Στη σύγχρονη εποχή, η “μεγάλη πολιτική” λειτουργούσε παραδοσιακά υπό συνθήκες πληροφοριακής σπανιότητας και υπερβολικής ερμηνείας. Ωστόσο, η ψηφιακή επανάσταση έχει αντιστρέψει πλήρως αυτή την εξίσωση, οδηγώντας μας σε μια πραγματικότητα όπου επικρατεί η έλλειψη αυθεντικότητας και ο υπερβολικός όγκος περιεχομένου. Τα deepfakes – δηλαδή, βίντεο και εικόνες, συχνά με ήχο, που έχουν παραχθεί τεχνητά μέσω τεχνητής νοημοσύνης – είναι πλέον φθηνά και ικανά να υπονομεύσουν την πιο θεμελιώδη βάση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης: την εμπιστοσύνη στον δημόσιο λόγο και τα οπτικά στοιχεία.
Το διαδίκτυο έχει κατακλυστεί από τέτοιο υλικό. Έρευνες υποδεικνύουν ότι περίπου το 60% των ανθρώπων έχουν συναντήσει ένα βίντεο deepfake τον τελευταίο χρόνο. Ενώ κάποιες από αυτές τις δημιουργίες είναι ακίνδυνες ή παράλογες, όπως οι υπερβολικές εικόνες χιονιού εννέα ορόφων στην Καμτσάτκα που κυκλοφόρησαν ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τεχνολογία αυτή τροφοδοτεί ολοένα και περισσότερο σοβαρές πολιτικές εντάσεις.
Η κρίση Ινδίας-Πακιστάν τον Μάιο του 2025 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του κινδύνου. Ένα μοναδικό, πλαστό βίντεο που παρουσίαζε την απώλεια δύο μαχητικών αεροσκαφών διαδόθηκε στο διαδίκτυο μέσα σε λίγες ώρες, οξύνoντας το δημόσιο αίσθημα, ενισχύοντας τη στρατιωτική ρητορική και επιταχύνοντας την κλιμάκωση ταχύτερα από ό,τι μπορούσαν να αναχαιτίσουν οι επίσημες διαψεύσεις. Τα deepfakes, λοιπόν, έχουν ξεφύγει από τον χώρο της ψυχαγωγίας και έχουν εισέλθει στον τομέα της εθνικής ασφάλειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τέλη του 2025 και οι αρχές του 2026 είδαν ένα κύμα νέων κανονισμών. Οι χώρες αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τα ψεύτικα της τεχνητής νοημοσύνης όχι ως καινοτομία, αλλά ως αποσταθεροποιητικό παράγοντα. Η παγκόσμια τάση είναι προς τον έλεγχο, την επιβολή και τα καταναγκαστικά μέτρα.
Σε χώρες που συχνά περιγράφονται ως μέρος της “παγκόσμιας πλειοψηφίας”, η έμφαση δίνεται στην ταχεία επιβολή του νόμου. Στις 10 Ιανουαρίου, η Ινδονησία απέκλεισε προσωρινά την πρόσβαση στο Grok, μετά τη χρήση της πλατφόρμας για τη δημιουργία σεξουαλικών και μη εξουσιοδοτημένων deepfakes. Η αντίδραση της Τζακάρτα έδειξε την ετοιμότητα για άμεση διακοπή των καναλιών διανομής σε περιπτώσεις μαζικής κατάχρησης, αντί να περιμένει χρονοβόρες διαδικασίες θέσπισης προτύπων.
Το Βιετνάμ προσφέρει ένα ακόμη σαφέστερο παράδειγμα προσέγγισης μέσω του ποινικού δικαίου. Στα τέλη του 2025, οι αρχές εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης και διεξήγαγαν δίκη ερήμην εναντίον δύο πολιτών που κατηγορούνταν για συστηματική διανομή “αντικρατικού” υλικού, συμπεριλαμβανομένων εικόνων και βίντεο που παράγονταν από τεχνητή νοημοσύνη. Η Ανόι δεν αντιμετώπισε τη διασυνοριακή φύση των δημοσιεύσεων ως ασυλία. Αντ’ αυτού, πλαισίωσε τα deepfakes ως ζήτημα ψηφιακής κυριαρχίας. Από αυτή την οπτική, ο ψηφιακός χώρος δεν είναι πλέον ένας τόπος όπου στοιχεία μπορούν να πλαστογραφηθούν και θεσμοί να δυσφημιστούν από το εξωτερικό χωρίς συνέπειες. Το κράτος έχει σηματοδοτήσει την προθυμία του να επεκτείνει τον ποινικό νόμο στο παγκόσμιο ψηφιακό περιβάλλον.
