Η Κίνα κατέγραψε για πρώτη φορά στην ιστορία της εμπορικό πλεόνασμα που ξεπερνά το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, επιβεβαιώνοντας τη θέση της ως το “εργοστάσιο του κόσμου” και παραγωγός προϊόντων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών, από είδη ένδυσης μέχρι ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Τους πρώτους 11 μήνες του τρέχοντος έτους, οι εξαγωγές της Κίνας ανήλθαν σε 3,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι εισαγωγές υποχώρησαν ελαφρώς στα 2,3 τρισεκατομμύρια δολάρια, με αποτέλεσμα το εμπορικό πλεόνασμα να φτάσει περίπου το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, σύμφωνα με την Κινεζική Γενική Διοίκηση Τελωνείων.
Οι παγκόσμιες αποστολές από την Κίνα παρουσίασαν εκρηκτική άνοδο, παρά τον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο που κήρυξε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, με την επιβολή δασμών σε πολλές χώρες, με στόχο τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Κίνα, αν και αρχικά δέχτηκε αμερικανικούς δασμούς της τάξης του 145%, οι οποίοι στη συνέχεια μειώθηκαν για να επιτραπούν εμπορικές συνομιλίες, έχει καταφέρει να παραμείνει σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστη από την αντιπαράθεση, ενισχύοντας τις αποστολές της σε αγορές εκτός των ΗΠΑ. Μετά την εκλογική νίκη του Trump το 2024, η Κίνα ξεκίνησε μια διαδικασία διαφοροποίησης της εξαγωγικής της αγοράς, απομακρύνοντας την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ και εστιάζοντας σε στενότερες σχέσεις με τη Νοτιοανατολική Ασία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, ίδρυσε νέα κέντρα παραγωγής εκτός Κίνας για να διασφαλίσει πρόσβαση με χαμηλούς δασμούς.
Οι εξαγωγές της Κίνας επέστρεψαν σε ρυθμούς ανάπτυξης τον περασμένο μήνα, σημειώνοντας αύξηση 5,9% σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα, υπερβαίνοντας κατά πολύ την αύξηση 1,9% των εισαγωγών, σύμφωνα με την Κινεζική Γενική Διοίκηση Τελωνείων. Το πλεόνασμα αγαθών της Κίνας για τους πρώτους 11 μήνες του 2025 αυξήθηκε κατά 21,7% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην ισχυρή ανάπτυξη των προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, η οποία ξεπέρασε την αύξηση των συνολικών εξαγωγών κατά 5,4%. Οι εξαγωγές αυτοκινήτων, ειδικά των ηλεκτρικών οχημάτων, παρουσίασαν ράλι, καθώς οι κινεζικές εταιρείες κέρδισαν μερίδιο αγοράς από την Ιαπωνία και τη Γερμανία. Συνολικά, οι αποστολές αυτοκινήτων αυξήθηκαν κατά περισσότερο από ένα εκατομμύριο, φτάνοντας περίπου τα 6,5 εκατομμύρια μονάδες φέτος, σύμφωνα με στοιχεία από την κινεζική συμβουλευτική εταιρεία Automobility. Παρόλο που η Κίνα εξακολουθεί να υστερεί σε σύγκριση με αμερικανικούς ηγέτες όπως η Nvidia σε προηγμένα τσιπ, γίνεται κυρίαρχη στην παραγωγή ημιαγωγών, οι οποίοι χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, από ηλεκτρικά αυτοκίνητα έως ιατρικές συσκευές. Οι εξαγωγές ημιαγωγών αυξήθηκαν κατά 24,7% κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Η τεχνολογική πρόοδος της Κίνας έχει επίσης ενισχύσει τη ναυπηγική βιομηχανία, όπου οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 26,8% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024.
