Η Τζέιντ Φρανκς, μια φοιτήτρια στο Κέιμπριτζ που ζούσε διπλή ζωή ως καθαρίστρια, έχει μετατρέψει την εμπειρία της σε ένα επιτυχημένο θεατρικό έργο με τίτλο “Eat the Rich (But Maybe Not Me Mates x)”. Το έργο, που έκανε αίσθηση στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, σατιρίζει με χιούμορ την ελίτ του πανεπιστημίου, ξεπούλησε τις παραστάσεις του, κέρδισε πολλαπλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του περιζήτητου Fringe First. Μετά από μια παράσταση στο Λονδίνο και μια περιοδεία στην επαρχία, το “Eat the Rich” ακολουθεί τα βήματα των “Fleabag” και “Baby Reindeer”, καθώς αναπτύσσεται για τηλεοπτική μεταφορά, με το Netflix και την εταιρεία παραγωγής It’s All Made Up Productions να βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις.
Η Φρανκς, με την πλούσια προφορά της από το Λίβερπουλ, δηλώνει: «Ήμουν πάντα πολύ φιλόδοξη. Δεν συνειδητοποιούσα πλήρως την έννοια της τάξης μέχρι που με εμπόδιζε να φτάσω εκεί που ήθελα». Το έργο, που μυθοπλαστικά βασίζεται στη δική της ζωή, υπογραμμίζει την ακατέργαστη γοητεία της Φρανκς, αλλά και την οργή της απέναντι στην ανισότητα πλούτου. Καθώς αφηγείται τον πρώτο της όρο στο πανεπιστήμιο, οι περίεργες τελετουργίες και τα αλλόκοτα περιβάλλοντα την φέρνουν σε δύσκολες καταστάσεις, απλώς και μόνο επειδή δεν κατανοεί τους κανόνες: δείπνα που διεξάγονται ξαφνικά στα Λατινικά, συμφοιτητές με ατελείωτο χρήμα που μιμούνται την προφορά της, και τριμμένο τυρί που φέρνει σε ένα πάρτι και απορρίπτεται αμέσως.
Κρυμμένος κάτω από τις καθημερινές παραδοξότητες, βρίσκεται ο φόβος της Φρανκς ότι η δουλειά της ως καθαρίστρια θα αποκαλυφθεί, κάτι που παραβιάζει τον κανόνα του πανεπιστημίου κατά της εργασίας κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Στην πραγματικότητα, λίγο πριν τις τελικές εξετάσεις, η Φρανκς έμαθε για τις υποτροφίες που επιτρέπουν σε φοιτητές με οικονομικές δυσκολίες να μην χρειάζεται να εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους. Είχε περάσει τα τελευταία τρία χρόνια εργαζόμενη κρυφά ως καθαρίστρια, όπως και στο έργο, ενώ εργαζόταν και για μια εταιρεία ενοικίασης βαρκών, κρύβοντας το πρόσωπό της στα ποτάμια για φόβο να την πιάσουν.
Η Φρανκς μεγάλωσε στο Γουάλασι, Wirral. Κανείς στην οικογένειά της δεν ασχολούνταν με το θέατρο. «Είμαι απλώς ένας θιασώτης της προσοχής», λέει με αυτοσαρκασμό. «Πήγαινα σε τοπικά μαθήματα δραματικής αγωγής στην αίθουσα της εκκλησίας, ενώ οι φίλοι μου μεθούσαν στο πάρκο». Εισήχθη σε σχολή δραματικής αγωγής για την έκτη τάξη, αλλά ακόμη και με την υποτροφία που της προσέφεραν, δεν μπορούσε να πληρώσει τα δίδακτρα. Αφού πήρε τα A-levels, έκανε ξανά αίτηση, έγινε δεκτή από τη Lamda και αργότερα από τη Rada, αλλά για άλλη μια φορά δεν μπορούσε να αναλάβει τις προσφορές. «Αυτό άναψε τη φωτιά μέσα μου», λέει, «και αυτό μόνο χειροτέρεψε όταν έφτασα στο Κέιμπριτζ».
