Η απάντηση στην αυξανόμενη απειλή από μαζικές επιθέσεις με drones, μια δαπανηρή και δύσκολη πρόκληση, φαίνεται να έρχεται από την τεχνολογία των λέιζερ. Οι αμυντικές βιομηχανίες βρίσκονται σε μια περίοδο “χρυσού πλευρού”, εστιάζοντας στην ανάπτυξη αυτών των εξελιγμένων όπλων.
Μια νέα εποχή στον πόλεμο κατά των drones ανατέλλει, με τη χρήση όπλων λέιζερ να υπόσχεται αποτελεσματικότητα απέναντι σε εναέριες απειλές, όπως drones, ρουκέτες, ακόμα και βλήματα πυροβολικού. Η Ισραηλινή εταιρεία Rafael, σε συνεργασία με το Υπουργείο Άμυνας της χώρας, παρουσίασε το Iron Beam, ένα σύστημα υψηλής ενέργειας λέιζερ που, σύμφωνα με ισχυρισμούς, έχει ήδη καταρρίψει εχθρικά drones.
Αν και τα όπλα λέιζερ αποτελούσαν όνειρο για τις στρατιωτικές δυνάμεις και τους κατασκευαστές όπλων από τη δεκαετία του 1960, σήμερα βρίσκονται στο κατώφλι της υλοποίησης. Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν καταστήσει τα λέιζερ πιο ανθεκτικά, ενώ η διάδοση των φθηνών drones έχει αυξήσει την ανάγκη για οικονομικές και αποδοτικές λύσεις άμυνας.
“Τα λέιζερ αποτελούν το επόμενο βήμα στα συστήματα αεράμυνας”, δηλώνει ο Iain Boyd, διευθυντής του Κέντρου Πρωτοβουλιών Εθνικής Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Boulder. “Όταν δέχεσαι επίθεση από χιλιάδες φθηνά drones, δεν μπορείς να αντέξεις οικονομικά να αμυνθείς με ακριβά αντιαεροπορικά όπλα, όπως οι πύραυλοι. Τα λέιζερ μπορεί να είναι η λύση.”
Αυτή η προοπτική έχει πυροδοτήσει μια “χρυσή εποχή” για τις αμυντικές εταιρείες. Ενώ δεν υπάρχουν λεπτομερείς αναλύσεις για το μέγεθος της αγοράς, πλήθος συμβάσεων και ανακοινώσεων έχουν γίνει πρόσφατα. Το συμβόλαιο για το ισραηλινό Iron Beam ανέρχεται σε 500 εκατομμύρια δολάρια για τις Rafael και Elbit Systems. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ έχει αναθέσει στη Lockheed Martin την προμήθεια αμυντικών λέιζερ υψηλής ενέργειας για τα πλοία του. Η βρετανική εταιρεία MBDA έλαβε σύμβαση 316 εκατομμυρίων λιρών (430 εκατομμύρια δολάρια) στα τέλη του 2025 για την παράδοση του συστήματος λέιζερ DragonFire έως το 2027, ενώ συνεργάζεται και με τη γερμανική Rheinmetall για την ανάπτυξη γερμανικού συστήματος έως το 2029. Η Γαλλία, από την πλευρά της, ακολουθεί παρόμοια στρατηγική, συνεργαζόμενη με την MBDA και άλλους γαλλικούς αμυντικούς παίκτες.
Η αυστραλιανή Electro-Optical Systems (EOS), υπό τη διεύθυνση του Γερμανού CEO Andreas Schwer, έχει ήδη εξασφαλίσει συμβάσεις αξίας 71 εκατομμυρίων ευρώ με την Ολλανδία για την ανάπτυξη όπλου λέιζερ, και τον Δεκέμβριο ανακοινώθηκε συμβόλαιο 80 εκατομμυρίων δολαρίων με τη Νότια Κορέα. Η τεχνολογία λέιζερ της EOS αποτελεί εξέλιξη του προγράμματος Strategic Defense Initiative των ΗΠΑ, γνωστού ως “Star Wars”, το οποίο ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 με στόχο την κατάρριψη βαλλιστικών πυραύλων από το διάστημα. Παρόλο που το αρχικό πρόγραμμα απέτυχε, η EOS αξιοποίησε τις γνώσεις για την ανάπτυξη λέιζερ που παρακολουθούν δορυφόρους, τα οποία πλέον χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση drones.