Πώς η Κίνα πέτυχε αυτό το αποτέλεσμα παρά το εχθρικό διεθνές εμπορικό περιβάλλον; Αν και η Ουάσινγκτον έχει μειώσει τους δασμούς σε κινεζικές εισαγωγές τους τελευταίους μήνες, αυτοί παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, με τους μέσους δασμούς σε κινεζικά προϊόντα να ανέρχονται επί του παρόντος στο 37%. Ως αποτέλεσμα, οι κινεζικές αποστολές προς τις ΗΠΑ έχουν μειωθεί κατά 29% σε ετήσια βάση έως τον Νοέμβριο. Ορισμένες κινεζικές εταιρείες έχουν μεταφέρει τις παραγωγικές τους εγκαταστάσεις στη Νοτιοανατολική Ασία, το Μεξικό και την Αφρική, επιτρέποντάς τους να παρακάμψουν τους δασμούς του Trump στα προϊόντα που φθάνουν απευθείας από την Κίνα. Παρόλα αυτά, το συνολικό εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών παραμένει μειωμένο. Για παράδειγμα, τους πρώτους οκτώ μήνες του τρέχοντος έτους, οι ΗΠΑ εισήγαγαν περίπου 23 δισεκατομμύρια δολάρια σε αγαθά από την Ινδονησία, αύξηση σχεδόν ενός τρίτου σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι αυτή η αύξηση οφείλεται στην ανακατεύθυνση κινεζικών αγαθών μέσω της Ινδονησίας. “Ο ρόλος της ανακατεύθυνσης του εμπορίου στην αντιστάθμιση της πίεσης από τους αμερικανικούς δασμούς φαίνεται να αυξάνεται”, έγραψε σε σημείωμα προς τους πελάτες του ο Zichun Huang, οικονομολόγος στην Capital Economics, τη Δευτέρα. Ο Huang πρόσθεσε ότι “οι εξαγωγές προς το Βιετνάμ, τον κορυφαίο κόμβο [κινεζικής] ανακατεύθυνσης, συνέχισαν να αυξάνονται ραγδαία”. Καθώς το εμπόριο με τις ΗΠΑ έχει μειωθεί, η Κίνα έχει ενισχύσει τις προσπάθειες για ανάπτυξη δεσμών με άλλους μεγάλους εμπορικούς εταίρους. Αυτό περιλαμβάνει μια αύξηση 15% στις κινεζικές αποστολές προς την ΕΕ, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, και μια αύξηση 8,2% στις εξαγωγές προς χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Ένας ακόμη λόγος για την εμπορική επιτυχία της Κίνας είναι ότι το νόμισμά της, το ρενμίνμπι (yuan), παραμένει φθηνό σε σύγκριση με άλλα νομίσματα τα τελευταία χρόνια. Ένα χαμηλότερο ρενμίνμπι καθιστά τις εξαγωγές σχετικά φθηνές στην παραγωγή και τις εισαγωγές σχετικά ακριβές στην κατανάλωση. Η Κίνα διατηρεί ένα “διαχειριζόμενο κυμαινόμενο” σύστημα για το ρενμίνμπι, που σημαίνει ότι η κεντρική τράπεζα παρεμβαίνει στις αγορές συναλλάγματος για να διατηρήσει την αξία του έναντι άλλων νομισμάτων, με στόχο τη διατήρηση σταθερής τιμής. Επί χρόνια, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι το κινεζικό νόμισμα είναι υποτιμημένο. Σύμφωνα με αυτούς, αυτό δίνει στους εξαγωγείς ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ενισχύοντας την ελκυστικότητα των φθηνών κινεζικών προϊόντων εις βάρος άλλων χωρών, οδηγώντας σε μεγάλες εμπορικές ανισορροπίες. Πράγματι, λαμβάνοντας υπόψη τις παγκόσμιες πληθωριστικές δυναμικές, η πραγματική σταθμισμένη συναλλαγματική ισοτιμία – ένα μέτρο της ανταγωνιστικότητας των κινεζικών αγαθών – βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2012.
