Με δύο δεκαετίες παρουσίας στα γράμματα, η Joanna Kavenna έχει χαράξει μια μοναδικά αντισυμβατική πορεία, εξερευνώντας ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και ειδών. Από την πολική εξερεύνηση και τη μητρότητα έως την οικονομική ανισότητα, και από τα ταξιδιωτικά κείμενα μέχρι την ακαδημαϊκή σάτιρα και τη δυστοπική τεχνολογία. Η ίδια έχει δηλώσει ότι της αρέσει το είδος, καθώς προσφέρει μια αφηγηματική δομή εντός της οποίας μπορεί κανείς να κινηθεί, να αμφισβητήσει και να δοκιμάσει τα όρια. Το έβδομο βιβλίο της, “Seven”, είναι ένα εκπληκτικά δύσκολο να κατηγοριοποιηθεί έργο, μια λεπτή, παραλογιστική νουβέλα, γεμάτη όμως με βαθιές ιδέες.
Από όλα τα είδη στα οποία η Kavenna έχει κινηθεί – ή, ακριβέστερα, έχει διευρύνει τα όρια – το “Seven (Or, How to Play a Game Without Rules)” πλησιάζει περισσότερο στην ακαδημαϊκή σάτιρα. Συναντούμε τον εντελώς ανώνυμο αφηγητή σε πρώτο πρόσωπο στην Οσλο το καλοκαίρι του 2007, όπου εργάζεται ως βοηθός έρευνας για τη διάσημη Ισλανδή φιλόσοφο Alda Jónsdóttir. Η Jónsdóttir περιγράφεται ως “εξέχουσα, ψηλή, δυνατή και τρομακτική”, και αγαπά να φιλοξενεί δείπνα για τους θεατρικούς συναδέλφους της. Ο ατυχής αφηγητής έχει ως καθήκον να διευκολύνει το έργο της στην “φιλοσοφία του κουτιού”: “η μελέτη των κατηγοριών, οι τρόποι με τους οποίους οργανώνουμε την πραγματικότητα σε ομάδες και σύνολα […] οι τρόποι με τους οποίους καταλήγουμε να σκεφτόμαστε μέσα στο κουτί, ακόμη και όταν προσπαθούμε να σκεφτούμε έξω από αυτό”.
Η πλοκή ξεκινά ουσιαστικά όταν η Jónsdóttir στέλνει τον αφηγητή στο ελληνικό νησί της Ύδρας για να συναντήσει τον Θεόδωρο Αποστολάκη, έναν οδοντίατρο/ποιητή/μυστικιστή και οπαδό του Seven, ενός (εντελώς φανταστικού) επιτραπέζιου παιχνιδιού που “παιζόταν στην αρχαία κόσμο από την Ελλάδα έως τη Μικρά Ασία”, για το οποίο ο αφηγητής τυχαίνει να μοιράζεται ένα ιδιαίτερο πάθος. Ο Αποστολάκης είναι επίσης ο φύλακας του Φανοπίτου, ή “Καταλόγου των Χαμένων Πραγμάτων” – “σαν ένα steampunk Βιβλίο του Kells”, όπου καταγράφεται ένας κατάλογος χαμένων αντικειμένων σε “προσεκτικά φωτισμένες” σελίδες.
Αυτό που ακολουθεί είναι ένα περιπλανώμενο κυνηγητό μέσα από μια σειρά από γραφικές τοποθεσίες σε όλη την Ευρώπη, κάτω από παραβολικούς ουρανούς και πάνω από ασημένιες θάλασσες, στο οποίο ο αφηγητής μας συναντά ένα τρελό καστ στοχαστών, παικτών, καλλιτεχνών και μερικούς εξαιρετικά μισητούς “ασυνάρτητους πλούσιους ανθρώπους”, οι οποίοι, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, επιδεικνύουν την αξιολάτρευτη ανθρώπινη επιθυμία μας να ορίσουμε, να κατηγοριοποιήσουμε και να “κουβαλήσουμε” την πραγματικότητα, ακόμη και όταν αυτή ξεφεύγει από τον διανοητικό μας έλεγχο. Στην πορεία εξετάζονται ο μυθικός Βασιλιάς Μίνωας και ο λαβύρινθός του, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Γόρδιος Δεσμός, ο τρυφερός λυρισμός του μουσικού Steve Harley και η ναζιστική κατοχή της Κρήτης. Αν αυτή η περίληψη σας άφησε λίγο αίσθηση υπερφόρτωσης, τότε αυτή η πυκνή και ακατανόητη νουβέλα ίσως να μην είναι για εσάς. Παρόλα αυτά, εγώ – κάπως τεμπέλης, για να είμαι ειλικρινής – βρήκα πολλά να απολαύσω.
