Στην αίθουσα Dorfman του Εθνικού Θεάτρου του Λονδίνου, ετοιμάζεται να κάνει πρεμιέρα στα τέλη του μήνα το σπάνια παιγμένο έργο του Terence Rattigan, “Man and Boy”. Η παράσταση αυτή έρχεται ως μια ευκαιρία να τιμηθεί δεόντως η μνήμη του σπουδαίου Βρετανού δραματουργού, ειδικά καθώς τα σχέδια για την ονομασία ενός θεάτρου στο West End του Λονδίνου προς τιμήν του έχουν, σύμφωνα με πληροφορίες, παγώσει προσωρινά. Το “Man and Boy” είχε σύντομες παραστάσεις στο Broadway και στο Λονδίνο το 1963 με πρωταγωνιστή τον Charles Boyer, ενώ το 2005 ο David Suchet μάγεψε το κοινό στο ρόλο του “ανθρώπου” του τίτλου, ενός καταπιεσμένου Ρουμάνου χρηματιστή. Ωστόσο, για τους περισσότερους, το έργο αυτό παραμένει άγνωστο.
Το έργο αυτό αποκαλύπτει αξιοσημείωτα στοιχεία για τον ίδιο τον Rattigan. Η αρχική έμπνευση πηγάζει από ένα βιβλίο για τον Σουηδό χρηματιστή Ivar Kreuger, του οποίου η επιχειρηματική αυτοκρατορία κατέρρευσε στο αποκορύφωμα της Μεγάλης Ύφεσης. Τοποθετώντας τη δράση στο 1934, ο Rattigan παρουσιάζει τον ήρωά του, Gregor Antonescu, να κρύβεται στο διαμέρισμα του αποξενωμένου γιου του στο Greenwich Village, προσκαλώντας τον πρόεδρο της American Electric με την ελπίδα να εξασφαλίσει μια σωτήρια συγχώνευση. Το συγκλονιστικό στοιχείο είναι η αδίστακτη εκμετάλλευση των σεξουαλικών χαρισμάτων του γιου από τον Gregor.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι η πεποίθηση του συνήθως διπλωματικού Rattigan ότι το έργο έπρεπε να παρουσιαστεί με τους δικούς του όρους, αλλιώς καθόλου. Για εκείνον, ο Gregor ήταν “κακός σαν ο Ιάγος”, και όταν ο τότε προτεινόμενος πρωταγωνιστής Rex Harrison και ο σκηνοθέτης Glen Byam Shaw επιχείρησαν να απαλύνουν το κείμενο, ενώ ο Laurence Olivier απέρριψε το έργο για την εναρκτήρια σεζόν του Chichester, ο Rattigan αντιστάθηκε σθεναρά. Το έργο είχε τεράστια σημασία για εκείνον, καθώς, με την θεατρική του φήμη στο χαμηλότερο σημείο λόγω της ανόδου μιας νέας γενιάς θεατρικών συγγραφέων, θεωρούσε πως ήταν η τελευταία του ευκαιρία να αποδείξει πως ήταν σοβαρός δραματουργός.
Ωστόσο, υπάρχουν και πιο προσωπικοί λόγοι πίσω από την συναισθηματική επένδυση του Rattigan. Στην καρδιά του, το έργο είναι ένα δράμα πατέρα-γιου, και από τις βιογραφίες των Michael Darlow και Geoffrey Wansell, είναι εμφανές πόσο καθοριστική για τη ζωή και το έργο του Rattigan ήταν η δική του σχέση με τον πατέρα του. Ο πατέρας του, Frank, ήταν διπλωμάτης καριέρας που αναγκάστηκε να παραιτηθεί μετά από μια υπόθεση με μια Ρουμάνα πριγκίπισσα. Ο Rattigan, σε πολλά σημεία αντίθετος στον πατέρα του, κληρονόμησε την ικανότητα για προσποίηση και την πίστη στην κρυμμένη συναισθηματική έκφραση.
