Η απουσία των Ηνωμένων Πολιωμένων από τη φετινή σύνοδο της G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ, μετά την αρχική απουσία του προέδρου Joe Biden από την αντίστοιχη περυσινή στο Ρίο ντε Τζανέιρο, έθεσε στο προσκήνιο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Αφρική. Παρά την έλλειψη της αμερικανικής συμμετοχής, η G20 κατάφερε να εκδώσει μια δήλωση ηγετών, κάτι ασυνήθιστο, καθώς συνήθως αυτή είναι η κατάληξη των συζητήσεων.
Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Νοτίου Αφρικής, λόγω της απόφασης του Donald Trump να μποϊκοτάρει τη σύνοδο, υπογραμμίζει τις δυσκολίες στις διεθνείς σχέσεις. Η απειλή της ΗΠΑ να αποκλείσει τη Νότια Αφρική από τη συνάντηση της G20 στη Φλόριντα για το επόμενο έτος, δείχνει τη σημασία που αποδίδεται σε αυτές τις συναντήσεις. Φέτος, η G20 φιλοξενήθηκε για τέταρτη συνεχή φορά στον Παγκόσμιο Νότο.
Σε σύγκριση με άλλες χώρες, η Νότια Αφρική αντιμετωπίζει έναν σχετικά μετριοπαθή δασμό 30% από την κυβέρνηση Trump, αν και είναι υψηλότερος από αυτόν που επιβάλλεται σε χώρες όπως η Κένυα και η Νιγηρία. Η φετινή εστίαση της G20 στην “περιεκτική εκβιομηχάνιση” είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι ΗΠΑ, στην προσπάθειά τους να επανεκβιομηχανιστούν, φαίνεται να αφαιρούν το “σκαλοπάτι” της ανάπτυξης από τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Οι αφρικανικές χώρες, και ειδικότερα η Νότια Αφρική, αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, όπως η εγκληματικότητα, οι αδύναμες δημόσιες υπηρεσίες υγείας και η άνιση κατανομή του εισοδήματος. Η οικονομία της Νότιας Αφρικής αναπτύσσεται με ρυθμό κάτω του 1% ετησίως τις τελευταίες δεκαετίες. Πολλές αφρικανικές χώρες υποφέρουν επίσης από την “κατάρα των φυσικών πόρων”, όπου ο πλούτος από τις εξορυκτικές βιομηχανίες καταλήγει σε μια μικρή ελίτ, χωρίς να αποφέρει ουσιαστικά οφέλη στον πληθυσμό.
Το μέλλον της Αφρικής, ωστόσο, θα διαμορφωθεί από το ανθρώπινο δυναμικό και όχι από τους φυσικούς πόρους. Ενώ ο ανεπτυγμένος κόσμος γηράσκει, η Αφρική αποτελεί την περιοχή με τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση, με το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού και το ένα τρίτο των νέων ηλικίας 15-24 ετών να προέρχονται από την ήπειρο έως τα μέσα του αιώνα.
Η πορεία της Κίνας προς την εκβιομηχάνιση, που προηγήθηκε της οικονομικής μεταρρύθμισης, υπογραμμίζει τη σημασία της αύξησης του ποσοστού αλφαβητισμού. Στην Κίνα, ο αλφαβητισμός αυξήθηκε δραματικά από το 20% το 1949 σε σχεδόν καθολικό ποσοστό σήμερα. Αντίθετα, στην υποσαχάρια Αφρική, το ποσοστό αλφαβητισμού το 2022 ήταν περίπου 68%, με μεγάλες διακυμάνσεις ανά χώρα.
Η Κίνα μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην εκβιομηχάνιση της Αφρικής, προσφέροντας εκπαιδευτική βοήθεια, όπως η εκπαίδευση 40.000 Αφρικανών εκπαιδευτικών. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), η δυνατότητα απομακρυσμένης διδασκαλίας από εξειδικευμένους καθηγητές σε πόλεις όπως το Πεκίνο και η Σανγκάη, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα στην Αφρική, προσαρμόζοντας τη διδασκαλία σε τοπικές γλώσσες και ανάγκες.
Ωστόσο, η υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών απαιτεί υποδομές, όπως αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και σύνδεση στο διαδίκτυο, κάτι που αποτελεί πρόκληση για πολλές αφρικανικές πόλεις. Ηλιακά συστήματα και δορυφορική σύνδεση θα μπορούσαν να προσφέρουν τις απαραίτητες υποδομές για την ψηφιακή εκπαίδευση.
Στην εποχή της αυτοματοποίησης, η εκπαίδευση είναι πιο κρίσιμη από ποτέ. Ενώ οι βιομηχανίες έντασης εργασίας αποτέλεσαν το πρώτο βήμα για την οικονομική ανάπτυξη στην Ανατολική Ασία, οι εργαζόμενοι στην Αφρική ανταγωνίζονται πλέον την αυτοματοποιημένη παραγωγή.
Η εκβιομηχάνιση είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί υποδομές, βιομηχανικές ζώνες και αλυσίδες εφοδιασμού. Ωστόσο, η ανθρώπινη κεφαλαιακή επένδυση αποτελεί το θεμέλιο για την ενίσχυση αυτών των παραγόντων. Η εκπαίδευση και οι υποδομές πρέπει να προχωρούν παράλληλα, δημιουργώντας μια αμοιβαία ενισχυόμενη δυναμική που θα επιτρέψει στην Αφρική να αξιοποιήσει το δυναμικό της νεολαίας της και να αποκομίσει τα οφέλη της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.
