Η αντίληψη ότι η Κίνα “πλημμυρίζει” τον κόσμο με πλεονάζουσα βιομηχανική παραγωγική ικανότητα βασίζεται συνήθως στο τεράστιο πλεόνασμα στο εμπόριο αγαθών, το οποίο ανέρχεται πλέον σε σχεδόν 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Αυτός ο αριθμός είναι πραγματικός, αλλά η χρήση του ως απόδειξη συστημικής πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας δεν είναι απόλυτα σωστή.
Το εμπόριο αγαθών είναι μόνο μία πτυχή του εξωτερικού ισοζυγίου της Κίνας και αντισταθμίζεται ολοένα και περισσότερο από μεγάλες εκροές, όπως οι εισαγωγές υπηρεσιών και οι πληρωμές εισοδήματος επενδύσεων. Επιπλέον, το συνολικό πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της Κίνας ανέρχεται σε 657 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ή 3,4% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). Ένα πολύ μικρότερο πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών σημαίνει ότι η Κίνα στην πραγματικότητα παρουσιάζει ένα τεράστιο έλλειμμα στον λογαριασμό υπηρεσιών και εισοδημάτων. Η χώρα εισάγει σημαντικές ποσότητες ξένων υπηρεσιών, από μεταφορές έως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Πολλά κινεζικά νοικοκυριά ξοδεύουν τα χρήματά τους στο εξωτερικό και οι κινεζικές εταιρείες βασίζονται σε ξένη υλικοτεχνική υποστήριξη, ασφάλειες, άδειες χρήσης και τεχνογνωσία για τη λειτουργία ή την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα ένα σταθερό και σημαντικό έλλειμμα στο εμπόριο υπηρεσιών – περίπου 200 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως – το οποίο αντισταθμίζει μέρος του πλεονάσματος αγαθών.
Έπειτα, υπάρχει το εισόδημα από επενδύσεις. Η Κίνα πληρώνει σημαντικά ποσά κερδών, μερισμάτων και τόκων σε ξένους επενδυτές που κατέχουν εργοστάσια, θυγατρικές και μετοχές εντός της χώρας. Αυτές οι πληρωμές, οι οποίες τώρα ανέρχονται σε περίπου 150 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, αντικατοπτρίζουν δεκαετίες άμεσων ξένων επενδύσεων που βοήθησαν στην οικοδόμηση της βιομηχανικής βάσης της Κίνας εξαρχής. Ένα σημαντικό μερίδιο αυτού που φαίνεται ως “κινεζικό” εισόδημα από εξαγωγές τελικά καταλήγει σε ξένους ιδιοκτήτες κεφαλαίου.
Αυτό είναι σημαντικό, διότι η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα είναι μια μακροοικονομική έννοια, όχι ένα θέμα συζήτησης ανά κλάδο. Μια χώρα που εξάγει μεταποιημένα αγαθά, αλλά εισάγει υπηρεσίες και πληρώνει εισοδήματα στο εξωτερικό, δεν “πετάει” απλώς πλεονάζουσα παραγωγή στον υπόλοιπο κόσμο. Συμμετέχει σε μια πιο σύνθετη ανταλλαγή, όπου τα εισοδήματα που σχετίζονται με την παραγωγή ανακυκλώνονται εν μέρει πίσω στην παγκόσμια οικονομία μέσω εισαγωγών υπηρεσιών και επαναπατρισμού εισοδήματος κεφαλαίου.
Επιπλέον, η σύνθεση του εξωτερικού ισοζυγίου της Κίνας αποκαλύπτει κάτι πιο θεμελιώδες. Η Κίνα είναι μια βιομηχανική δύναμη, αλλά δεν είναι ακόμη μια παγκόσμια “rentier” οικονομία. Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Ιαπωνία, που κερδίζουν υψηλότερα καθαρά εισοδήματα από υπερπόντιες επενδύσεις, τα εξωτερικά περιουσιακά στοιχεία της Κίνας επικεντρώνονται σε αποθεματικά χαμηλής απόδοσης. Εν τω μεταξύ, οι ξένοι επενδυτές κερδίζουν στην Κίνα αποδόσεις παρόμοιες με αυτές των μετοχών. Η ασυμμετρία στις αποδόσεις διασφαλίζει ότι οι ροές εισοδημάτων θα συνεχίσουν να εξέρχονται από τη χώρα, περιορίζοντας το συνολικό πλεόνασμα πληρωμών του εξωτερικού της ισοζυγίου.
Μία από τις βασικές αιτιολογήσεις πίσω από την Πρωτοβουλία Ζώνης και Δρόμου της Κίνας είναι η επένδυση των τεράστιων συναλλαγματικών της αποθεμάτων σε περιουσιακά στοιχεία που προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις από τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Η Κίνα έχει επενδύσει βαριά σε ορυχεία, υποδομές και βιομηχανία σε όλο τον Παγκόσμιο Νότο. Από οικονομική άποψη, αυτό έχει νόημα.
