Ο Άρθουρ Σι, ο 25ος ποιητής των ΗΠΑ, όταν μεταφράζει κλασική ποίηση της δυναστείας Τανγκ στα αγγλικά, γράφει τους κινεζικούς χαρακτήρες με το χέρι. Αυτή η σκόπιμη αντίσταση στην ταχύτητα είναι κεντρική στην τέχνη του και στην πεποίθησή του ότι η ποίηση πρέπει να αντιμετωπίζεται με φροντίδα για να διασχίζει τα σύνορα με βάθος. Ο Σι μεταφράζει μόνο ποιήματα που αγαπά, έχοντας ολοκληρώσει μόλις 75 μεταφράσεις σε μια καριέρα πέντε δεκαετιών. “Δεν δουλεύω κατόπιν ανάθεσης. Πρέπει να σκέφτομαι τα ποιήματα που μεταφράζω. Πρέπει να ζω μαζί τους. Πρέπει να νοιάζομαι για αυτά”, δήλωσε σε συνέντευξή του. Όποτε είναι δυνατόν, προτιμά να συνομιλεί με τους αρχικούς Κινέζους ποιητές για να ενισχύσει τις μεταφράσεις του.
Ο Σι θεωρεί την ποίηση ως μέσο διάλυσης, αντί δημιουργίας, φραγμών. Αυτή η αποστολή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα τώρα που οι σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, δύο χώρες που αγκυρώνουν μεγάλο μέρος του έργου του, έχουν γίνει τεταμένες. “Η ποίηση λειτουργεί καλύτερα μέσω της επιβεβαίωσης της ανθρωπιάς”, λέει. “Και η μετάφραση ως προσπάθεια χτίζει γέφυρες. Χτίζει κοινότητα. Διαλύει εθνικά σύνορα.”
Ο Σι δεν είναι μόνο μοναδικός ως ο πρώτος Ασιατο-Αμερικανός σύμβουλος ποιητής-λαureate της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, θέση που ανέλαβε τον Σεπτέμβριο με στόχο την διάδοση της εκτίμησης για την ποίηση. Είναι επίσης ο πρώτος laureate που επικεντρώνει τη θητεία και το έργο της ζωής του τόσο στην πρωτότυπη γραφή όσο και στη μετάφραση. Ο Σι γνωρίζει τον ιδιαίτερο ρόλο του που γεφυρώνει πολλαπλούς κόσμους, δηλώνοντας ότι του δίνει την αίσθηση του επείγοντος να επιδιώκει την κινεζο-αγγλική μετάφραση. “Υπάρχουν λόγιοι που γνωρίζουν Κινεζικά καλύτερα από εμένα, αλλά δεν είναι ποιητές. Δεν μπορούν να κάνουν τις μεταφράσεις να ζωντανέψουν. Και υπάρχουν πολλοί Αμερικανοί ποιητές που ενδιαφέρονται για την κινεζική ποίηση αλλά δεν διαβάζουν καθόλου κινεζικά. Μπορούν να γράψουν ποιήματα, αλλά οι μεταφράσεις τους συχνά απομακρύνονται πολύ από τα πρωτότυπα ποιήματα”, είπε.
Βραβευμένος με National Book Award και υποψήφιος για Pulitzer Prize, ο Σι έχει ενσωματώσει μεταφράσεις σε πολλά από τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένου του “The Silk Dragon” (2001). Τα περίπου 15 άλλα έργα του, που εκδόθηκαν μεταξύ 1972 και 2025, εξερευνούν επαναλαμβανόμενα θέματα που εκτείνονται από το κοσμικό έως το καθημερινό, και από την Ανατολή στη Δύση. Ως μέρος των καθηκόντων του ως ποιητής-λαureate, ο Σι θα μιλήσει σε εκδηλώσεις σε όλες τις ΗΠΑ τον επόμενο χρόνο και θα εκδώσει ένα νέο βιβλίο τον Απρίλιο που συγκεντρώνει μεταφρασμένη ποίηση από 13 γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης της κινεζικής.
