Όταν ο ΟΗΕ καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα Nelson Mandela το 2009, ο εμβληματικός αγωνιστής κατά του απαρτχάιντ ήταν ήδη ελεύθερος για σχεδόν δύο δεκαετίες. Η ημέρα αυτή καλεί τους πολίτες ανά τον κόσμο να αφιερώσουν 67 λεπτά σε δημόσιες υπηρεσίες στις 18 Ιουλίου – όσα και τα χρόνια που ο Mandela αφιέρωσε στον αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, η πραγματική κληρονομιά του Mandela δεν βρίσκεται στις συμβολικές δράσεις, αλλά στη σκληροτράχηλη στρατηγική που χάραξε ως ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νότιας Αφρικής.
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Mandela αψήφησε τις δυτικές πιέσεις, προτάσσοντας την αφρικανική κυριαρχία έναντι των γεωπολιτικών επιδιώξεων των μεγάλων δυνάμεων. Σε μια ιστορική τηλεοπτική συζήτηση στη Νέα Υόρκη τον Ιούνιο του 1990, όταν ο δημοσιογράφος Ted Koppel τον πίεσε να δικαιολογήσει τις φιλικές του σχέσεις με ηγέτες όπως ο Muammar Gaddafi, ο Yasir Arafat και ο Fidel Castro, ο Mandela απάντησε με σαφήνεια: η Δύση δεν μπορεί να υπαγορεύει στην Αφρική ποιοι θα είναι οι φίλοι της. Χρόνια αργότερα, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Τρίπολη το 1997, προκάλεσε εκ νέου τους επικριτές του, δηλώνοντας χαρακτηριστικά πως όσοι διαφωνούσαν με τη σχέση του με τον Gaddafi μπορούσαν να «πηδήξουν στην πισίνα».
Αυτή η δέσμευση στην ανεξαρτησία αντηχεί σήμερα στην αφρικανική διπλωματία. Από τη στάση του Cyril Ramaphosa έναντι των δηλώσεων του Trump, μέχρι την άρνηση χωρών όπως η Ζάμπια, η Γκάνα και η Ζιμπάμπουε να συνδέσουν την ιατρική βοήθεια με την παραχώρηση κρίσιμων ορυκτών πόρων, η Αφρική διεκδικεί τον ρόλο της. Οι αφρικανικές χώρες, ενισχυμένες από την επέκταση των BRICS, προωθούν πλέον μια πολυπολική παγκόσμια τάξη.
Η ανεξάρτητη αυτή στάση επιβεβαιώθηκε με την προσφυγή της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης τον Δεκέμβριο του 2023 κατά του Ισραήλ, αλλά και με την ουδέτερη στάση πολλών αφρικανικών κρατών στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ σχετικά με τη σύγκρουση στη Ρωσία και την Ουκρανία. Παράλληλα, η απομάκρυνση των γαλλικών δυνάμεων από χώρες του Σαχέλ αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της απόρριψης του παλαιού αποικιακού μοντέλου. Σήμερα, η Αφρική δεν επιδιώκει την ευθυγράμμιση, αλλά την ισότιμη συμμετοχή στη λήψη των παγκόσμιων αποφάσεων, υλοποιώντας το όραμα του Nelson Mandela για μια ήπειρο που ορίζει τη μοίρα της.