Το εντυπωσιακό πλεόνασμα 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων της Κίνας, ένα πρωτοφανές στατιστικό στην οικονομική ιστορία, είναι η κορύφωση δεκαετιών βιομηχανικών πολιτικών που επέτρεψαν στην Κίνα να μεταμορφωθεί από μια αγροτική κοινωνία χαμηλού εισοδήματος της δεκαετίας του 1970 στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου σήμερα. Η Κίνα καθιερώθηκε ως αξιόπιστος παραγωγός φθηνών βιομηχανικών αγαθών, όπως μπλουζάκια και παπούτσια, τη δεκαετία του 1980. Από τότε, έχει ανέβει τη βιομηχανική κλίμακα προς αγαθά υψηλότερης αξίας, όπως ηλεκτρικά οχήματα και ηλιακά πάνελ. Ο μεγαλύτερος τομέας εξαγωγών της Κίνας είναι τα ηλεκτρονικά. Η Κίνα εξήγαγε συνολικά περισσότερα από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε ηλεκτρονικά είδη παγκοσμίως το 2024. Αυτό ακολουθεί το μοτίβο άλλων εκβιομηχανισμένων χωρών, ξεκινώντας με απλά, εργατικά εντατικά αγαθά και στη συνέχεια μετακινούμενη σε πιο σύνθετους τομείς. Ωστόσο, η Κίνα το έκανε αυτό με ασυνήθιστη κλίμακα και ταχύτητα για να εδραιώσει την κυριαρχία της σε πολλές παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Επίσης, κυριαρχεί στο εμπόριο σπάνιων γαιών, οι οποίες είναι κρίσιμες για την κατασκευή ενός ευρέος φάσματος αγαθών, από smartphones έως μαχητικά αεροσκάφη. Δώδεκα από τα 17 μέταλλα σπάνιων γαιών του περιοδικού πίνακα βρίσκονται στην Κίνα, και η χώρα εξορύσσει μεταξύ 60% και 70% των παγκόσμιων αποθεμάτων σπάνιων γαιών. Επίσης, πραγματοποιεί το 90% της επεξεργασίας αυτών των μετάλλων για εμπορική χρήση. Για ιστορικό πλαίσιο, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας σε βιομηχανικά αγαθά είναι μεγαλύτερο ως ποσοστό της οικονομίας της από ό,τι οι ΗΠΑ είχαν τα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι περισσότερες άλλες βιομηχανικές χώρες αναδύονταν από τα ερείπια του πολέμου.
Πώς αντιδρούν άλλες χώρες στην αυξανόμενη κυριαρχία της Κίνας; Πολλοί αναζητούν τρόπους να αποκαταστήσουν την ισορροπία. Ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron, ο οποίος επισκέφθηκε την Κίνα την προηγούμενη εβδομάδα, προειδοποίησε ότι η ΕΕ ενδέχεται να λάβει “ισχυρά μέτρα”, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής υψηλότερων δασμών, εάν το Πεκίνο δεν αντιμετωπίσει την ανισορροπία. Η ΕΕ επιβάλλει ήδη πρόσθετους δασμούς στα κινεζικής κατασκευής ηλεκτρικά οχήματα (EVs), οι οποίοι κυμαίνονται από 17% έως 35,3%, επιπλέον του υφιστάμενου δασμού εισαγωγής 10%. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Johann Wadephul, έφτασε στην Κίνα για διήμερη επίσκεψη αυτή την εβδομάδα, γινόμενος ο τελευταίος ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος που επισκέπτεται για συνομιλίες εν μέσω της ταχέως αναπτυσσόμενης εμπορικής σχέσης της χώρας με την Ευρώπη. Πριν από το ταξίδι του, ο Wadephul δήλωσε ότι σκόπευε να θέσει το θέμα των δασμών με τους Κινέζους ομολόγους του, ιδιαίτερα εκείνους που αφορούν τις σπάνιες γαίες, εκτός από τις ανησυχίες για τις βιομηχανικές “υπερ-παραγωγικές ικανότητες”, οι οποίες, όπως είπε, διαστρεβλώνουν τις παγκόσμιες τιμές των βιομηχανικών αγαθών.
Θα συνεχίσουν οι εξαγωγές της Κίνας να αυξάνονται; Παρά τις προσπάθειες των ΗΠΑ και άλλων πλούσιων χωρών να διαφοροποιήσουν τις πηγές τους από την Κίνα, λίγοι οικονομολόγοι αναμένουν ότι η ευρεία εμπορική δυναμική της χώρας θα επιβραδυνθεί σύντομα. Οικονομολόγοι της Morgan Stanley προβλέπουν ότι το μερίδιο της Κίνας στις παγκόσμιες εξαγωγές αγαθών θα φτάσει το 16,5% μέχρι το τέλος της δεκαετίας, από 15% σήμερα, αντανακλώντας την ικανότητα της Κίνας να προσαρμόζεται γρήγορα στις μεταβαλλόμενες παγκόσμιες απαιτήσεις. Άμεσα, η ισχυρή εμπορική επίδοση της Κίνας σημαίνει ότι ο ετήσιος στόχος ανάπτυξης – που έχει θέσει το Πεκίνο για να καθοδηγήσει την οικονομική πολιτική και να ευθυγραμμίσει τις περιφερειακές κυβερνήσεις – περίπου 5%, είναι πιθανό να επιτευχθεί.