Γεννημένος στη Νέα Υόρκη, ο 75χρονος Σι ζει στο Νέο Μεξικό τις τελευταίες πέντε δεκαετίες. Το 1984, εντάχθηκε στο Institute of American Indian Arts της Σάντα Φε, όπου μετά από δύο δεκαετίες διδασκαλίας δημιουργικής γραφής, είναι πλέον ομότιμος καθηγητής. Σε ένα μέρος της βιογραφίας του που σπάνια αναφέρει, ο Σι προέρχεται από οικογένεια με βαθιές ρίζες στην κινεζική πολιτική και πολιτιστική ελίτ των αρχών του 20ού αιώνα. Ένας θείος του, ο Alfred Sze, υπηρέτησε ως πρέσβης της Κίνας στις ΗΠΑ στις αρχές του 1900 και έπαιξε αξιοσημείωτο ρόλο στη διαπραγμάτευση της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Πιο κοντά στο σπίτι, ο πατέρας του μεγάλωσε στην Κίνα και έλαβε λογοτεχνική κατάρτιση εκεί. Αυτή η κληρονομιά, λέει ο Σι, τον βοήθησε να εμποτίσει μέσα του μια ισχυρή αίσθηση της κινεζικής κουλτούρας και παράδοσης.
Μεγαλώνοντας, ο Σι μιλούσε μόνο κινεζικά μέχρι την ηλικία των 5 ή 6 ετών. “Το σχολείο κάλεσε τους γονείς μου και είπε, ‘Ω, ξέρετε, ο Άρθουρ και ο αδελφός του ο Καρλ υστερούν στα αγγλικά επειδή προσπαθείτε να τους κάνετε δίγλωσσους’. Οι γονείς μου πανικοβλήθηκαν και σταμάτησαν τα κινεζικά. Θυμηθείτε, ήταν η δεκαετία του 1950.” Η ποίηση, που θεωρήθηκε υπερβολικά ριψοκίνδυνη από τους γονείς του μετανάστες, δεν τον προσέλκυσε μέχρι τον πρώτο χρόνο του ως προπτυχιακός στο MIT, όπου σύντομα βαρέθηκε τις σπουδές του. “Στο λύκειο, ήμουν ο υπάκουος Ασιατο-Αμερικανός και ήμουν καλός στα μαθηματικά και την επιστήμη”, λέει, περιγράφοντας την εισαγωγή του στο διάσημο πανεπιστήμιο που επικεντρώνεται στην επιστήμη και τη μηχανική ως την εκπλήρωση ενός ονείρου του πατέρα του, ο οποίος έλαβε εκεί διδακτορικό στη χημική μηχανική.
Ο Σι σύντομα αποφάσισε ότι όχι μόνο έπρεπε να επικεντρωθεί στην ποίηση, αλλά και να αντλήσει από την πολιτιστική του κληρονομιά για την τέχνη του, μαθαίνοντας τελικά πώς να γράφει ποιήματα μέσω της διαδικασίας μετάφρασης κινεζικής ποίησης. Μεταφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Μπέρκλεϊ, όπου μελέτησε καθημερινά μανδαρινικά για δύο χρόνια και βρήκε έναν μεταπτυχιακό φοιτητή που, όπως και εκείνος, αγαπούσε την ποίηση Τανγκ. “Συναντιόμασταν μία φορά το μήνα στη Βιβλιοθήκη Ανατολικών Γλωσσών, και εκείνος έλεγχε τις μεταφράσεις μου και έψαχνε τις ιστορικές αναφορές και τις λογοτεχνικές αλληγορίες. Έτσι, απέκτησα μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση στην ανάγνωση κλασικής κινεζικής ποίησης που δεν ήταν ποτέ μέρος ενός μαθήματος ή πιστωτικής μονάδας, αλλά αποδείχθηκε θεμελιώδης για την ανάπτυξή μου ως ποιητής.”
Ερωτηθείς γιατί έλκυστηκε από τη δυναστεία Τανγκ (618-907), ανέφερε τη “συμπύκνωση, τη μουσικότητα και την ένταση της γλώσσας” της εποχής, προσθέτοντας ότι επηρεάστηκε επίσης από την πρώιμη έκθεση στην ανθολογία “Three Hundred Tang Poems” στο γραφείο του πατέρα του. “Δεν υπάρχει τίποτα σαν τη λαμπρότητα της ποίησης Τανγκ”, λέει.
