Η ετήσια συζήτηση έχει φτάσει σε νέο επίπεδο: είναι το «Die Hard», η ταινία δράσης του 1988 με πρωταγωνιστή τον Bruce Willis, που διαδραματίζεται την παραμονή των Χριστουγέννων, μια χριστουγεννιάτικη ταινία; Η διαμάχη αυτή κατέφτασε ακόμα και σε ομάδες συνομιλίας στη γειτονιά, με ένα ζευγάρι να προκαλεί ένα δημοψήφισμα. Το αποτέλεσμα στην οδό τους ήταν συντριπτικά υπέρ του «ναι», με 18 ψήφους έναντι τεσσάρων. Ένας γείτονας μάλιστα μοιράστηκε φωτογραφία με στολίδια «Die Hard» για το δέντρο του, ως απόδειξη.
Ωστόσο, μια επίσημη έρευνα από το British Board of Film Classification (BBFC) επιβεβαίωσε το αντίθετο: το 44% των συμμετεχόντων έκρινε ότι το «Die Hard» δεν πρέπει να χαρακτηριστεί ως χριστουγεννιάτικη ταινία, έναντι 38% που τάχθηκαν υπέρ. Για κάποιους, παρά την περιστασιακή ύπαρξη χριστουγεννιάτικων στολιδιών, οι σκηνές με ανταλλαγές πυροβολισμών, βία και ομηρία απλά δεν είναι εορταστικές. Ένα αξιοσημείωτο 5% των ερωτηθέντων, ωστόσο, εξακολουθεί να τη θεωρεί την αγαπημένη τους χριστουγεννιάτικη ταινία όλων των εποχών.
Το επιχείρημα κατά του χαρακτηρισμού της ταινίας φαίνεται να βασίζεται στο γεγονός ότι τα Χριστούγεννα χρησιμοποιούνται απλώς ως φόντο, και όχι για να ενισχύσουν ένα κεντρικό μήνυμα ενότητας, ανανέωσης ή ελπίδας. Η μεταπολεμική περίοδος γνώρισε άνθηση τέτοιων χριστουγεννιάτικων ταινιών. Για παράδειγμα, η κλασική εορταστική ταινία «It’s a Wonderful Life» (1946), όπου μια απόπειρα αυτοκτονίας ενός άνδρα αποτρέπεται από έναν φύλακα άγγελο που του δείχνει τη θετική επίδραση που έχει στον κόσμο, καθώς και άλλες ταινίες όπως το «White Christmas» (1954) και το «Miracle on 34th Street» (1947), τονίζουν την αισιοδοξία και θέματα οικογένειας και νοσταλγίας.
Μέχρι τη δεκαετία του 1990, οι εορταστικές ταινίες είχαν γίνει τεράστια εμπορικά γεγονότα, με τίτλους όπως το «Home Alone» (1990) να εισπράττουν 477 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Ίσως γι’ αυτό οι χριστουγεννιάτικες διακοσμήσεις άρχισαν να προστίθενται από τους σχεδιαστές σκηνικών λίγο πιο απλόχερα. Κανείς δεν φαίνεται να αμφισβητεί αν ρομαντικές κομεντί όπως το «Love Actually» (2003) του Richard Curtis ή το «The Holiday» (2006) της Nancy Meyers, με πρωταγωνίστριες την Kate Winslet ως την ανέλπιστα ερωτευμένη Iris και την Cameron Diaz ως την νευρωτική, απατημένη Amanda, είναι χριστουγεννιάτικες ταινίες. Όμως, η ιστορία της αλλαγής ζωών στην τελευταία, που γεννά ζευγάρια τόσο τακτοποιημένα όσο σε μια σαιξπηρική κωμωδία, θα μπορούσε κάλλιστα να διαδραματίζεται οποιαδήποτε εποχή του χρόνου. Οι εορταστικές δονήσεις είναι σίγουρα μέρος μιας περαιτέρω απόφασης μάρκετινγκ, για να εξασφαλιστεί η μακροζωία του τίτλου και μια δεύτερη ευκαιρία πέρα από τον κινηματογράφο.