Τα περίπου 3,4 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε συναλλαγματικά αποθέματα της Κίνας έχουν αποφέρει κυρίως χαμηλές αποδόσεις στις αγορές των G7. Η ανακατανομή ενός μέρους αυτού του κεφαλαίου προς πιο παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό, αντί για κρατικά ομόλογα χαμηλής απόδοσης, αποτελεί μια λογική επενδυτική απόφαση και ένα βασικό κίνητρο πίσω από την Πρωτοβουλία Ζώνης και Δρόμου.
Από το 2022, οι καθαρές εκροές άμεσων ξένων επενδύσεων της Κίνας έχουν ξεπεράσει τα 150 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Αυτές οι επενδύσεις δημιουργούν ζήτηση στις χώρες υποδοχής και θα πρέπει να θεωρηθούν ως μέρος της ευρύτερης εξωτερικής επανεξισορρόπησης της Κίνας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας δεν εγείρει νόμιμες ανησυχίες. Η βιομηχανική πολιτική, οι επιδοτήσεις και η πρόσβαση στην αγορά παραμένουν αμφιλεγόμενα ζητήματα. Ο υπερ-ανταγωνιστικός τομέας των ηλεκτρικών οχημάτων της Κίνας και η τεράστια παραγωγική του ικανότητα αποτελούν μια πραγματική απειλή για τους κατασκευαστές αυτοκινήτων αλλού. Ωστόσο, η σύγχυση αυτών των ειδικών διαφωνιών ανά κλάδο με ισχυρισμούς γενικευμένης πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας μπορεί να οδηγήσει μόνο σε κακή οικονομική πολιτική.
Το σωστό ερώτημα δεν είναι αν η Κίνα διατηρεί ένα πλεόνασμα στο εμπόριο αγαθών, αλλά αν το συνολικό της τρεχουσών συναλλαγών αντιπροσωπεύει μια αποσταθεροποιητική ανισορροπία που “ρουφάει” την ανάπτυξη από τους εμπορικούς εταίρους. Σε αυτό το μέτωπο, τα στοιχεία είναι αδύναμα. Οι υπηρεσίες αποτελούν περίπου το 65% του παγκόσμιου ΑΕΠ, και ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό στις προηγμένες οικονομίες. Το ισοζύγιο υπηρεσιών και το πλήρες πλαίσιο των τρεχουσών συναλλαγών είναι πολύ πιο σχετικά από την εστίαση στο εμπόριο αγαθών.
Οι Κινέζοι τουρίστες παράγουν σημαντική συνολική ζήτηση στο εξωτερικό, ενώ οι καθαρές εκροές εισοδημάτων της Κίνας – κέρδη εταιρειών, μερίσματα και τόκοι που καταβάλλονται σε ξένους ιδιοκτήτες κεφαλαίου – τελικά καταλήγουν και είτε δαπανώνται είτε επανεπενδύονται στο εξωτερικό.
Τελικά, το εξωτερικό εμπόριο και οι επενδύσεις είναι αμοιβαία επωφελείς. Η έννοια του διεθνούς ισοζυγίου πληρωμών αποτυπώνει αυτήν την πραγματικότητα: στις διασυνοριακές συναλλαγές, τα πάντα πρέπει να ισορροπούν. Τα εμπορικά πλεονάσματα αντισταθμίζονται από ελλείμματα αλλού – μέσω υπηρεσιών, ροών εισοδήματος ή λογαριασμών κεφαλαίου. Ενώ το πλεόνασμα στο εμπόριο αγαθών της Κίνας πρέπει να απορροφηθεί από την παγκόσμια ζήτηση, οι λογαριασμοί υπηρεσιών και κεφαλαίου της δημιουργούν εξωτερική ζήτηση για τον υπόλοιπο κόσμο.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι θέσεις της Κίνας στο εξωτερικό εμπόριο και τις επενδύσεις είναι πολύ λιγότερο ανισόρροπες και περισσότερο σχετιζόμενες με την ανάπτυξη από ό,τι προτείνουν οι επικριτές. Σε μια εποχή αυξανόμενου προστατευτισμού, η αλήθεια και τα στοιχεία έχουν σημασία. Η εστίαση σε ένα μεμονωμένο στοιχείο, ενώ αγνοείται ολόκληρο το πλαίσιο του ισοζυγίου πληρωμών, μπορεί να είναι πολιτικά βολική ή διπλωματικά σκόπιμη στις εμπορικές συνομιλίες, αλλά δεν είναι πραγματικά ορθή.
