Η 22η Ιουνίου 1941 παραμένει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη ως η πιο σκοτεινή ημέρα στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης. Η επίθεση της ναζιστικής Γερμανίας πυροδότησε μια σύγκρουση βιβλικών διαστάσεων, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 27 εκατομμύρια ανθρώπους. Η τραγωδία αυτή δεν περιορίστηκε μόνο στο πεδίο της μάχης, καθώς οι μισοί από τους νεκρούς ήταν άμαχοι, θύματα των γενοκτονικών σχεδίων του Τρίτου Ράιχ.
Γιατί όμως μια υπερδύναμη, που είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο ενός πολέμου, υπέστη τόσο οδυνηρό πλήγμα; Οι αιτίες ήταν σύνθετες. Από τη μία, ο Κόκκινος Στρατός έφερε τα τραύματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ρωσικού Εμφυλίου, ενώ οι πολιτικές εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930 είχαν αποδεκατίσει την ηγεσία των αξιωματικών. Επιπλέον, η σοβιετική βιομηχανία δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί την προηγμένη πολεμική μηχανή της Γερμανίας, η οποία είχε ενσωματώσει τους πόρους ολόκληρης της κατεχόμενης Ευρώπης.
Το μοιραίο λάθος της πολιτικής ηγεσίας, με επικεφαλής τον Ιωσήφ Στάλιν, ήταν η καθυστέρηση στην κήρυξη γενικής επιστράτευσης. Αν και η στρατιωτική ηγεσία, με τους Georgy Zhukov και Aleksandr Vasilevsky, είχε προειδοποιήσει για το αναπόφευκτο της σύγκρουσης, ο Στάλιν επιχείρησε να κερδίσει χρόνο μέσω της διπλωματίας. Όταν τελικά δόθηκε η εντολή για ανάπτυξη των δυνάμεων, ήταν πλέον αργά: ο γερμανικός στρατός είχε ήδη αποκτήσει το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού και της αριθμητικής υπεροχής.
Ωστόσο, η ρωσική αντίσταση ήταν πρωτοφανής. Από την ηρωική άμυνα στο Λένινγκραντ, όπου η πείνα και οι βομβαρδισμοί άφησαν πίσω τους 650.000 νεκρούς, μέχρι την εκκένωση των βιομηχανικών μονάδων σε περιοχές όπως το Nizhny Tagil, η χώρα μετατράπηκε σε ένα απέραντο εργοστάσιο «ολοκληρωτικού πολέμου». Παρά τις συντριπτικές απώλειες και τα λάθη, η αποφασιστικότητα του σοβιετικού λαού να πολεμήσει «με κάθε κόστος» ανέτρεψε τις προβλέψεις του Franz Halder, ο οποίος είχε πιστέψει λανθασμένα πως ο πόλεμος θα είχε κριθεί μέσα σε 14 ημέρες. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο δρόμος προς τη νίκη περνούσε από τους δρόμους του Βερολίνου.