Ενώ το αυτοβιογραφικό έργο κάνει χρήση καλλιτεχνικής αδείας, οι ταξικές συναντήσεις είναι όλες αληθινές. Στο έργο, η αδελφή της Φρανκς την επισκέπτεται και της απαγορεύεται η είσοδος σε ένα δείπνο κολεγίου από έναν αδιάφορο καθηγητή λόγω των ρούχων της. «Αυτό ήταν απολύτως αληθινό», λέει η Φρανκς. Βρίσκοντας το email της καταγγελίας της για το περιστατικό, η Φρανκς εκπλήχθηκε από τον απολογητικό τόνο του. «Είναι τρελό να βλέπεις πόσο έχω αλλάξει. Τώρα, δεν θα το ανεχόμουν αυτό. Είμαι πολύ πιο σίγουρη για τον εαυτό μου όσον αφορά τον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίζεται κανείς και γιατί οι άνθρωποι σου φέρονται έτσι». Πώς αισθάνεται η αδελφή της; «Είναι ενθουσιασμένη που έχει τη δική της ενότητα», χαμογελάει η Φρανκς. «Είπε: ‘Γιατί άλλαξες το όνομά μου και όχι το δικό σου; Θέλω όλοι να το ξέρουν’».
Αντλώντας έμπνευση από το αιχμηρό έργο της Michaela Coel, και γνωρίζοντας πάντα ότι ήθελε τελικά να γίνει τηλεοπτική σειρά, η Φρανκς άρχισε να αναπτύσσει το “Eat the Rich” στον τρίτο χρόνο της στο πανεπιστήμιο. Εκείνη την εποχή, δεν έπαιρνε ρόλους πέρα από μικρές εμφανίσεις («Δεν θα ήμουν ποτέ Ιουλιέτα»), οπότε άρχισε να αναπτύσσει την ιστορία της ως standup comedy. Η κωμωδία φάνηκε να είναι ο σωστός δρόμος για αυτό. «Δεν αλλοίωνα καθόλου την οργή ή την πολιτική», λέει. «Απλώς την έκρυβα από την πίσω πόρτα». Μετά την αποφοίτησή της, εργάστηκε ως βοηθός εκπαίδευσης στο Royal Court Theatre του Λονδίνου, όπου γνώρισε μεγάλο μέρος της ομάδας του “Eat the Rich”: τον σκηνοθέτη Tatenda Shamiso, την δραματουργό Ellie Fulcher και την παραγωγό Jasmyn Fisher-Ryner. Η απόλυσή της μετά από μια αλλαγή καλλιτεχνικής διεύθυνσης «μου έδωσε ένα καλό λάκτισμα», λέει η Φρανκς, για να δώσει μια ευκαιρία στη δική της παράσταση.
Όμως, δεν είχε τα χρήματα για να το κάνει να συμβεί. «Δεν υπάρχει τρόπος να πας στο fringe αν δεν έχεις γονείς που μπορούν να πληρώσουν», λέει η Φρανκς, «ή αποταμιεύσεις! Οι άνθρωποι έχουν αποταμιεύσεις στα είκοσί τους. Ποιοι;» Μετακόμισε πίσω στο σπίτι των γονιών της. «Δεν είχα κυριολεκτικά χρήματα και η ψυχική μου υγεία δεν ήταν καλή. Αποφάσισα να σταματήσω το αλκοόλ, κάτι που άλλαξε τη ζωή μου».
Πολλά από το τελικό σενάριο γράφτηκαν στο μυαλό της κατά την επίβλεψη των εξετάσεων φοιτητών το καλοκαίρι, κρατώντας το ένα μάτι στραμμένο στο να διασφαλίζει ότι τα παιδιά δεν θα κλέψουν, και μετά τρέχοντας έξω από την αίθουσα για να πληκτρολογήσει ιδέες στο κινητό της. «Ήταν μια περίοδος που η οικογένειά μου ανησυχούσε αρκετά για μένα», λέει, «και μετά, με την επιτυχία της παράστασης, είπαν: ‘Ω, Θεός να σε φυλάει’».
Αλλά ο δρόμος ήταν ανώμαλος, και η παράσταση σχεδόν δεν συνέβη ποτέ. Η υποστήριξη ενός ιδιώτη επενδυτή κατέρρευσε λίγο πριν το fringe, και μέχρι τότε, η Φρανκς είχε βάλει όλα τα έξοδα σε μια πιστωτική κάρτα. «Έτσι, ακόμα κι αν δεν κάναμε την παράσταση, δεν θα βοηθούσε, γιατί ήδη είχα πολλά χρέη». Εκείνη και ο Shamiso έκαναν ένα βίντεο εξηγώντας την κατάσταση, και η ανταπόκριση στο διαδίκτυο ήταν φαινομενική, με κάποια χρήματα να έρχονται από παλιούς φίλους και μεγάλα ποσά από γενναιόδωρους (και πλούσιους) φίλους του Κέιμπριτζ, καθώς και την υποστήριξη καλλιτεχνών από την εργατική τάξη που υποστήριξαν την ομάδα – «πριν καν ξέρουν αν η παράσταση ήταν καλή!» – όπως ο κωμικός Jack Rooke, τον οποίο η Φρανκς αποκαλεί «θεματοφύλακα άγγελο αυτής της βιομηχανίας».