Χρησιμοποίησε επίσης το έργο του για να διερευνήσει τις πολυπλοκότητες της σχέσης τους. Για το έργο “Adventure Story”, που αφορά τον Μέγα Αλέξανδρο, είχε δηλώσει ότι η “φυσική ενέργεια, η στρατηγική ευφυΐα και η αποφασιστικότητα του ήρωα εμπνεύστηκαν από την αγάπη του για τον πατέρα του”. Αντίστροφα, στο “Who Is Sylvia;” – γραμμένο ένα χρόνο αργότερα, το 1950 – ο ήρωας με τις σεξουαλικές υπερβολές, που παραμένει πιστός στον γάμο του, είναι ένα αχνό πορτρέτο του άπιστου Frank. Όταν φτάνουμε στο “Man and Boy”, ο Rattigan βασίζει ολόκληρο το έργο σε μια περίπλοκη σχέση πατέρα-γιου, γεμάτη κοινωνικό και πολιτικό ανταγωνισμό και αλληλεξάρτηση.
Επιπλέον, ένα άλλο νήμα που διατρέχει το έργο είναι αυτό της ομοφυλοφιλίας, και είναι συναρπαστικό πόσο συχνά ο Rattigan, ο πιο διακριτικός άνθρωπος όσον αφορά τις σεξουαλικές αποκαλύψεις, επιστρέφει στο θέμα. Ο David Hare τον έπεισε κάποτε ότι ο Crocker-Harris, ο ήρωας-δάσκαλος του “The Browning Version”, είναι μια ευφυώς χειριστική φιγούρα που πάντα καταλήγει με τις συζύγους των εραστών του. Ο Μέγας Αλέξανδρος του Rattigan απολαμβάνει μια υπαινικτική ομοφυλοφιλική σχέση με τον έμπιστό του, τον Ηφαιστίωνα. Στο “Table Number Seven”, το δεύτερο μέρος του “Separate Tables”, οι ένοικοι ενός ιδιωτικού ξενοδοχείου κινητοποιούνται για να υπερασπιστούν έναν ψεύτικο ταγματάρχη που κατηγορείται για σεξουαλική παρενόχληση. Αρχικά παρουσιασμένη σε ετεροφυλικά πλαίσια, η παράβαση του ταγματάρχη είναι σαφώς μια μεταφορά για τις μυστικές συναντήσεις, και είναι προς τιμήν του Rattigan ότι το 1954, τρία χρόνια πριν η έκθεση Wolfenden προτείνει ότι “η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά μεταξύ ενηλίκων που συμφωνούν ιδιωτικά δεν θα πρέπει πλέον να αποτελεί ποινικό αδίκημα”, αντιλήφθηκε μια μετατόπιση στις δημόσιες στάσεις.
Ενώ το “Man and Boy” ήταν σαφώς πολύ σημαντικό για τον Rattigan, έχει σημασία για εμάς σήμερα; Το κοινό θα κρίνει από μόνο του, αλλά είναι δύσκολο να μην δει κανείς σε αυτό υπαινιγμούς πιο πρόσφατων σκανδάλων. Έρχεται αναπόφευκτα στο μυαλό ο Robert Maxwell, ο τσεχοσλοβάκικης καταγωγής μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης, ο οποίος υπεξαίρεσε το συνταξιοδοτικό ταμείο της Mirror και πέθανε υπό μυστηριώδεις συνθήκες. Η κόρη του, Ghislaine, ήταν συνεργός του Αμερικανού χρηματιστή Jeffrey Epstein, ο οποίος καταδικάστηκε για σεξουαλικά αδικήματα ανηλίκων.
Οι αμαρτίες του Gregor του Rattigan είναι λιγότερο σοβαρές, αλλά, ενώ είναι άκαρδος, εκμεταλλευτής και ανέντιμος, έχει μια δυναμική και ορμή που τον καθιστούν – όχι πολύ διαφορετικό από τον Lambert Le Roux στο “Pravda” των David Hare και Howard Brenton – θεατρικά συναρπαστικό. Ο Rattigan έχει συλλάβει το κεντρικό παράδοξο του δράματος: ότι μας συναρπάζουν οι “τέρας” εφόσον ενσαρκώνουν τη ρήση του William Blake ότι “η ενέργεια είναι αιώνια απόλαυση”.
Το “Man and Boy” παίζεται στο National Theatre, London, από 30 Ιανουαρίου έως 14 Μαρτίου.