Τι καθιστά, όμως, μια ταινία πραγματικά άξια να χαρακτηριστεί χριστουγεννιάτικη; Για μένα, οι καλύτερες εορταστικές ταινίες αντιμετωπίζουν τα Χριστούγεννα ως αισθητηριακό ή πνευματικό έδαφος, αντί ως όχημα για μια «ευτυχισμένη-έως-το-τέλος» κανονικότητα. Η ταινία «Pillion» του Harry Lighton, που κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα, αποτελεί ένα ευπρόσδεκτο παράδειγμα. Βασισμένο στο μυθιστόρημα «Box Hill» του Adam Mars-Jones, ακολουθεί μια σχέση sub/dom μεταξύ του μοτοσικλετιστή Ray (Alexander Skarsgård) και του Colin (Harry Melling). Διαδραματιζόμενη στα προάστια του Bromley, το πρώτο μέρος της ταινίας λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων – ο Ray προσκαλεί τον Colin για ραντεβού την ημέρα των Χριστουγέννων. Η αχνή αλλά ελαφρώς ασφυκτική αίσθηση του σπιτιού της αγαπημένης οικογένειας του Colin – με τα χιουμοριστικά πουλόβερ και τα χριστουγεννιάτικα κράκερ – στέκεται σε έντονη αντίθεση με τον αντισυμβατικό, μη συναισθηματικό τόνο της επόμενης BDSM σχέσης και του λιτού, δερματόδετου κόσμου του Ray. Ο Lighton έχει δηλώσει ότι ήθελε να σχολιάσει τον τρόπο με τον οποίο οι queer σχέσεις δεν ταιριάζουν στο καλούπι της ετεροκανονικής οικειότητας (την οποία τα Χριστούγεννα περικλείουν). Όπως και το «The Holiday», η ταινία δεν προορίζεται για οικογενειακή θέαση.
Η δημιουργία Χριστουγέννων χωρίς συναισθηματισμό είναι μια τέχνη από μόνη της. Το 1999 κυκλοφόρησε το «Eyes Wide Shut» του Stanley Kubrick, μια ταινία που, παρά το φαινομενικά μεγαλύτερο budget για χριστουγεννιάτικα δέντρα από τις περισσότερες εορταστικές ταινίες, καταφέρνει να αποφύγει κάθε συναισθηματική φόρτιση. Στην ταινία, με πρωταγωνιστές τους Tom Cruise και Nicole Kidman, τα Χριστούγεννα είναι μια εποχή για την εξερεύνηση θεμάτων συζυγικών απιστιών, και τα δέντρα, που σαρκάζουν τον υπερκαταναλωτισμό της Νέας Υόρκης της δεκαετίας του 1990, δημιουργούν ένα είδος αλλοτριωμένης γης όπου οι πρωταγωνιστές του Kubrick δείχνουν οτιδήποτε άλλο εκτός από χαρούμενοι.
Ωστόσο, για τις χριστουγεννιάτικες ταινίες, είναι τελικά καλύτερο να υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ κυνισμού και νοσταλγίας. Το «Catch Me If You Can» (2002) του Steven Spielberg αποτελεί ένα αριστούργημα γι’ αυτόν τον λόγο, και κατά τη γνώμη μου, περιέχει μια από τις καλύτερες εορταστικές σκηνές όλων των εποχών. Στην τελική ανάλυση, ο απατεώνας Frank Abagnale Jr (Leonardo DiCaprio) συλλαμβάνεται σε ένα γαλλικό χωριό με φόντο λαμπερά λαμπάκια και ψάλτες. Στις ΗΠΑ, ο Frank, που δραπετεύει για άλλη μια φορά, παρακολουθεί την αποξενωμένη οικογένειά του μέσα από ένα παράθυρο, να γιορτάζει τις γιορτές με τον νέο τους γιο, καθώς το FBI τον πλησιάζει. Αποτελεί μια τέλεια συμπύκνωση της αίσθησης του «κοιτάζω μέσα από το παράθυρο» που μπορεί να νιώσει κανείς αυτή την εποχή του χρόνου, όταν νιώθει ότι όλοι οι άλλοι περνούν καλύτερα από εσάς.
