Ο θάνατος του David Bowie στις 10 Ιανουαρίου 2016 προκάλεσε ένα κύμα παγκόσμιας θλίψης και εκτεταμένης κάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η μουσική του θα παρέμενε παντού, παντοτινά, αναγορεύοντάς τον σε “Λαϊκό Άρχοντα” της μουσικής. Ενώ υπήρξε μια σύντομη άνθηση, με τραγούδια όπως το “Starman” να φτάνουν στο Νο 18 και το “Space Oddity” στο Νο 24, αυτή η προβολή σταδιακά ξεθώριασε.
Η λίστα του Forbes με τις μεταθανάτιες περιουσίες διασήμων τον τοποθέτησε το 2016 στην 11η θέση με εκτιμώμενα κέρδη 10,5 εκατομμύρια δολάρια, και ξανά το 2017 στην ίδια θέση με 9,5 εκατομμύρια δολάρια. Αυτή η αρχική επιτυχία ήταν αναμενόμενη, δεδομένης της αυξημένης προσοχής που προσελκύει ένας καλλιτέχνης αμέσως μετά τον θάνατό του. Ωστόσο, επανεμφανίστηκε στη λίστα μόνο το 2022, στην 3η θέση με 250 εκατομμύρια δολάρια – ο μουσικός με τα υψηλότερα κέρδη εκείνη τη χρονιά – ποσό που οφειλόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου στην πώληση των δικαιωμάτων των μουσικών του εκδόσεων στην Warner Chappell.
Σε αντίθεση με καλλιτέχνες όπως ο Prince, ο John Lennon, ο Elvis Presley, ο Bob Marley ή ο Michael Jackson, ο Bowie δεν αποτελεί σταθερή παρουσία στη λίστα του Forbes. Με την αφαίρεση των δικαιωμάτων έκδοσης από τα κέρδη του, είναι απίθανο να επανεμφανιστεί, εκτός αν η κληρονομιά του διαθέσει τα master recordings από το 1968 και μετά, τα οποία κατέχει και παραχωρεί άδειες χρήσης στην Warner Music Group.
Η οικονομική επιτυχία είναι ένα μέτρο της μεταθανάτιας επιρροής, αλλά το streaming αποτελεί ένα άλλο. Ακόμη και σε αυτόν τον τομέα, ο Bowie υστερεί σε σχέση με την καλλιτεχνική του υπόσταση. Επί του παρόντος, έχει 22 εκατομμύρια μηνιαίους ακροατές στο Spotify, έναντι 26 εκατομμυρίων του Bob Marley, 34 εκατομμυρίων της Whitney Houston, 45 εκατομμυρίων του Elvis Presley και 43 εκατομμυρίων του John Lennon. Μόνο ένα τραγούδι του Bowie, το “Under Pressure”, με πάνω από 2 δισεκατομμύρια αναπαραγωγές, περιλαμβάνεται στο “Billions Club” του Spotify. Η επιτυχία του τελευταίου πιθανότατα οφείλεται και στη συμμετοχή των Queen, οι οποίοι έχουν επτά ακόμη τραγούδια με πάνω από ένα δισεκατομμύριο streams το καθένα.
Μια πιθανή εξήγηση για αυτήν την κατάσταση είναι οι δυσκολίες της κληρονομιάς του Bowie να προσελκύσει ένα νέο, νεανικό κοινό. Παρόλο που ο Bowie διαθέτει επίσημο προφίλ στο Instagram με τρία εκατομμύρια followers και στο TikTok με 656 χιλιάδες, όπου συχνάζουν κυρίως νεότεροι θαυμαστές, η εστίαση της κληρονομιάς έχει στραφεί σε ακριβά box sets, όπως το “Who Can I Be Now? (1974–1976)” και το “I Can’t Give Everything Away (2002–2016)”, καθώς και σε μια πληθώρα live άλμπουμ (13 στο σύνολο μετά τον θάνατό του). Αυτή η προσέγγιση εξυπηρετεί εύπορους θαυμαστές μέσης ηλικίας, αλλά οι κυκλοφορίες αυτές βρίσκονται εκτός του εύρους τιμών και ενδιαφερόντων για τους εφήβους, οι οποίοι θα μπορούσαν να γίνουν οι μελλοντικοί “Bowie obsessives”. Από τον θάνατό του έχει κυκλοφορήσει μόνο ένα άλμπουμ με τις μεγαλύτερες επιτυχίες, το “Legacy (The Very Best of David Bowie)”, τον Νοέμβριο του 2016. Στην εποχή του streaming, λίστες αναπαραγωγής όπως το “This Is David Bowie” στο Spotify και το “David Bowie Essentials” στο Apple Music, φαίνεται να εξυπηρετούν καλύτερα αυτόν τον σκοπό.
