Έχετε δει πρόσφατα ειδήσεις που ανακοινώνουν την επιλογή της “λέξης της χρονιάς” για το 2025; Αν ναι, είναι κατανοητό να αναρωτιέστε: τι, άλλη μια; Ανάλογα με το λεξικό στο οποίο θα ανατρέξετε, ο επιλεγμένος όρος φέτος ήταν είτε το “vibe coding” από τα Cambridge Dictionaries, είτε το “parasocial”, είτε το “rage bait” από τον αντίπαλο, Oxford University Press, με πολλές άλλες επιλογές να προηγούνται.
Από την εμφάνισή της πριν από 35 χρόνια, όταν η American Dialect Society προσπάθησε να βρει μια λέξη ικανή να συνοψίσει τους τελευταίους 12 μήνες, αυτός ο αμερικανισμός διέσχισε τον Ατλαντικό στα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έκτοτε έχει καθιερωθεί ως το κοντινότερο πράγμα σε μια “σεζόν βραβείων” για την αγγλική γλώσσα.
“Υπάρχουν δεκάδες τώρα”, λέει ο Jonathon Green, συγγραφέας και λεξικογράφος που ειδικεύεται στην εξέλιξη της αργκό. “Μου φαίνεται ότι αν ασχολείσαι με την έκδοση ενός βιβλίου αναφοράς, ή σίγουρα ενός λεξικού κάποιου είδους, είσαι υποχρεωμένος να βγάλεις ένα από αυτά τα πράγματα.”
Άλλοι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι οι τελικές επιλογές καθοδηγούνται περισσότερο από την ανάγκη προσέλκυσης της δημόσιας προσοχής παρά από κάποια βαθιά γλωσσολογική ανάλυση. Η Robbie Love, κοινωνιογλωσσολόγος στο Aston University, δηλώνει ότι οι λεξικογράφοι πίσω από τις επιλογές γνωρίζουν οι ίδιοι ότι δεν πρόκειται για μια “εντελώς αντικειμενική, επιστημονική διαδικασία”, αλλιώς “θα βρίσκατε τις ίδιες λέξεις… όλοι θα φρόντιζαν να είναι διαφορετικές”.
Ο Vaclav Brezina, καθηγητής γλωσσολογίας στο Lancaster University, ανέφερε: “Οι παράγοντες για την επιλογή της λέξης της χρονιάς είναι αρκετά περιορισμένοι, οπότε πρόκειται για μια λέξη που αιχμαλωτίζει τη φαντασία των ανθρώπων και τη φαντασία του λεξικογράφου κατά το συγκεκριμένο έτος. Δεν πιστεύω ότι ο σκοπός της λέξης της χρονιάς είναι πραγματικά να παρέχει επιστημονική ανάλυση της αγγλικής γλώσσας… είναι περισσότερο για να μας τραβήξει την προσοχή.”
Με βάση την ανάλυση δεδομένων που διεξήχθη από την Guardian, η οποία μέτρησε τη συχνότητα χρήσης για τις λέξεις της χρονιάς που επιλέχθηκαν από το Cambridge, το Collins και την Oxford από το 2010, μεγάλο μέρος αυτής της φαντασίας σφυρηλατείται όλο και περισσότερο στο διαδίκτυο. Περισσότερο από το ένα τρίτο των επιλεγμένων λέξεων είναι είτε όροι διαδικτυακής αργκό είτε οφείλουν τα νοήματά τους σε τεχνολογικές συσκευές. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται σε δύο τρίτα για τις λέξεις της χρονιάς από το 2021.
Η Lynne Murphy, καθηγήτρια γλωσσολογίας στο University of Sussex, δεν εκπλήσσεται. “Νομίζω ότι αυτό είναι αναπόφευκτο, επειδή έτσι εξαπλώνονται οι λέξεις πολύ εύκολα αυτές τις μέρες. Έτσι, όλοι είναι πολύ πιο ενήμεροι για τις νέες λέξεις. Υπάρχει επίσης απλώς το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε μια πολύ δραστήρια περίοδο τεχνολογικής αλλαγής.”
