Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Κυριακή την πρόθεσή του να “πάρει το πετρέλαιο” του Ιράν, καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον της χώρας εισέρχεται στον δεύτερο μήνα. Την επομένη, ο Πρόεδρος Τραμπ απείλησε να πλήξει τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των πετρελαιοπηγών, εάν η Τεχεράνη δεν επαναλειτουργήσει τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία βρίσκονται υπό de facto ιρανικό αποκλεισμό εδώ και εβδομάδες, προκαλώντας μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Η διοίκηση Τραμπ δεν έχει παρουσιάσει σαφή στόχο για τη στρατιωτική εκστρατεία της εναντίον του Ιράν, μιας από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες του κόσμου, η οποία τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες.
**Τι έχει πει ο Τραμπ για το ιρανικό πετρέλαιο;** Ο Τραμπ δήλωσε στους Financial Times ότι η “προτίμησή του θα ήταν να πάρει το πετρέλαιο” στο Ιράν και ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν να καταλάβουν τον κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν στο Kharg Island. Το Kharg είναι μια κοραλλιογενής νησίδα 22 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην επαρχία Bushehr του Ιράν. Φυλάσσεται αυστηρά από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), με την πρόσβαση στο νησί να περιορίζεται σε όσους έχουν επίσημη άδεια ασφαλείας.
Το Kharg επεξεργάζεται το 90% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, διαχειριζόμενο περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Στις 14 Μαρτίου, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ είχε βομβαρδίσει ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί. “Για λόγους ευπρέπειας, επέλεξα να ΜΗΝ αφανίσω τις πετρελαϊκές υποδομές στο νησί. Ωστόσο, εάν το Ιράν, ή οποιοσδήποτε άλλος, κάνει οτιδήποτε για να παρεμποδίσει την Ελεύθερη και Ασφαλή Δίοδο Πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, θα επανεξετάσω αμέσως αυτήν την απόφαση”, έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social.
Κριτικοί αναφέρουν ότι η διοίκηση Τραμπ ενθαρρύνθηκε από την επιτυχία της προκλητικής στρατιωτικής επιχείρησης τον Ιανουάριο για την απαγωγή του Βενεζουελάνος Προέδρου Νικολάς Μαδούρο από το Καράκας. Η Ουάσιγκτον ισχυρίζεται ότι έχει πλέον τον έλεγχο των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας. Νωρίτερα αυτό το μήνα, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου της Βενεζουέλας είχαν μεταφερθεί σε διυλιστήρια στο Χιούστον του Τέξας στις ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι άλλα 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου της Βενεζουέλας βρίσκονταν καθ’ οδόν. Οι σχέσεις μεταξύ της Βενεζουέλας, η οποία διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού πετρελαίου παγκοσμίως, και της Ουάσιγκτον είχαν επιδεινωθεί υπό τον πρώην Πρόεδρο Ούγο Τσάβες, ο οποίος αποφάσισε να εθνικοποιήσει τον πετρελαϊκό τομέα. Οι σχέσεις κατέρρευσαν περαιτέρω υπό τον Μαδούρο, ο οποίος διαδέχθηκε τον Τσάβες το 2013. Η νυν μεταβατική πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροδρίγκεζ, έχει έκτοτε ανοίξει τον τομέα στις ιδιωτικές επενδύσεις.
**Πόσο πετρέλαιο έχει το Ιράν;** Το Ιράν είναι μία από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του κόσμου. Η χώρα κατέχει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου και τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα αργού πετρελαίου, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών. Το Ιράν κατέχει περίπου το 24% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου της Μέσης Ανατολής και το 12% των παγκόσμιων, με περίπου 157 δισεκατομμύρια βαρέλια αποδεδειγμένου αργού πετρελαίου. Είναι η ένατη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγός παγκοσμίως και η τέταρτη μεγαλύτερη στον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών (OPEC), παράγοντας περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως.
Πριν από τον πόλεμο, το Ιράν εξήγαγε περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού και διυλισμένου καυσίμου καθημερινά, αν και οι εξαγωγές του μειώθηκαν δραματικά αφού ο Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στο Ιράν το 2018 κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας. Η πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, που υπογράφηκε υπό τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα το 2015 – το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) – έθετε όρια στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν σε αντάλλαγμα για άρση κυρώσεων που ίσχυαν για δεκαετίες. Οι ΗΠΑ έκοψαν διπλωματικούς δεσμούς με το Ιράν μετά την ανατροπή του φιλο-αμερικανού ηγεμόνα Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί στην Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και την επακόλουθη κρίση ομήρων με Αμερικανούς πολίτες.
