Στον κόσμο των ρομαντικών κομεντί και των χριστουγεννιάτικων ταινιών, η δόση μελαγχολίας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Κανείς δεν κατανόησε αυτή την ισορροπία καλύτερα από τον Billy Wilder, του οποίου οι ταινίες κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα, από τον αμείλικτο κυνισμό (Ace in the Hole) έως την αλλαγή φύλου σε φάρσα (Some Like it Hot). Η ταινία του 1960, “The Apartment”, γεφυρώνει αυτές τις δύο όψεις.
Όπως και ένα άλλο χριστουγεννιάτικο κλασικό, το “Carol”, η ταινία αντλεί έμπνευση από το “Brief Encounter” του David Lean, το οποίο απεικονίζει μια παράνομη σχέση που καταλήγει σύντομα στο κρεβάτι του διαμερίσματος ενός φίλου. Σε μια παλαιότερη συνέντευξη, ο Wilder δήλωσε ότι τον συνέπαιρνε η ιδέα ενός χαρακτήρα «που επιστρέφει σπίτι και ξαπλώνει στο ζεστό κρεβάτι που μόλις άφησαν οι εραστές», και έτσι γεννήθηκε ο ήρωας της ταινίας, CC “Bud” Baxter.
Ο Baxter, τον οποίο υποδύεται ο Jack Lemmon (αμέσως μετά το “Some Like it Hot”), είναι ένας υπάλληλος ασφαλιστικής εταιρείας που σκαρφαλώνει στην εταιρική κλίμακα, νοικιάζοντας το υπνοδωμάτιό του σε μια εναλλασσόμενη ομάδα μεσαίων στελεχών. Η ιδέα δεν απέχει πολύ από ένα Airbnb, αν και ο Baxter αντιμετωπίζει επιπλέον εξευτελισμούς, φιλοξενώντας τις σεξουαλικές κατακτήσεις των ανωτέρων του εκτός εργασίας. Σε μια θλιβερή περίσταση, ένα αίτημα αργά το βράδυ τον βρίσκει να περιπλανιέται στο Central Park μια χειμωνιάτικη νύχτα.
Ο Wilder δεν είχε απαραίτητα σχεδιάσει την ταινία ως κωμωδία (κατά στιγμές, η σκοτεινή κινηματογράφηση του Joseph LaShelle θυμίζει περισσότερο νουάρ), αλλά με δικά του λόγια: «Όταν γελούν, δεν διαφωνώ». Η παιχνιδιάρικη πλοκή και οι αιχμηρές ατάκες του Wilder και του συν-σεναριογράφου IAL Diamond αποτρέπουν την ταινία από το να βυθιστεί στα σκοτάδια, ενώ ο Lemmon παραμένει ακαταμάχητα συμπαθής, διοχετεύοντας την νευρική ενέργεια του Baxter σε ένα θέαμα φυσικών χειρονομιών. Κάθε δραματική αποκάλυψη αντισταθμίζεται από ένα εξίσου αξιομνημόνευτο αστείο, είτε πρόκειται για τον Lemmon που φροντίζει για την τοποθέτηση ενός καπέλου είτε για την προσπάθειά του να τεντώσει μακαρόνια μέσα από μια ρακέτα του τένις.
Όταν ο Baxter αναπτύσσει μια αθώα έλξη για την Fran Kubelik (Shirley MacLaine), την ταμία του ασανσέρ, άθελά του βρίσκεται σε ανταγωνισμό με τον Jeff Sheldrake (Fred MacMurray), τον διευθυντή προσωπικού της εταιρείας. Η Kubelik έχει ορκιστεί να απομακρυνθεί από τον Sheldrake μετά από μια καλοκαιρινή περιπέτεια (μία από τις πολλές που έχει πραγματοποιήσει αυτός ο οικογενειάρχης εντός του γραφείου), αλλά εκείνος την παρασύρει ξανά στην αγκαλιά του, ψευδόμενος ανειλικρινώς ότι θα εγκαταλείψει τον γάμο του για χάρη της. Την ίδια μέρα, προσφέρει στον Baxter μια προαγωγή με αντάλλαγμα την αποκλειστική χρήση της κατοικίας του στο Upper West Side.
Ο Sheldrake μπορεί να είναι ένας άπιστος συναισθηματικός τρομοκράτης – εκείνη την εποχή, ο MacMurray είχε γίνει είδωλο της Disney, αφήνοντας κάποιους θεατές σκανδαλισμένους – αλλά ο Bud ανακαλύπτει τα όρια της καταπιεσμένης του εξωτερικής εμφάνισης του «καλού παιδιού» όταν βρίσκει μια αναίσθητη Kubelik στο διαμέρισμά του την παραμονή των Χριστουγέννων.
Καθώς ο Baxter και η Kubelik επιτέλους γνωρίζονται, ο Wilder επεξεργάζεται την αυτο-απέχθεια που βρίσκεται στον πυρήνα κάθε χαρακτήρα. Η Kubelik δυσκολεύεται να πιστέψει ότι αξίζει κάτι περισσότερο από μια παράνομη σχέση με έναν άντρα που της αφήνει ένα σημείωμα 100 δολαρίων πριν επιστρέψει στη σύζυγό του και τα παιδιά του για τις γιορτές. Ο Baxter στερείται του θάρρους να σταθεί για τον εαυτό του και κινδυνεύει να αμβλύνει πλήρως την πνευματική διαφθορά στην οποία έχει βυθιστεί. Για να απεικονίσει το σημείο, ο Wilder πλαισιώνει τον χώρο εργασίας του ως μια ατελείωτη πορεία γραφείων και σωμάτων, με τον σκηνογράφο Alexander Trauner να εκμεταλλεύεται έξυπνα τα τρικ της τεχνικής προοπτικής.
Με την ταινία να παράγεται στην ύστερη περίοδο του Κώδικα Hays, η MacLaine ενσαρκώνει μια πιο ειλικρινή, λιγότερο καταπιεσμένη μορφή γυναικείας σεξουαλικότητας από ό,τι είχε συνήθως απεικονιστεί στην οθόνη. Είναι μια γλυκιά, αντισυμβατική ερμηνεία που έκτοτε έχει επηρεάσει αμέτρητες μανιακές «dream girls» και εναλλακτικές ηρωίδες. Η έκστασή της, η σπριντ της την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στους δρόμους της Νέας Υόρκης, έχει γίνει το πρότυπο για το κορυφαίο φινάλε της ρομαντικής κομεντί προς την μοίρα.
Στον έρωτα και στις επιχειρήσεις, η ηθική είναι πάντα προαιρετική· όπως αναρωτιέται η Kubelik, «κάποιοι άνθρωποι παίρνουν, κάποιοι άνθρωποι δίνονται». Περισσότερο από εξήντα χρόνια μετά, η απεικόνισή της ατομοποίησης και αλλοτρίωσης έχει σχεδόν αλλοιωθεί· οι αδόκητες επαγγελματικές σχέσεις παραμένουν, οι μορφές αυτο-εμπορευματοποίησης έχουν πολλαπλασιαστεί, και οι ασφαλιστικές εταιρείες παραμένουν βαθιά κακές.
Για όποιον αισθάνεται μοναξιά τα Χριστούγεννα – ή οποιαδήποτε άλλη μέρα του χρόνου – υπάρχουν λίγες ταινίες πιο παρήγορες από το “The Apartment”.
