Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα περίπλοκο ζήτημα σχετικά με τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση της άμυνας της Ουκρανίας. Παρά την πρόσφατη συμφωνία των ηγετών της ΕΕ, η οποία επιτρέπει τη μεταφορά 90 δισεκατομμυρίων ευρώ (106 δισ. δολαρίων) μέσω ενός άτοκου δανείου που θα παρασχεθεί από 23 από τα 27 κράτη μέλη, η πορεία δεν ήταν ομαλή. Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία εξασφάλισαν εξαιρέσεις, έπειτα από μήνες συζητήσεων και οριακών διαπραγματεύσεων.
Η ανάγκη για επιπλέον χρηματοδότηση της Ουκρανίας είναι επιτακτική, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για 136 δισεκατομμύρια ευρώ (159 δισ. δολάρια) επιπλέον τα επόμενα δύο χρόνια, προκειμένου να αποφευχθεί η χρεοκοπία τον Απρίλιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προτείνει την αξιοποίηση μέρους των παγωμένων ρωσικών κεντρικών τραπεζιτικών αποθεματικών. Ωστόσο, ο Βέλγος πρωθυπουργός, Bart De Wever, αρνήθηκε να δώσει το “πράσινο φως” χωρίς “αδιάσειστες εγγυήσεις” προστασίας του Βελγίου, όπου βρίσκονται τα περισσότερα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, από πιθανές ρωσικές νομικές αντιδράσεις. Το Βέλγιο εκτιμά ότι θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με ζημίες δισεκατομμυρίων ευρώ εάν η Μόσχα στρεφόταν νομικά κατά της Euroclear, του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος Eurozone όπου φυλάσσονται τα κεφάλαια. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία είχαν επίσης εκφράσει έντονη αντίθεση, με τον Ούγγρο πρωθυπουργό, Viktor Orban, να χαρακτηρίζει το σχέδιο “αδιέξοδο”. Ο Ρώσος πρόεδρος, Vladimir Putin, έχει δηλώσει ότι η χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας ισοδυναμεί με κλοπή.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι η ΕΕ θα δανειζόταν από την Euroclear, την βελγική εταιρεία εκκαθάρισης που διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία άνω των 40 τρισεκατομμυρίων ευρώ (47 τρισ. δολαρίων), για να προσφέρει στην Ουκρανία ένα αρχικό δάνειο 90 δισ. ευρώ (106 δισ. δολαρίων). Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε περίπου στα δύο τρίτα των απαιτούμενων κεφαλαίων της Ουκρανίας έως το 2027. Το δάνειο θα χρειαζόταν αποπληρωμή προς την ΕΕ μόνο εάν η Ρωσία συμφωνούσε να καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις στην Ουκρανία. Οι απώλειες από τον πόλεμο εκτιμώνται σε περίπου 524 δισ. δολάρια σε κόστος ανοικοδόμησης, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Συνολικά, πάνω από 289,5 δισεκατομμύρια ευρώ (339,3 δισ. δολάρια) ρωσικών περιουσιακών στοιχείων έχουν παγώσει από τις δυτικές χώρες μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Η ΕΕ διακρατεί 209 δισεκατομμύρια ευρώ (247 δισ. δολάρια) από αυτό το ποσό, με το Βέλγιο να κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο (180 δισ. ευρώ). Άλλες χώρες που κατέχουν σημαντικά παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνουν την Ιαπωνία (28 δισ. ευρώ), το Ηνωμένο Βασίλειο (27 δισ. ευρώ), τη Γαλλία (19 δισ. ευρώ), τον Καναδά (15,1 δισ. ευρώ), το Λουξεμβούργο (10 δισ. ευρώ), την Ελβετία (6,2 δισ. ευρώ) και τις Ηνωμένες Πολιτείες (4,3 δισ. ευρώ).
Εκτός από το Βέλγιο, και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ εξέφρασαν αντιρρήσεις. Το Βέλγιο τόνισε ότι η αξιοποίηση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων χωρίς ισχυρές εγγυήσεις από την ΕΕ είναι “θεμελιωδώς λανθασμένη”, προειδοποιώντας για πιθανή ρωσική αντίδραση σε βελγικές περιουσίες στη Ρωσία, καθώς και για νομικές διεκδικήσεις κατά της Euroclear από χώρες φιλικές προς τη Ρωσία. Ο Viktor Orban χαρακτήρισε την πρόταση “ηλίθια” και δήλωσε ότι η αξιοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να κλιμακώσει περαιτέρω τη σύγκρουση.
Ενώ η Ρωσία αποτελεί τη πιο γνωστή χώρα εκτός Ευρώπης με σημαντικά παγωμένα περιουσιακά στοιχεία, αρκετές άλλες χώρες αντιμετωπίζουν παρόμοιες κυρώσεις στο πλαίσιο των κυρώσεων της ΕΕ. Ωστόσο, η περίπτωση της Ρωσίας είναι μοναδική, καθώς η ΕΕ έχει παγώσει τα αποθεματικά της Κεντρικής Τράπεζας. Στις περισσότερες άλλες περιπτώσεις, παγώνονται περιουσιακά στοιχεία κυβερνητικών αξιωματούχων, ολιγαρχών ή συγκεκριμένων κρατικών εταιρειών, και όχι ολόκληρα τα εθνικά αποθέματα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΕ έχει επιβάλει περιορισμούς σε τουλάχιστον 31 χώρες.
Ανάμεσα στις χώρες αυτές, η Βενεζουέλα είδε τα περιουσιακά της στοιχεία να παγώνουν από το 2017, ως απάντηση στην κατάρρευση της δημοκρατικής διακυβέρνησης και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπό τον Πρόεδρο Nicolas Maduro. Τα μέτρα έχουν επεκταθεί και παραμένουν σε ισχύ έως τον Ιανουάριο του 2027. Την ίδια περίοδο, η Συρία υπήχθη σε περιοριστικά μέτρα από το 2013, συμπεριλαμβανομένων παγώσεων περιουσιακών στοιχείων και οικονομικών περιορισμών, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπό το καθεστώς του Bashar al-Assad. Μετά την ανατροπή της κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του 2024, η ΕΕ ανέστειλε ορισμένα από αυτά τα μέτρα για να υποστηρίξει τη μετάβαση, αλλά διατήρησε παγώσεις στο καθεστώς Assad και στο εμπόριο ναρκωτικών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει παγώσει περιουσιακά στοιχεία ατόμων και οντοτήτων από 22 χώρες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ίδιες με αυτές που έχουν επιβληθεί κυρώσεις από την ΕΕ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω της λίστας SDN (Specially Designated Nationals), έχουν παγώσει σχεδόν πλήρως τα περιουσιακά στοιχεία των κυβερνήσεων τεσσάρων χωρών: Κούβας, Ιράν, Βόρειας Κορέας και Ρωσίας. Τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, ο Πρόεδρος Donald Trump αφαίρεσε τις αμερικανικές κυρώσεις από τη Συρία. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης επιβάλει κυρώσεις σε δεκάδες άλλες χώρες.