**Μπορούν οι ΗΠΑ να καταλάβουν ιρανικό πετρέλαιο;** Το Πεντάγωνο προετοιμάζεται για περιορισμένες χερσαίες επιχειρήσεις στο Ιράν, δυνητικά συμπεριλαμβανομένων επιδρομών στο Kharg Island και σε παράκτιες τοποθεσίες κοντά στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται η εφημερίδα Washington Post. Τα σχέδια, τα οποία δεν ισοδυναμούν με πλήρη εισβολή, θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν επιδρομές με ειδικές δυνάμεις και συμβατικό πεζικό, ανέφερε η εφημερίδα το Σάββατο. Ωστόσο, ακόμη και αν οι ΗΠΑ εισβάλουν ή καταλάβουν το Kharg Island, αυτό δεν θα έδινε στις ΗΠΑ πρόσβαση στο ιρανικό πετρέλαιο. Για να αποκτήσουν πρόσβαση στο ιρανικό πετρέλαιο, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να καταλάβουν τα πετρελαϊκά κοιτάσματα και τα διυλιστήρια του Ιράν. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να καταλάβουν την ηπειρωτική χώρα του Ιράν. (Al Jazeera)
**Τι θα σήμαινε αν οι ΗΠΑ έπαιρναν ιρανικό πετρέλαιο;** Το 2023, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) του Ιράν ήταν περίπου 457,5 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Την ίδια χρονιά, τα καθαρά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν εκτιμήθηκαν σε 53 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό το ποσό εξαγωγών ισοδυναμεί περίπου με το 12% του ΑΕΠ του Ιράν, αν και τα έσοδα από εξαγωγές και το ΑΕΠ δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα. Ταυτόχρονα, εάν οι ΗΠΑ άρουν τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο μετά την κατάληψή του, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ροή περισσότερου ιρανικού πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές, μειώνοντας τις τιμές του πετρελαίου.
Το Ιράν είναι μία από τις χώρες με τις βαρύτερες κυρώσεις στον κόσμο. Οι ΗΠΑ επέβαλαν για πρώτη φορά κυρώσεις στο Ιράν τον Νοέμβριο του 1979, μετά την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη από Ιρανούς φοιτητές και την απαγωγή Αμερικανών ομήρων. Η κρίση ομήρων έληξε όταν δεκάδες Αμερικανοί πολίτες αφέθηκαν ελεύθεροι μετά από περισσότερο από ένα χρόνο. Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση των παγκόσμιων τιμών πετρελαίου. Το δείκτη αναφοράς Brent ανέβηκε πάνω από 3% τη Δευτέρα στα 116 δολάρια το βαρέλι – το υψηλότερο επίπεδο σε σχεδόν δύο εβδομάδες. Η τιμή του πετρελαίου ήταν περίπου 65 δολάρια το βαρέλι πριν από τον πόλεμο.
**Έχουν οι ΗΠΑ προσπαθήσει να παρέμβουν στο ιρανικό πετρέλαιο στο παρελθόν;** Ναι· αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ δείχνουν ενδιαφέρον για το ιρανικό πετρέλαιο. Το 1953, η κυβέρνηση του Μοχάμεντ Μοσαντέγκ, του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού του Ιράν, ανατράπηκε σε ένα πραξικόπημα που ενορχηστρώθηκε από τις ΗΠΑ μετά την εθνικοποίηση της βρετανικής εταιρείας Anglo‑Iranian Oil Company (AIOC), της προκατόχου της σύγχρονης BP. Η Ουάσιγκτον παρουσίασε την επιχείρηση – με την κωδική ονομασία “Επιχείρηση Άγιαξ” – ως αναγκαιότητα του Ψυχρού Πολέμου για να κρατήσει το Ιράν και τα ενεργειακά του αποθέματα μακριά από σοβιετικά χέρια. Το πραξικόπημα επανέφερε και εδραίωσε την εξουσία του Σάχη, ένα σημείο καμπής που εξακολουθεί να στοιχειώνει τη σχέση του Ιράν με τη Δύση. Τα έσοδα από πετρέλαιο του γειτονικού Ιράκ εξακολουθούν να βρίσκονται ουσιαστικά υπό αμερικανικό έλεγχο, περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο έθνος της Μέσης Ανατολής. Τα έσοδα από πετρέλαιο του Ιράκ κατατίθενται σε έναν λογαριασμό στην Federal Reserve Bank στις ΗΠΑ πριν φτάσουν στη Βαγδάτη.
