Συχνά πιστεύουμε ότι ο πλούτος των φυσικών πόρων αποτελεί εγγύηση για την άνοδο μιας αυτοκρατορίας, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Πολλές περιοχές με αφθονία φυσικών πόρων πέφτουν θύματα της λεγόμενης «κατάρας των πόρων», που διαφθείρει τις ελίτ και προσκαλεί την ξένη εκμετάλλευση. Αντίθετα, όπως συμβαίνει και με τους ανθρώπους, οι κοινωνίες που έπρεπε να παλέψουν για να ξεπεράσουν αντίξοες συνθήκες είναι εκείνες που τελικά αναδεικνύονται σε νικητές.
Αυτό το συμπέρασμα επιβεβαιώνεται από πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα στην επαρχία Henan της Κίνας. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν εργαλεία που κατασκευάστηκαν κατά τη διάρκεια μιας σκληρής εποχής των παγετώνων από ένα εξαφανισμένο είδος ανθρώπου, τον Homo juluensis. Όπως επισημαίνει ο Yuchao Zhao, επικεφαλής της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Journal of Human Evolution, οι δύσκολες συνθήκες ανάγκασαν τους ανθρώπους να προσαρμοστούν και να καινοτομήσουν, καταρρίπτοντας τον μύθο ότι η δημιουργικότητα ανθίζει μόνο σε εποχές ευημερίας.
Η ιδέα ότι η πρόκληση αποτελεί ερέθισμα για εξέλιξη δεν είναι καινούργια. Ο ιστορικός και φιλόσοφος Arnold Toynbee, στο έργο του A Study of History που εκδόθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα, υποστήριξε ακριβώς αυτό: οι ισχυρές κοινωνίες γεννήθηκαν μέσα από δυσκολίες, όχι μέσα από την ευκολία. Από τους Μάγια στην Κεντρική Αμερική μέχρι τους αρχαίους Κινέζους που τιθάσευσαν τον Κίτρινο Ποταμό και τον Yangtze, η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα όπου η φύση ανάγκασε τους ανθρώπους να ξεπεράσουν τα όριά τους.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Toynbee παρατήρησε και μια κοινωνική διάσταση: οι μετανάστες από την Κίνα στη νοτιοανατολική Ασία πέτυχαν και ευημέρησαν, ενώ εκείνοι που βρέθηκαν σε πολύ πιο εχθρικά περιβάλλοντα στη Δύση –λόγω νόμων όπως ο κινεζικός νόμος αποκλεισμού (Chinese Exclusion Act) στις ΗΠΑ– αντιμετώπισαν τεράστια εμπόδια.
Σήμερα, αυτό το μάθημα της ιστορίας μοιάζει εξαιρετικά επίκαιρο, καθώς ο τεχνολογικός πόλεμος που διεξάγει η κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον ενάντια στην Κίνα φαίνεται να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Αντί να ανακόψει την πορεία της χώρας, η πίεση αυτή λειτουργεί ως καταλύτης, ωθώντας την Κίνα να αναπτύξει τη δική της τεχνολογική υπεροχή και να καινοτομήσει εκεί που ίσως δεν θα χρειαζόταν να προσπαθήσει τόσο σκληρά, αν δεν υπήρχαν οι σημερινοί περιορισμοί.