Η αυξανόμενη ζήτηση για όπλα λέιζερ στην Ευρώπη οφείλεται στην αυξημένη σημασία του πολέμου με drones, όπως φάνηκε στην Ουκρανία, αλλά και σε πρόσφατα περιστατικά πτήσεων drones πάνω από κρίσιμες υποδομές στην Ευρώπη, καθώς και σε ρωσικές εισβολές drones στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ. “Τα όπλα λέιζερ υψηλής ενέργειας βρίσκονται υποτίθεται εδώ και πολύ καιρό στα πρόθυρα της υλοποίησης. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε την τεχνολογία να ωριμάζει και τα συστήματα να αναπτύσσονται στην πράξη”, αναφέρει ο James Black, αναπληρωτής διευθυντής της ομάδας έρευνας άμυνας και ασφάλειας στην RAND Europe.
Η αγορά, ωστόσο, παραμένει κατακερματισμένη, με πολλές χώρες να ξεκινούν δικά τους ερευνητικά προγράμματα. “Έχουμε διαφορετικές χώρες που επενδύουν σε προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης, δοκιμές και πειραματικές εφαρμογές σε μικρή κλίμακα”, τονίζει ο Black. “Δεν έχουμε ακόμη μαζική εμπορική διάθεση. Δεν έχουμε δει ακόμη βιομηχανική ενοποίηση.”
Ένας λόγος που τα λέιζερ είναι τόσο ελκυστικά είναι η ανεξαρτησία τους από τις υπάρχουσες εφοδιαστικές αλυσίδες για τα συστήματα αεράμυνας. “Οι χώρες επιθυμούν κυρίαρχες λύσεις αεράμυνας”, δηλώνει ο Black. “Θέλουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από ξένους προμηθευτές. Για διαφορετικά όπλα, όπως οι πύραυλοι Patriot, εξαρτάσαι, για παράδειγμα, από τις ΗΠΑ.”
Ενώ οι ΗΠΑ κυριαρχούν στην αγορά πολλών προηγμένων αντιαεροπορικών όπλων, οι εταιρείες που θα κυριαρχήσουν στην αγορά όπλων λέιζερ μπορεί να προέρχονται από διαφορετικά μέρη του κόσμου. “Για τον αμερικανικό στρατό, η κύρια προτεραιότητα είναι η αποτροπή και η ήττα της Κίνας”, εξηγεί ο Black. “Αυτό επηρεάζει τα όπλα που αναπτύσσουν οι αμερικανικές εταιρείες. Η Κίνα είναι πιο προηγμένη από τη Ρωσία ή το Ιράν. Επιπλέον, ο Ινδο-Ειρηνικός είναι μια πολύ μεγάλη περιοχή, κυρίως θάλασσα. Οι μαζικές επιθέσεις με μικρά drones είναι πολύ λιγότερο απειλητικές εκεί από ό,τι στην Ευρώπη.”
Η τεχνολογία λέιζερ καθίσταται βιώσιμη πλέον, εν μέρει, επειδή η τεχνολογία έχει απλώς ωριμάσει. “Πριν από είκοσι χρόνια, χρησιμοποιούσαμε χημικά λέιζερ για αυτά τα προγράμματα”, αναφέρει ο Boyd. “Ήταν τα μόνα που είχαν αρκετή ισχύ.” Ένα λέιζερ διαθέτει πάντα ένα μέσο μέσω του οποίου περνά το φως και το ενισχύει. Μέχρι πρόσφατα, για τα στρατιωτικά λέιζερ, το μέσο επιλογής ήταν ένα μείγμα χημικών. Αυτά τα λέιζερ παράγουν μια πολύ ισχυρή δέσμη, αλλά έχουν και μειονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένων των ασταθών χημικών ουσιών.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, τα λέιζερ στερεάς κατάστασης έχουν γίνει πιο ισχυρά. Σε τέτοια λέιζερ, το μέσο είναι ένα στερεό υλικό, όπως οπτική ίνα. Αυτά τα λέιζερ είναι πιο ανθεκτικά και ευκολότερα στη χρήση. “Τα λέιζερ στερεάς κατάστασης χρησιμοποιούνται για διάφορες βιομηχανικές διαδικασίες”, εξηγεί ο Boyd. “Οι πολιτικοί κλάδοι τα έχουν βελτιώσει σημαντικά, γεγονός που επιτάχυνε τη χρήση τους σε στρατιωτικές εφαρμογές.”