Είναι βοηθητικό το γεγονός ότι η φιλοσοφική αυστηρότητα της Kavenna είναι διαποτισμένη από μια γενναιόδωρη αίσθηση χιούμορ. Οι χαρακτήρες της είναι ευχάριστα αυθάδεις και τα αστεία της σταθερά καλά, καθώς οι περιστάσεις μέσω των οποίων κινείται ο άτυχος αφηγητής γίνονται ολοένα και πιο παράλογες. (Για παράδειγμα: “Έρχεται να καταστρέψει την τέχνη, φορώντας γραβάτα! Είναι υπερβολικό!” φωνάζει ο Αποστολάκης, παρακολουθώντας μια δημοπρασία έργων τέχνης με σκοπό την υπονόμευση του σχεδίου κάποιων υπερβολικά προνομιούχων wannabe καλλιτεχνών-εικονοκλαστών να σχεδιάσουν ένα πέος σε ένα σκίτσο αλόγου του Goya. “Είναι καθησυχαστικό όταν οι άνθρωποι διατηρούν υψηλά επίπεδα συνέπειας με την πάροδο του χρόνου,” παρατηρεί ο αφηγητής, κάποια στιγμή. “Δεν θέλεις επίπεδα βαμπίρ ή Dorian Gray,” παραδέχεται, “αλλά άλλα επίπεδα μέχρι εκεί είναι καθησυχαστικά.”)
Όταν το μυθιστόρημα παρουσιάζει τις θεωρίες του Ολλανδού πολιτισμικού ιστορικού του 20ου αιώνα Johan Huizinga, ότι η ικανότητά μας για παιχνίδι και μια αίσθηση “θετικής γελοιότητας” αποδεικνύουν ότι οι ανθρώπινες ζωές υπερβαίνουν αναγκαστικά “την ορθολογική, λογική τάξη των πραγμάτων”, αυτό θα μπορούσε ίσως να διαβαστεί ως ένδειξη της καλλιτεχνικής πρόθεσης της Kavenna. Το “Seven” δεν είναι τόσο μυθιστόρημα για τη φιλοσοφία, όσο μυθιστόρημα για τα όρια της φιλοσοφίας – η δομή του είναι επεισοδιακή, και καθ’ όλη τη διάρκειά του αναπτύσσεται μια επαναλαμβανόμενη αντίθεση μεταξύ της υπερβολικά επεξεργασμένης αφαίρεσης των λόγων στους οποίους υποβάλλεται ο αφηγητής και της κοσμικής μεγαλοπρέπειας του φυσικού κόσμου μέσα από τον οποίο κινείται και βιώνει. Καθώς ξεδιπλώνεται μια ιδιαίτερα συμβολική διαμάχη που αφορά μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο του επαγγελματικού παιχνιδιού Seven, ο αφηγητής ξυπνά σε ένα ειδυλλιακό νησί στη Θάλασσα του Μαρμαρά στην Τουρκία, “με τη μυρωδιά των μιμόζας και τον ήχο των κυμάτων, περιστέρια που γουργουρίζουν στη βεράντα”. “Ήταν τόσο ειρηνικό, σαν το κυβερνο-πλέγμα να μην ήταν καν πραγματικό. Αν έκλεινες τον φορητό υπολογιστή, ήταν αδιανόητο…” Η πολυπλοκότητα του “Seven” επομένως συχνά μοιάζει, στο τέλος, σαν ένα κόκκινο ρέγγα, ή σαν μια μεγάλη απάτη.
Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρχουν πολλοί αναγνώστες με τους οποίους το ελλειπτικό στυλ της Kavenna δεν θα ταιριάζει, και για τους οποίους οι ανταμοιβές αυτού του παράξενου μικρού βιβλίου δεν θα αξίζουν τον κόπο. Αλλά προσωπικά, μόλις σταμάτησα να προσπαθώ τόσο απεγνωσμένα να τα καταλάβω όλα, το “Seven” έγινε μια πολύ ευχάριστη ανάγνωση: μια πρόσκληση να απολαύσουμε τις άμορφες απολαύσεις ενός σύμπαντος που “συναναστρέφεται με τον εαυτό του”, όπου οι γαλαξίες στροβιλίζονται μέσα τους, και τα πάντα – “παιχνίδια, κουτιά, λέξεις, σύμβολα, ακόμη και τα αστέρια” – υπάρχουν σε κατάσταση συνεχούς ροής.
Το “Seven” της Joanna Kavenna κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Faber (€16.99).