Μόνο όταν έγινε 35 ετών – το 1985 – επισκέφθηκε την Κίνα, όπου γνώρισε συγγενείς και είδε το σπίτι της οικογένειάς του έξω από το Πεκίνο. Ο Σι έκτοτε έχει κάνει πολλά ταξίδια που, όπως λέει, έχουν διαμορφώσει τόσο μεμονωμένα ποιήματα όσο και την ευρύτερη προσέγγισή του στην ποίηση. “Υπάρχουν συγκεκριμένα ποιήματα που εμπνέονται σαφώς από ταξίδια στην Κίνα. Αλλά πιο σημαντική είναι η κινεζική αισθητική, η φιλοσοφία, η παγκόσμια θεώρηση.” “Το Yijing είναι πολύ σημαντικό στην ποίησή μου”, δήλωσε, αναφερόμενος στο αρχαίο κινεζικό κλασικό κείμενο, γνωστό και ως I Ching ή Βίβλος των Αλλαγών, το οποίο είναι δομημένο γύρω από 64 συμβολικά εξάγραμμα που χρησιμοποιούνται για μαντεία και φιλοσοφικό στοχασμό. Έδειξε στο “Before Completion”, το εναρκτήριο ποίημα των συλλεκτικών του έργων. “Οι περισσότεροι Αμερικανοί αναγνώστες δεν θα γνωρίζουν, αλλά ένας Κινέζος αναγνώστης θα γνωρίζει ότι αυτός είναι ο τίτλος του τελευταίου εξάγραμμου.”
Ο Σι σημείωσε ότι τα ταξίδια του στην Κίνα του προσέφεραν “αίσθηση της ιστορίας”, αναφέροντας ποιήματα που είδε χαραγμένα στους τοίχους της Απαγορευμένης Πόλης στο Πεκίνο ως σημάδι της μακροχρόνιας ευλάβειας για την ποίηση στον κινεζικό πολιτισμό. Μια άλλη εικόνα από την Κίνα του έχει μείνει ιδιαίτερα. Σε πάρκα την αυγή στο Τσενγκντού και το Πεκίνο, ο Σι θυμάται να βλέπει κατοίκους να γράφουν κινεζικούς χαρακτήρες με νερό πάνω σε πεζοδρόμια, γνωρίζοντας ότι οι λέξεις θα εξαφανίζονταν με την ανατολή του ήλιου. Η πράξη, είπε, δεν αφορούσε τη μονιμότητα ή τη δημοσίευση, αλλά την προσοχή και την παρουσία – μια εμπειρία που αργότερα έγινε η βάση για το “Water Calligraphy”, το εναρκτήριο ποίημα του βιβλίου του “Sight Lines”.
Όπως και η σκόπιμη προσέγγισή του στην τέχνη του, ο Σι πιστεύει ότι η ποίησή του ζητά από τους αναγνώστες ένα παρόμοιο είδος προσοχής με τη χρήση παραλληλισμού και μη-γραμμικών αφηγήσεων. “Οι άνθρωποι έχουν πει, ‘Η ποίησή σου είναι δύσκολη’. Δεν γράφω για να είμαι δύσκολος”, είπε. “Η ποίησή μου θέτει ορισμένες απαιτήσεις από τους αναγνώστες επειδή ζούμε σε μια εποχή όπου τα πράγματα συμβαίνουν γρήγορα και είναι διασυνδεδεμένα με τρόπους που δεν βλέπουμε αμέσως.” Και όπως με τα μεταφρασμένα κινεζικά του έργα που προσπαθούν να μεταφέρουν κοινές ανθρώπινες εμπειρίες στους Αμερικανούς, οι μεταφράσεις των έργων του, που επικαλούνται ιθαγενείς αμερικανικά σύμβολα και εικόνες της Αμερικανικής Νοτιοδυτικής, χρησιμεύουν ως γέφυρα προς τους Κινέζους αναγνώστες.
Αυτή η ικανότητα να μεταφράζει καθολικότητες είναι πιο σημαντική για εκείνον από ετικέτες όπως ο πρώτος Ασιατο-Αμερικανός laureate – ένα γεγονός για το οποίο, ωστόσο, είναι περήφανος. Για τον Σι, η κοινή ανθρώπινη εμπειρία, όχι η πολιτική μηνυματολογία, είναι ο καλύτερος τρόπος να φέρει τους ανθρώπους κοντά, προειδοποιώντας ότι “αν προσπαθήσεις να επιβάλεις έναν αναγνώστη σε ένα ποίημα, πραγματικά δεν λειτουργεί”. “Ζούμε σε μια εποχή πολλών εντάσεων, και οι εντάσεις θα υπάρχουν πάντα. Ως ποιητής, το πιο ζωτικό πράγμα που μπορώ να κάνω είναι να γράφω με επείγον από τα βαθύτερα επίπεδα μέσα μου, και εκεί τελικά η ποίηση φτάνει σε όλους, και τότε δεν περιορίζεται από εθνικά σύνορα.”
