέτρα στοχεύουν δυσανάλογα τη Γάζα σε σύγκριση με τις άλλες πέντε περιοχές λειτουργίας της υπηρεσίας: την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, την Ιερουσαλήμ, την Ιορδανία, τον Λίβανο και τη Συρία. Ο Μουσταφά αλ-Γκουλ, επικεφαλής του συνδικάτου υπαλλήλων του UNRWA στη Γάζα και οδοντίατρος που εργάζεται στην υπηρεσία εδώ και 29 χρόνια, αναρωτήθηκε γιατί η Γάζα – η πιο κατεστραμμένη και πληγείσα περιοχή – επελέγη ως η πρώτη θυσία. «Όλα τα μέτρα ξεκίνησαν από τη Γάζα, σαν η Γάζα να μην είναι ήδη κατακλυσμένη από θάνατο, καταστροφή και πείνα», δήλωσε στο Al Jazeera, στέκεται μπροστά στα μερικώς κατεστραμμένα κεντρικά γραφεία τους στην πόλη της Γάζας.
Όσον αφορά τους περίπου 600 απολυθέντες Παλαιστίνιους υπαλλήλους που βρίσκονταν εκτός Γάζας, των οποίων οι μισθοί και οι αποταμιεύσεις κόπηκαν χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, ο αλ-Γκουλ δήλωσε: «Κάποιοι είναι άρρωστοι. Κάποιοι έχουν καρκίνο. Κάποιοι ήταν σε επίσημη άδεια. Κάποιοι έχασαν όλη τους την οικογένεια. Κάποιοι έφυγαν για να περιθάλψουν ένα εγγόνι, και μετά τιμωρούνται με απόλυση και στέρηση των δικαιωμάτων τους». «Η Γάζα χρειάζεται κάποιον να θεραπεύσει τις πληγές της. Η Γάζα πεθαίνει. Βλέπετε σκηνές, θάνατο και καταστροφή παντού. Η Γάζα χρειάζεται συμπόνια, όχι απολύσεις και το στέγνωμα των ζωτικών της γραμμών», κάλεσε ο αλ-Γκουλ την ηγεσία του UNRWA.
Οι προειδοποιήσεις του συνδικάτου σχετικά με τις συνέπειες των περικοπών του UNRWA είναι ήδη ορατές στις σημαδεμένες καθημερινές ζωές των εκτοπισμένων Παλαιστινίων στη Γάζα, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την επισιτιστική ασφάλεια. Αυτή η μείωση αντικατοπτρίζεται στην μαρτυρία της Τζιχάν αλ-Χαραζίν, 28 ετών, μητέρας τριών παιδιών, εκτοπισμένης στην πόλη της Γάζας, της οποίας η οικογένεια βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στις υπηρεσίες της υπηρεσίας. «Το UNRWA ήταν η ραχοκοκαλιά της επιβίωσής μας, στην υγεία, την εκπαίδευση και την τροφή. Παρείχε τα πάντα», δήλωσε στο Al Jazeera. Αυτή η πραγματικότητα, ωστόσο, έχει αλλάξει δραματικά από την έναρξη του πολέμου. «Τώρα, δεν υπάρχει τίποτα», είπε η Τζιχάν, αναφερόμενη στην επισιτιστική βοήθεια που το UNRWA δεν μπορεί να διανείμει εδώ και μήνες.
Από τον Οκτώβριο του 2023, όλες οι ανθρωπιστικές οργανώσεις, ιδιαίτερα ο ΟΗΕ, αντιμετωπίζουν επίμονα εμπόδια στην παράδοση βοήθειας στη Γάζα. Σε πολλές περιπτώσεις, ο Λαζαρίνι κατηγόρησε το Ισραήλ ότι χρησιμοποιεί την ανθρωπιστική βοήθεια ως πολιτικό εργαλείο. Δήλωσε ότι το Ισραήλ χρησιμοποιεί τη βοήθεια για τη Γάζα “ως όπλο” για να αυξήσει τον πόνο των αμάχων.
Ο Αμτζάντ Σαουά, διευθυντής του Δικτύου Παλαιστινιακών ΜΚΟ (PNGO) στη Γάζα, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το UNRWA αντιπροσωπεύει “τη ραχοκοκαλιά του ανθρωπιστικού έργου στο παλαιστινιακό έδαφος”, τονίζοντας ότι ο ρόλος του εκτείνεται πέρα από τις υπηρεσίες στον πολιτικό πυρήνα του προσφυγικού ζητήματος, ως ένας από τους τελευταίους πυλώνες της ανθρωπιστικής και κοινωνικής σταθερότητας στη Γάζα. «Το UNRWA φέρει μια κεντρική αιτία για τον λαό μας, την ίδια την προσφυγική αιτία. Ιδρύθηκε με ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και λειτουργεί εδώ και δεκαετίες», είπε. Ο αλ-Σαουά δήλωσε ότι η υπηρεσία αντιμετωπίζει “συνεχή ισραηλινή υποκίνηση” μαζί με ισραηλινές απαγορεύσεις στις δραστηριότητές της στο κατεχόμενο παλαιστινιακό έδαφος, ιδιαίτερα στη Γάζα, και την παρεμπόδιση της ανθρωπιστικής βοήθειας. Προειδοποίησε ότι η αποδυνάμωση του UNRWA εξυπηρετεί την ατζέντα του Ισραήλ να διαγράψει το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην επιστροφή και αποζημίωση. Αυτός υπήρξε βασικός στόχος των διαδοχικών ισραηλινών κυβερνήσεων. Συνδέοντας τις περικοπές της υπηρεσίας με μια ευρύτερη εκστρατεία κατά του ανθρωπιστικού έργου στη Γάζα, ο αλ-Σαουά σημείωσε ότι το Ισραήλ έχει αντιμετωπίσει παγκόσμια καταδίκη μετά την έναρξη ισχύος της απαγόρευσης για δεκάδες διεθνείς οργανώσεις βοήθειας που εργάζονται για την παροχή σωτήριας βοήθειας στους Παλαιστίνιους στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο Λωρίδα της Γάζας. «Διεξάγεται ένας πόλεμος κατά του ανθρωπιστικού έργου, συμπεριλαμβανομένου του UNRWA, και εμείς πληρώνουμε το τίμημα για τη δέσμευσή μας στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, ένα δίκαιο που η ισραηλινή κατοχή αρνείται να τηρήσει.»
