Η άνοδος της ακροδεξιάς στις περιφερειακές εκλογές της Εστρεμαδούρα στην Ισπανία, όπως αναφέρεται, ήταν αναμενόμενη. Μετά από μια σειρά καταγγελιών για διαφθορά και σεξουαλική παρενόχληση που αφορούν την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ από το περασμένο καλοκαίρι, όλοι στην Ισπανία γνώριζαν ότι δεν θα μπορούσε να διατηρήσει τη νίκη. Παρόλο που η νοτιοδυτική αυτή περιοχή ιστορικά αποτελεί προπύργιο του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ισπανίας (PSOE) του Σάντσεθ, από το 2023 βρίσκεται υπό τον έλεγχο του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (PP) και του ακροδεξιού κόμματος Vox.
Αυτή η συμμαχία, η οποία μέχρι πρόσφατα κυβερνούσε και άλλες στρατηγικά σημαντικές περιοχές της Ισπανίας, όπως η Βαλένθια και η Μούρθια, αναμένεται να αναλάβει την ισπανική κυβέρνηση στις επόμενες γενικές εκλογές του 2027. Μια τέτοια νίκη θα μπορούσε να αφήσει την Ευρώπη χωρίς καμία σοσιαλιστική κυβέρνηση. Η κυβέρνηση της Δανίας υπό την πρωθυπουργό Μέτε Φρέντρικσεν – η μόνη άλλη ευρωπαϊκή κυβέρνηση που συχνά αναφέρεται ως πραγματικά σοσιαλιστική – έχει υιοθετήσει ολοένα και πιο αυστηρή ρητορική κατά της μετανάστευσης, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τις σοσιαλιστικές αρχές.
Γιατί όμως ο Σάντσεθ οδεύει προς την ήττα, παρά το γεγονός ότι έχει καταστήσει τη χώρα του τον νέο οικονομικό κινητήρα της Ευρώπης, ηγείται της πράσινης μετάβασης και είναι ένας από τους ελάχιστους ηγέτες που καταδικάζουν τη γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα; Πώς θα επηρεάσει η αναπόφευκτη ήττα του το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ήδη απειλείται από ακροδεξιούς ηγέτες σε όλη την ήπειρο;
Όταν ο Σάντσεθ κατάφερε να σχηματίσει συνασπισμό στις γενικές εκλογές του 2023, αυτός δεν ήταν καθόλου ιδανικός. Μεταξύ των συμμάχων του ήταν το Sumar, ένας συνασπισμός αριστερών κομμάτων, και το Junts, ένα συντηρητικό καταλανικό κόμμα υπέρ της ανεξαρτησίας, τα οποία απειλούσαν επανειλημμένα να αποσύρουν την υποστήριξή τους εάν δεν ικανοποιούνταν τα αιτήματά τους. Ο πρωθυπουργός κατάφερε να διατηρήσει τον εύθραυστο συνασπισμό μέχρι το φθινόπωρο, όταν το καταλανικό κόμμα απέσυρε την υποστήριξή του λόγω των αρμοδιοτήτων μετανάστευσης.
Πιεσμένο από την άνοδο ενός νέου ακροδεξιού ανεξάρτητου κόμματος, του Alianca Catalana, το Junts ζήτησε την εξουσία να απελαύνει καταδικασμένους μετανάστες που υποτροπιάζουν, ένα αίτημα που αποδείχθηκε εξαιρετικά αμφιλεγόμενο. Παρόλο που το Sumar δεν έχει αποσύρει την υποστήριξή του από τον συνασπισμό, έχει κατηγορήσει επανειλημμένα τους σοσιαλιστές ότι αγνοούν μια σειρά ερευνών για διαφθορά και καταγγελίες παρενόχλησης που αφορούν ανώτερα στελέχη του κόμματος του Σάντσεθ.
Αυτές περιλαμβάνουν σοβαρές κατηγορίες διαφθοράς κατά του πρώην υπουργού Δημοσίων Έργων και Μεταφορών, Χοσέ Λουίς Αμπάλος, ο οποίος τέθηκε σε προφυλάκιση. Διερευνάται για φερόμενη δωροδοκία, κατάχρηση επιρροής και υπεξαίρεση σε σχέση με δημόσια συμβόλαια κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Περιλαμβάνονται επίσης καταγγελίες σεξουαλικής παραβίασης που αφορούν τον Φρανθίσκο Σαλάθαρ, ο οποίος επέβλεπε τον θεσμικό συντονισμό στο Μονακλόα, το γραφείο και την επίσημη κατοικία του πρωθυπουργού, και εναντίον του οποίου το κόμμα δεν έχει λάβει αποφασιστικά μέτρα.
Αυτή η αμέλεια, μαζί με τη φυλάκιση του πρώην υπουργού, αρχίζει να σβήνει τα επιτεύγματα της σοσιαλιστικής κυβέρνησης του Σάντσεθ, η οποία, μεταξύ άλλων, αντέδρασε αποτελεσματικά στην άνοδο της ακροδεξιάς στην Ισπανία και στο εξωτερικό. Σε απάντηση στο σχέδιο της ακροδεξιάς για ιδιωτικοποίηση δημόσιων φορέων και μείωση της απασχόλησης, ο Ισπανός πρωθυπουργός προώθησε το κράτος πρόνοιας, βελτιώνοντας τις υλικές συνθήκες των πολιτών.