Ωστόσο, τεχνικά ζητήματα εξακολουθούν να χρήζουν επίλυσης, όπως οι παράπλευρες απώλειες. Μια δέσμη λέιζερ που χάνει τον στόχο της συνεχίζει να κινείται ευθεία και θα μπορούσε, για παράδειγμα, να χάσει ένα drone και να χτυπήσει ένα αεροσκάφος ή δορυφόρο. “Οι δέσμες λέιζερ μπορούν επίσης να ανακλαστούν από επιφάνειες και να τυφλώσουν ανθρώπους”, επισημαίνει ο Boyd. “Γι’ αυτό τα συστήματα στοχεύσεως είναι τόσο σημαντικά.”
Αυτό έγινε σαφές αυτή την εβδομάδα, όταν ο εναέριος χώρος γύρω από το El Paso, στις ΗΠΑ, έκλεισε απροσδόκητα από την Ομοσπονδιακή Διοίκηση Αεροπορίας (FAA), προκαλώντας χάος στο τοπικό αεροδρόμιο. Το κλείσιμο φαίνεται να σχετίζεται με μια μη προγραμματισμένη δοκιμή ενός αντι-drone όπλου λέιζερ από το Τελωνείο και την Προστασία Συνόρων των ΗΠΑ. “Το περιστατικό του El Paso καταδεικνύει έντονα την ανάγκη για προσεκτική χρήση των όπλων λέιζερ”, αναφέρει ο Boyd. “Σε πολυάριθμα αστικά περιβάλλοντα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει μια αποτελεσματική διαδικασία για την αποφυγή συγκρούσεων στην περιοχή όπου εκτοξεύεται ένα λέιζερ.”
Τα λέιζερ είναι επίσης ευαίσθητα στον καιρό. Η βροχή ή η ομίχλη μειώνουν σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους. Παράγουν επίσης πολλή θερμότητα, καθιστώντας τα επιρρεπή σε υπερθέρμανση και δυνητικά εύκολο στόχο στο πεδίο της μάχης. Γι’ αυτό, αρχικά, τα λέιζερ μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την άμυνα κρίσιμων υποδομών μακριά από τις γραμμές του μετώπου, ή να εγκατασταθούν σε πλοία. “Δεν θα σκοτωνόμαστε σύντομα με λέιζερ χειρός”, αναφέρει ο Black. “Τα λέιζερ δεν είναι πανάκεια. Δεν λύνουν όλα τα προβλήματα. Αλλά σημειώνουν συγκεκριμένες προόδους, και οι χώρες τα αναπτύσσουν στην πράξη. Ωστόσο, θα πρέπει να ενσωματωθούν σε ευρύτερα αντιαεροπορικά συστήματα, όπου θα λειτουργούν παράλληλα με άλλα όπλα.”
Στην Αυστραλία, η EOS εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση. Μία από τις προτεραιότητές τους είναι να κάνουν τα λέιζερ τους πιο ισχυρά και ικανά να αντιμετωπίζουν μεγάλες σμήνη drones. “Θέλουμε περισσότερες καταρρίψεις ανά λεπτό”, δηλώνει ο Schwer. “Γι’ αυτό χρειάζεσαι περισσότερη ισχύ. Το επόμενο βήμα μας είναι να έχουμε 50 καταρρίψεις ανά λεπτό. Ακόμα και με μεγάλα σμήνη drones, τίποτα δεν θα μπορεί να διαπεράσει.”
