Η ανθρώπινη μετανάστευση είναι ένα φαινόμενο τόσο παλιό όσο και η ίδια η ιστορία, και τόσο επίκαιρο όσο οι τίτλοι των εφημερίδων για επιχειρήσεις επιβολής του νόμου και τραγωδίες. Μέσα σε όλες αυτές τις συναντήσεις, παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς οι ξένοι γίνονται ένας λαός;
Σήμερα, πάνω από το 90% του πληθυσμού της Κίνας ταυτίζεται ως Χαν, παρά αιώνες μετανάστευσης και αναταραχών. Οι ιστορικοί κάποτε απέδιδαν αυτή την ενότητα σε ισχυρούς ηγεμόνες, ομοιόμορφη γραφή και τον Κομφούκιο. Όμως, οι αρχαιολόγοι στην Κίνα βρίσκουν την απάντηση στο πιάτο, παρά στο σπαθί ή στο στυλό. Νέα επιστημονική έρευνα υποδηλώνει ότι η κοινή διατροφή ήταν η κύρια κινητήρια δύναμη αφομοίωσης για τις νομαδικές φυλές που μετανάστευσαν στην κεντρική Κίνα πριν από περισσότερο από μια χιλιετία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτό συνέβη κατά την περίοδο των Δεκαέξι Βασιλείων (304 μ.Χ. έως 439 μ.Χ.) – μια εποχή έντονου πολιτικού κατακερματισμού και πολέμων στη βόρεια Κίνα, και μια κρίσιμη περίοδο στη διαμόρφωση της κινεζικής εθνικής ταυτότητας. “Στην ιστορία της Κίνας, η πιο θεμελιώδης εκδήλωση εθνοτικής αφομοίωσης έγκειται στην αναγνώριση και την ανάπτυξη της αγροτικής κουλτούρας από αυτές τις μειονοτικές ομάδες που μετανάστευσαν εσωτερικά,” αναφέρει ο Hu Yaowu, αρχαιολόγος από το Πανεπιστήμιο Fudan και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης. “Αυτό συνιστά το θεμέλιο της συνεχούς διαμόρφωσης του κινεζικού έθνους,” πρόσθεσε ο Hu.
Η μελέτη αποκάλυψε ότι αυτοί οι πρόγονοι κατανάλωναν κυρίως τροφές με βάση το κεχρί ή ζώα που τρέφονταν με τα παραπροϊόντα τους, συμπληρωμένα με δημητριακά όπως σιτάρι και ρύζι, αντανακλώντας μια στρατηγική επιβίωσης που συνδύαζε τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Οι ερευνητές παρουσίασαν τα ευρήματά τους διεξάγοντας ανάλυση σταθερών ισοτόπων άνθρακα και αζώτου σε 36 δείγματα ανθρώπινων οστών από 25 άτομα. Τα ευρήματα προήλθαν από τάφους στην Xian, την πρωτεύουσα της βορειοδυτικής επαρχίας Shaanxi της Κίνας.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο στο επιστημονικό περιοδικό Science China Earth Sciences, πραγματοποιήθηκε από μια ομάδα ερευνητών από το Ινστιτούτο Αρχαιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Fudan και την Ακαδημία Αρχαιολογίας της Shaanxi. Κατά την περίοδο των Δεκαέξι Βασιλείων, οι ομάδες των “Πέντε Hu” – πέντε βόρειες νομαδικές φυλές – μετανάστευσαν στις Κεντρικές Πεδιάδες και ίδρυσαν διάφορα καθεστώτα, εγκαινιάζοντας το πρώτο κύμα εθνοτικής μετανάστευσης και ολοκλήρωσης στην κινεζική ιστορία. Τότε, η περιοχή Guanzhong, εντός της σημερινής κεντρικής επαρχίας Shaanxi, φιλοξενούσε πολλούς νομάδες.
Με αυτό το ιστορικό υπόβαθρο, οι ερευνητές επιδίωξαν να εξετάσουν τις διατροφικές αλλαγές των αρχαίων νομαδικών ομάδων για να κατανοήσουν πώς προσαρμόστηκαν στον αγροτικό τρόπο ζωής, σύμφωνα με τον Hu από το Πανεπιστήμιο Fudan. “Η αποκάλυψη της ολοκλήρωσης μεταξύ των νομάδων βοσκοτόπων από τη βόρεια στέπα και των αγροτών στις Κεντρικές Πεδιάδες ήταν πάντα το κλειδί για την εξερεύνηση της διαμόρφωσης και της ανάπτυξης της κινεζικής εθνικής κοινότητας,” έγραψαν οι συγγραφείς. Ωστόσο, υπήρχε “έλλειψη άμεσων αποδείξεων” στην αποκάλυψη της ολοκλήρωσης σε αυτήν την περιοχή από την οπτική γωνία της διατροφικής πολιτισμικής ταυτότητας, πρόσθεσαν.
Η ομάδα της μελέτης αντιμετώπισε αυτό το κενό διεξάγοντας ισοτοπική βιοαρχαιολογική έρευνα. Εργαζόμενοι με την αρχή “είσαι αυτό που τρως”, ο Hu εξήγησε ότι η ισοτοπική σύνθεση των ανθρώπινων σκελετών αντανακλά τις τροφές που κατανάλωνε κάποιος. Με άλλα λόγια, η διατροφή ενός ατόμου θα μπορούσε να συναχθεί μέσω της ισοτοπικής ανάλυσης των σκελετικών του καταλοίπων. Οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικές διαφορές στις ισοτοπικές τιμές μεταξύ των μακρών οστών και των πλευρών πέντε ατόμων. Επειδή τα μακρά οστά αντικατοπτρίζουν τη διατροφή σε διάστημα 10 ετών, ενώ τα πλευρά σε διάστημα τριών έως πέντε ετών, αυτές οι διαφορές υποδηλώνουν μεγάλες διατροφικές αλλαγές. Συγκεκριμένα, μια αύξηση των ισοτόπων άνθρακα σε τρία άτομα έδειξε σημαντικά υψηλότερη κατανάλωση τροφών με βάση το κεχρί στη διατροφή τους.
Η παράδοση μετάβασης στο γεωργικό σύστημα των καθιστικών πληθυσμών από νομάδες βοσκοτόπους της βόρειας στέπας, όπως οι νομάδες Xiongnu και Xianbei, μπορεί να ανιχνευθεί στους προγόνους τους που κατείχαν το οροπέδιο της Μογγολίας κατά τις δυναστείες των Χαν (206 π.Χ. έως 220 μ.Χ.). Σύμφωνα με την εργασία, αυτό το μοτίβο πήρε περαιτέρω ισχύ καθώς μετανάστευσαν νοτιότερα προς την κεντρική Κίνα κατά την περίοδο των Δεκαέξι Βασιλείων, όταν “είχαν προσαρμοστεί πλήρως σε μια αγροτική οικονομία μέσω παρατεταμένης αλληλεπίδρασης με αγροτικούς πληθυσμούς”. Είναι ευρέως αποδεκτό και καλά μελετημένο ότι, πέρα από τη διατροφική του λειτουργία, το φαγητό παίζει επίσης κεντρικό ρόλο στην ταυτότητα των μεταναστών και στις διαδικασίες ένταξης και αποκλεισμού. Για παράδειγμα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι από ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Birmingham διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη απόλαυση εθνοτικών τροφών συνδέθηκε σημαντικά με χαμηλότερες αντιλήψεις των μεταναστών ως πολιτισμικές και οικονομικές απειλές.