Η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας αύξησε τον κατώτατο μισθό και προστάτευσε τις συντάξεις, συνδέοντάς τες με το κόστος ζωής. Δεν θα πρέπει να προκαλεί έκπληξη ότι το The Economist κατέταξε την Ισπανία στην κορυφή των παγκόσμιων κατατάξεων οικονομικής απόδοσης. Ο Σάντσεθ έχει επίσης προσελκύσει σημαντικές επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθιστώντας την Ισπανία έναν από τους κορυφαίους ευρωπαϊκούς προορισμούς για έργα καθαρής ενέργειας.
Σύμφωνα με τις αρχές κοινωνικής ασφάλισης και μετανάστευσης της Ισπανίας, περίπου το 45% όλων των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν από το 2022 έχουν καλυφθεί από εργαζόμενους γεννημένους στο εξωτερικό, οι οποίοι πλέον αποτελούν περίπου το 13% του εργατικού δυναμικού, υπογραμμίζοντας τη συμβολή του τομέα στην επέκταση της αγοράς εργασίας.
Σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς, ο Σάντσεθ διατήρησε μια παραδοσιακή σοσιαλιστική στάση έναντι της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών, προκαλώντας οργισμένη αντίδραση από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, και ιδίως από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ. Αφού ο Ισπανός πρωθυπουργός αρνήθηκε να διαθέσει το 3,5% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) για στρατιωτικές δαπάνες σε μια σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Τραμπ απείλησε την Ισπανία με τον συνηθισμένο ακατέργαστο τρόπο του: “Θα σας κάνουμε να πληρώσετε διπλά”.
Ωστόσο, η στρατιωτική συσσώρευση (προφανώς η μόνη λύση των ευρωπαϊκών ελίτ για να βγουν από την σκληρή οικονομική κρίση της ηπείρου) δεν είναι το μοναδικό μέτωπο που άνοιξε ο Σάντσεθ εναντίον της κυβέρνησης Τραμπ. Ζήτησε, ουσιαστικά, περισσότερους κανόνες για το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή είναι μια θέση που αντιτίθεται σθεναρά η Ουάσιγκτον, η οποία πρόσφατα επέβαλε κυρώσεις βίζας σε έναν πρώην κορυφαίο αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε υπαλλήλους οργανώσεων που μάχονται κατά της παραπληροφόρησης για φερόμενη λογοκρισία.
Πίσω από την κίνηση των ΗΠΑ, δεν υπάρχει προφανώς καμία αντίθεση στην ανησυχητική τάση προς την ευρωπαϊκή λογοκρισία, αλλά μάλλον η θέληση να προστατευθούν οι μονοπωλιακοί αμερικανικοί διαδικτυακοί γίγαντες. Κανένα άλλο σοσιαλιστικό κόμμα δεν μοιράστηκε τη στάση του Σάντσεθ, και οι περισσότερες δυνάμεις της δεξιάς, με την κυβέρνηση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι πλήρως υποταγμένες στην Ουάσινγκτον.
Η κρίση της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς είναι μια κρίση που αγγίζει την καρδιά της ιδέας του σοσιαλισμού. Σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κόμματα έχουν υποστεί μια μεταμόρφωση τα τελευταία 20 χρόνια, μια αλλαγή που τα έχει οδηγήσει σε μια ουσιαστικά φιλελεύθερη πολιτική. Πάρτε τον Κιρ Στάρμερ στο Ηνωμένο Βασίλειο ή την Έλλυ Σλάιν στην Ιταλία. Είναι πεπεισμένοι υπέρμαχοι του πολέμου όσον αφορά την Ουκρανία και είναι αδιάκριτοι με τα φιλελεύθερα κόμματα σε οικονομικές λύσεις.
Σε μια έρευνα των Χριστουγέννων στα τέλη Δεκεμβρίου, που διεξήχθη από την JL Partners για την εφημερίδα The Independent, οι ψηφοφόροι του Εργατικού Κόμματος του Ηνωμένου Βασιλείου εξέφρασαν βαθιά δυσαρέσκεια για την ηγεσία του πρωθυπουργού Στάρμερ. Με συντριπτική πλειοψηφία τρεις προς έναν, οι ερωτηθέντες δήλωσαν ότι το κόμμα θα είχε καλύτερες πιθανότητες να κερδίσει τις επόμενες εκλογές εάν αντικαθίστατο ο Στάρμερ. Αυτή η δυσαρέσκεια είναι σύμπτωμα μιας ευρύτερης κρίσης που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κεντροαριστερά, όπου ακόμη και ηγέτες ονομαστικά “σοσιαλιστικών” κομμάτων είναι όλο και περισσότερο αδιάκριτοι από τους φιλελεύθερους ομολόγους τους.
Παρόλο που ο Σάντσεθ παραμένει δημοφιλής στους αριστερούς ψηφοφόρους, θα είναι πολύ δύσκολο για αυτόν να πετύχει στις επερχόμενες εκλογές στην Αραγονία, την Καστίλλη και Λεόν, και την Ανδαλουσία την άνοιξη. Η ισπανική σοσιαλιστική εξαίρεση θα θυμάται ως η τελευταία προσπάθεια να απαντηθεί στην κρίση της ευρωπαϊκής αριστεράς, καθώς και στην ακροδεξιά κατάληψη.