Κι όμως. Παρά το γεγονός ότι το “Eat the Rich” ήταν μια τεράστια επιτυχία στο fringe, ξεπερνώντας ήδη πολλά εμπόδια, δεν κατάφερε να καλύψει τα έξοδα. Όταν η Φρανκς είχε κάνει το fringe ως φοιτήτρια, είχε «πλύνει το μυαλό της από την νοοτροπία ότι όλοι θα δουλεύουμε μέχρι θανάτου, δεν θα πληρωνόμαστε και θα αρρωσταίνουμε». Η παραγωγός της δεν θα ανεχόταν κάτι τέτοιο. Η ομάδα πληρώθηκε δίκαια και έμενε σε κατάλυμα που σήμαινε ότι δεν έπρεπε όλοι να μοιράζονται ένα κρεβάτι, σαν σκουλήκια. Όμως, λόγω του άγριου τρόπου που λειτουργεί το θέατρο, αυτό σήμαινε μηδενικό κέρδος. Σε κάθε βήμα, η Φρανκς συνέχιζε να συναντά τα εμπόδια που εμποδίζουν ανθρώπους σαν κι εκείνη να δημιουργούν τέχνη που δεν θα τους διαλύει την υγεία και δεν θα απαιτεί το δίχτυ ασφαλείας του οικογενειακού χρήματος. «Το Fringe θα έπρεπε να είναι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να αποτύχουν», λέει, «αλλά δεν μπορείς να το αντέξεις. Εγώ δεν μπορούσα».
Η επιθυμία της να αλλάξει το άδικο μοντέλο της βιομηχανίας επεκτείνεται πέρα από τις παραστάσεις που δημιουργεί. Πέρα από το “Eat the Rich”, η Φρανκς είναι ελεύθερη επαγγελματίας συμβούλου για το θέατρο, προσελκύοντας πιο ποικίλο κοινό και κάνοντας τους ανθρώπους να αισθάνονται ευπρόσδεκτοι. Μακριά από μια προσθήκη, αυτό είναι ουσιώδες, ειδικά καθώς το θέατρο κινείται προς δυναμικές τιμολογήσεις, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη την παρακολούθηση από λιγότερο ευκατάστατο κοινό. Οι τηλεοπτικές συμφωνίες είναι διαβόητα ασταθείς, αλλά αν η σειρά του Netflix πραγματοποιηθεί, και κερδίσει «πολλά χρήματα», η Φρανκς είναι αποφασισμένη να χρησιμοποιήσει την επιτυχία της για να βοηθήσει άλλους. Είναι «συντετριμμένη και ενθουσιασμένη» που συνεργάζεται με τον συντοπίτη της Barantini. «Ήταν τρελό», λέει για την προσοχή μετά το fringe, και τις αμέτρητες συναντήσεις που είχε με τηλεοπτικούς παραγωγούς, «να μπορείς να επιλέγεις. Νομίζω ότι όλοι κατάλαβαν γιατί η συνεργασία με τον Phil θα ένιωθε σαν σπίτι. Αλλά είναι νωρίς ακόμα».
Τι θα έκανε με τα χρήματα, αν όλα πήγαιναν καλά; «Αυτή τη στιγμή, η δουλειά μου στο West End είναι απλώς εγώ με το τεράστιο λογιστικό μου φύλλο», λέει η Φρανκς. «Θα ήθελα να το στήσω ως επιχείρηση και να έχω μια ομάδα. Να κάνω κάθε εμπορικό θέατρο να υπογράψει ένα πρόγραμμα του οποίου εγώ είμαι –» γελάει καθώς βρίσκει τη σωστή λέξη – «η ιδιοκτήτης, όπου θα πρέπει να υπάρχει μια διάθεση καλών θέσεων για 10 λίρες που η ομάδα μου θα φέρει στους σωστούς ανθρώπους». Έχει μεγάλες ιδέες και για το fringe: να το κάνει έναν χώρο όπου οι άνθρωποι μπορούν να δοκιμάσουν, και να αποτύχουν, χωρίς φόβο να χάσουν τα πάντα.
Έχοντας αγωνιστεί μέσα από τα ελίτ, άνισα περιβάλλοντα του Κέιμπριτζ και του βρετανικού θεάτρου, η επιθυμία να κάνει κάτι για όλα αυτά, να σπάσει τις πόρτες που κρατούν κάποιους έξω, είναι βαθιά ριζωμένη. «Δεν μπορώ να αλλάξω το σύστημα κάνοντας μια χαζή παράσταση μιας γυναίκας», λέει η Φρανκς. Αλλά αυτό δεν θα την σταματήσει από το να προσπαθεί.