Ο Bowie έχει επίσης αναδειχθεί άτυπα σε προστάτη άγιο του BBC 6 Music – ένα θετικό στοιχείο κατά κάποιον τρόπο, αν και περιορισμένο, δεδομένου ότι μόνο το 2% του κοινού του 6 Music είναι 24 ετών ή νεότεροι. Σε αντίθεση με τη δεκαετία του 1980, όταν πρωταγωνίστησε στο “Labyrinth” (που προβάλλεται ξανά στους κινηματογράφους για την 40ή επέτειό του) και στο “The Snowman”, υπάρχουν λίγες ελκυστικές “πύλες εισόδου” για τους νεότερους ακροατές, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση της κληρονομιάς του ζωντανής.
Είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι η κληρονομιά του Bowie δίνει προτεραιότητα στην ποιότητα έναντι της ποσότητας, απορρίπτοντας περισσότερες προτάσεις από ό,τι εγκρίνει. Αρνήθηκε την αδειοδότηση μουσικής για το βιογραφικό του Stardust το 2021, υποστηρίζοντας αντ’ αυτού το ντοκιμαντέρ “Moonage Daydream” του Brett Morgen το 2022. Το ντοκιμαντέρ “Bowie: The Final Act” έλαβε θετικές κριτικές κατά την κυκλοφορία του τον περασμένο μήνα και επικεντρώνεται λιγότερο στην “αυτοκρατορική” του περίοδο της δεκαετίας του 1970 και περισσότερο στην εμπορική του κορύφωση τη δεκαετία του 1980 και την μεταγενέστερη πορεία του. Διοργανώθηκαν επίσης ετήσιες εορταστικές εκδηλώσεις “Bowie 75” το 2021, για να σηματοδοτήσουν τα 75α γενέθλιά του, αν και αυτό φάνηκε κυρίως να μεταφράζεται σε μια σειρά από pop-up καταστήματα στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.
Αναμφίβολα, το πιο ενδιαφέρον εγχείρημα της κληρονομιάς ήταν το άνοιγμα πέρυσι του David Bowie Centre στο V&A East Storehouse στο Λονδίνο, όπου φυλάσσονται 80.000 αντικείμενα από ολόκληρη την καριέρα του, συμπεριλαμβανομένων χειρόγραφων στίχων, κοστουμιών και οργάνων. Ο Tristram Hunt, διευθυντής του V&A, το χαρακτήρισε “νέο πηγή γνώσης για τους Bowies του αύριο” και ενδέχεται να αποδειχθεί το πιο διαχρονικό έργο.
Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως η εστίαση της κληρονομιάς στη μακροπρόθεσμη επιρροή του παρά σε μια βραχυπρόθεσμη “αλγοριθμική κληρονομιά” που επιδιώκει viral επιτυχίες στο TikTok και το Spotify, η οποία θα κινδύνευε να μειώσει την διαρκώς μεταβαλλόμενη τέχνη του σε ένα μόνο τραγούδι. Η χρήση του “Heroes” στο φινάλε του “Stranger Things” του Netflix την περασμένη εβδομάδα φάνηκε να στοχεύει στην αναζωογόνηση του τραγουδιού, αλλά έφτασε μόνο στο Νο 75 των ενδιάμεσων charts και στη συνέχεια έπεσε. Έχει επίσης μόλις 38.000 χρήσεις σε βίντεο TikTok μέχρι σήμερα – όχι ακριβώς αριθμούς viral επιτυχίας. Αυτή δεν είναι μια στιγμή “Running Up That Hill”, που θα εισήγαγε έναν καλλιτέχνη σε νέες γενιές.
Αυτή η θεωρία της ποιότητας έναντι της ποσότητας ισχύει μόνο ως ένα σημείο. Το 2022, η κληρονομιά, αν και για φιλανθρωπικούς λόγους, αγκάλιασε το εφήμερο ψηφιακό τέχνασμα των NFTs, κάνοντας το ίδιο ξανά το 2023 με μια ακουστική εκδοχή του “Let’s Dance”. Και μετά υπάρχει το επίσημο κατάστημα του Bowie, όπου, παράλληλα με τις συνηθισμένες μπλούζες και αφίσες, μπορεί κανείς να αγοράσει μια τεράστια ποικιλία από κάλτσες, ένα σκαμπό μπαρ, μια σανίδα κοπής από καρυδιά ή ένα βρεφικό σαλιάκι. Ο ιστότοπος είναι γεμάτος μικροαντικείμενα με το χαρακτηριστικό “Aladdin Sane flash”, το οποίο έχει συνδεθεί με τον Bowie, μειώνοντας τις πολλαπλές του οπτικές ενσαρκώσεις σε μια σύντομη στιγμή του 1973 – όχι πολύ διαφορετικά από το πώς οι Αμερικανοί rockers Kiss έγιναν ένα οπτικό brand περισσότερο παρά ένα συγκρότημα. Για έναν τόσο προοδευτικό καλλιτέχνη, το μέλλον της κληρονομιάς του Bowie δεν φαίνεται τόσο καινοτόμο, ή εξασφαλισμένο.