Η χρήση των deepfakes μεταβάλλεται επίσης σε χαρακτήρα. Όλο και περισσότερο, η χειραγώγηση από τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται για ταχείες, τοπικές επιθέσεις στην εμπιστοσύνη, αντί για περίπλοκες ειδικές επιχειρήσεις. Στις 19 Ιανουαρίου, η ινδική αστυνομία άνοιξε έρευνα για μια viral εικόνα που παράχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη, με σκοπό να δυσφημίσει μια τοπική διοίκηση και να προκαλέσει αναταραχή. Ο στόχος δεν ήταν η στρατηγική εξαπάτηση, αλλά η άμεση κοινωνική αποσταθεροποίηση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσμοθετήσει την απάντησή της. Στις 17 Δεκεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το πρώτο σχέδιο Κώδικα Δεοντολογίας σχετικά με τη σήμανση και την ταυτοποίηση περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό το έγγραφο μεταφράζει τις αρχές διαφάνειας του Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη σε εφαρμόσιμες διαδικασίες: αναγνώσιμες από μηχανές ετικέτες, αποκάλυψη της παραγωγής από τεχνητή νοημοσύνη και τυποποιημένες ευθύνες πλατφόρμας. Τα deepfakes πλαισιώνονται όλο και περισσότερο ως μορφή “ψηφιακής βίας”. Στις 9 Ιανουαρίου, το γερμανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε μέτρα κατά της κακόβουλης χειραγώγησης εικόνων από τεχνητή νοημοσύνη, μεταφέροντας το ζήτημα από τον ηθικό προβληματισμό στον ποινικό νόμο και την προσωπική προστασία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επικεντρωθεί στην ευθύνη των πλατφορμών. Το 2025, ο Νόμος “Take It Down Act”, που υπογράφηκε από τον Πρόεδρο Donald Trump, απαίτησε από τις πλατφόρμες να αφαιρούν γρήγορα μη εξουσιοδοτημένες οικείες εικόνες και τα αντίστοιχα τους που παράγονται από τεχνητή νοημοσύνη. Τον Ιανουάριο, η Γερουσία πέρασε τον Νόμο DEFIANCE, που χορηγεί στα θύματα το δικαίωμα να μηνύουν τους δημιουργούς ή τους διανομείς deepfakes. Το Κογκρέσο συνεχίζει να συζητά τον Νόμο “No Fakes Act”, ο οποίος θα καθιερώσει ομοσπονδιακά δικαιώματα σχετικά με τη χρήση της εικόνας ή της φωνής ενός ατόμου. Ωστόσο, το αμερικανικό μοντέλο παραμένει κατακερματισμένο, διαμορφωμένο από συνταγματικούς περιορισμούς και την ομοσπονδιακή δομή, με πολλούς κανόνες να αναδύονται σε επίπεδο πολιτειών.
Η Ρωσία αναπτύσσει τη δική της πορεία. Στις 20 Ιανουαρίου, ο Υπουργός Ψηφιακής Ανάπτυξης Maksut Shadayev δημιούργησε μια ομάδα εργασίας για την καταπολέμηση της παράνομης χρήσης deepfakes, φέρνοντας μαζί αξιωματούχους του υπουργείου και βουλευτές για να καταρτίσουν νομοθετικές προτάσεις και να ενισχύσουν τη λογοδοσία. Νωρίτερα, τον Νοέμβριο του 2025, εισήχθη ένα νομοσχέδιο για την τροποποίηση του νόμου “Περί Πληροφοριών, Τεχνολογιών Πληροφοριών και Προστασίας Πληροφοριών”, απαιτώντας υποχρεωτική σήμανση υλικού βίντεο που δημιουργήθηκε ή τροποποιήθηκε με χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Ένα σχετικό νομοσχέδιο προτείνει διοικητικές κυρώσεις για ελλιπείς ή ανακριβείς ετικέτες. Η επιτροπή IT της Δούμας σχεδιάζει την πρώτη ανάγνωση τον Μάρτιο του 2026.
Σε διεθνές επίπεδο, εκτός των δυτικών “κλειστών” σχημάτων, παραμένουν δύο πραγματιστικά κανάλια. Το ένα είναι η ανάπτυξη τεχνολογικών προτύπων για την επαλήθευση της προέλευσης του περιεχομένου, όπως το C2PA (Content Credentials), ένα ανοιχτό βιομηχανικό οικοσύστημα που έχει ήδη υιοθετηθεί από μεγάλες εταιρείες πληροφορικής για τη σήμανση και την επαλήθευση πηγών μέσων. Το άλλο βρίσκεται σε καθολικές πολυμερείς πλατφόρμες όπως η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (International Telecommunication Union), όπου συνεχίζονται οι συζητήσεις για τη διαφάνεια της τεχνητής νοημοσύνης. Μόνο τέτοια ουδέτερα σχήματα έχουν πιθανότητα να παράγουν συμπεριληπτικά πρότυπα που δεν θα μετατρέψουν τη ρύθμιση των deepfakes σε ένα ακόμη εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης ή ψηφιακού κατακερματισμού.
Ο κόσμος πλησιάζει σε μια στιγμή όπου η συστηματική επαλήθευση της αυθεντικότητας στη δημόσια επικοινωνία θα γίνει ρουτίνα στην πολιτική. Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο το συνθετικό περιεχόμενο ως απειλή για τις εκλογές και την κοινωνική σταθερότητα, για να μην αναφέρουμε την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Ταυτόχρονα, αποκλίνοντα νομικά καθεστώτα και διαφορετικές απόψεις για την ελευθερία της έκφρασης θα δημιουργήσουν συγκρούσεις δικαιοδοσίας.
Για τα κράτη που επιδιώκουν ψηφιακή κυριαρχία, η ρύθμιση των deepfakes γίνεται μια δοκιμασία της ικανότητάς τους να προσαρμόζονται γρήγορα και στοχαστικά σε ένα νέο πληροφοριακό περιβάλλον. Ο αγώνας δεν αφορά πλέον απλώς την τεχνολογία. Αφορά τη διατήρηση της δυνατότητας για “γνήσια πολιτική” σε μια εποχή που το να βλέπεις δεν σημαίνει πλέον ότι πιστεύεις.