Ωστόσο, με τη φευγαλέα φύση του περισσότερου διαδικτυακού περιεχομένου, ίσως αναμένεται ότι λίγες από τις προηγουμένως επιλεγμένες λέξεις έχουν αντέξει στον χρόνο. Η επιλογή της Oxford το 2022, “goblin mode” – “ένας τύπος συμπεριφοράς που είναι αδιάλλακτα εγωιστικός… με τρόπο που απορρίπτει κοινωνικούς κανόνες ή προσδοκίες” – μπορεί να σας θυμίζει κάτι, αλλά σήμερα χρησιμοποιείται σπάνια. Η επιλογή του Cambridge το 2018, “nomophobia” – ο φόβος να είσαι χωρίς το τηλέφωνό σου – είναι ομοίως ασαφής. Το NFT ή non-fungible token (Collins, 2021) και το “youthquake” (Oxford, 2017) έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά στη χρήση, κατά 96% και 92% αντίστοιχα, σύμφωνα με ανάλυση του σώματος κειμένων News on the Web.
Ορισμένες έχουν πέσει σε δυσμένεια για καλούς λόγους. Λέξεις όπως Brexit, vax και quarantine μιλούσαν για μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή στην κοινωνική ιστορία, της οποίας η επείγουσα ανάγκη μπορεί να έχει ξεθωριάσει, ακόμα κι αν οι μεταγενέστερες επιπτώσεις της παραμένουν αισθητές. Άλλες, συμπεριλαμβανομένων των austerity και climate emergency, έχουν αυξηθεί και μειωθεί παράλληλα με πολιτικές εξελίξεις και μεταβαλλόμενες προτεραιότητες, αν και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η “big society” του David Cameron θα κάνει ποτέ comeback.
Όσον αφορά την έλλειψη μακροζωίας, ο Jonathan Dent, ανώτερος συντάκτης στο Oxford English Dictionary, δήλωσε: “Το αν μια λέξη της χρονιάς επιβιώνει ως ενεργό και ευρέως αναγνωρισμένο μέρος της γλώσσας μακροπρόθεσμα είναι λιγότερο σημαντικό [από το] ότι έχει κάτι να πει για το πού βρισκόμαστε τώρα, φέτος. Εάν ένας υποψήφιος για τη λέξη της χρονιάς διατηρεί το είδος της χρήσης που οδήγησε στην επιλογή του, αυτό είναι σημάδι ότι οι ομιλητές και οι συγγραφείς της αγγλικής γλώσσας τη βρήκαν χρήσιμη προσθήκη στην γλωσσική τους εργαλειοθήκη. Εάν όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ήταν μια σχετική και άξια επιλογή τη χρονιά που επιλέχθηκε.”
Ενώ κάποιοι γλωσσολόγοι, όπως η Murphy, μπορεί να είναι “λίγο κυνικοί σχετικά με το ότι κάποιες από τις λέξεις της χρονιάς των λεξικών αφορούν την προσέλκυση προσοχής” και να θεωρούν το ετήσιο τελετουργικό ως “εργαλείο μάρκετινγκ”, άλλοι βλέπουν την άσκηση με λιγότερο σκεπτικισμό. Η Love δήλωσε: “Δεν θα ερμήνευα σε καμία περίπτωση [τη λέξη της χρονιάς] ως πρόβλεψη υπέρ ή κατά του πώς αυτή η λέξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον. Πιστεύω ότι είναι απλώς ένας διασκεδαστικός τρόπος για να κάνουμε τους ανθρώπους να μιλήσουν για τη γλώσσα, και ειδικά αν επιλέγουν λέξεις αρκετά συνεπώς που είναι πιθανότατα να χρησιμοποιηθούν από νεότερους ανθρώπους σε διαδικτυακό διάλογο, τότε αυτός είναι ένας υπέροχος τρόπος για να εμπλέξουμε τους νεότερους ανθρώπους σε τέτοιες συζητήσεις για τη γλώσσα και τις λέξεις.”
Συνοψίζοντας: μην περιμένετε μια λέξη της χρονιάς να επιβιώσει περισσότερο από αυτήν. “Είναι μάρκετινγκ”, είπε ο Green. “Αν λειτουργεί, εννοώ, αυτό είναι μια άλλη πλευρά του… αλλά είναι πραγματικά κάτι που το κοινό αισθάνεται ‘αυτό συνοψίζει τη χρονιά που έζησα’;”
