Καθώς οι εντάσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών κλιμακώνονται, το Στενό του Ορμούζ, ένας στενός θαλάσσιος διάδρομος, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής. Η αποστολή του αμερικανικού αεροπλανοφόρου USS Gerald R. Ford στην περιοχή, ενισχύει τις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, στο πλαίσιο μιας επικείμενης σύγκρουσης με την Τεχεράνη.

Σε αυτό το κλίμα, το Ιράν έχει ήδη δώσει σήμα για πιθανές αντιδράσεις, ανακοινώνοντας προσωρινές διακοπές κυκλοφορίας σε τμήματα του Στενού του Ορμούζ, μέσω του οποίου μεταφέρεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου. Αυτές οι στρατιωτικές ασκήσεις, που περιλάμβαναν βολές, λειτούργησαν ως μια σαφής προειδοποίηση για τις οικονομικές επιπτώσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν σε περίπτωση επίθεσης από την Ουάσινγκτον, υπογραμμίζοντας την ταχύτητα με την οποία μια περιφερειακή αντιπαράθεση θα μπορούσε να επεκταθεί στις παγκόσμιες αγορές.

**Η γεωγραφική θέση και η σημασία του Στενού του Ορμούζ**

Το Στενό του Ορμούζ, που θεωρείται το πιο κρίσιμο σημείο εφοδιασμού πετρελαίου παγκοσμίως, εκτείνεται ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στα νότια. Με πλάτος που κυμαίνεται από 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και την έξοδό του, έως 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια σύνδεση μεταξύ του Κόλπου και της Αραβικής Θάλασσας. Παρά το περιορισμένο του μέγεθος, εξυπηρετεί τη διέλευση των μεγαλύτερων δεξαμενόπλοιων, ενώ οι μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Μέσης Ανατολής βασίζονται σε αυτό για την εξαγωγή των προϊόντων τους στις διεθνείς αγορές.

**Όγκος πετρελαίου και φυσικού αερίου που διέρχεται από το στενό**

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ (EIA), το 2024, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διέρχονταν ημερησίως από το Στενό του Ορμούζ, αξίας περίπου 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ετήσιο εμπόριο ενέργειας. Η ποσότητα αυτή προέρχεται από το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή θα επηρέαζε άμεσα τόσο τους παραγωγούς όσο και τις οικονομίες που εξαρτώνται από αυτές τις εξαγωγές.

Το στενό διαδραματίζει επίσης κρίσιμο ρόλο στο εμπόριο υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Το 2024, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων LNG πέρασε από τον διάδρομο, με το Κατάρ να αποτελεί τον κύριο εξαγωγέα αυτών των όγκων.

**Προορισμοί και ροές ενέργειας**

Οι ροές LNG μέσω του στενού κινούνται και προς τις δύο κατευθύνσεις, με χώρες όπως το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εισάγουν προμήθειες εκτός του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων φορτίων από τις ΗΠΑ και τη Δυτική Αφρική. Η EIA εκτιμά ότι το 2024, το 84% των φορτίων αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων που διήλθαν από το στενό κατευθύνθηκαν προς τις ασιατικές αγορές. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρείται και στο εμπόριο αερίου, με το 83% των όγκων LNG να προορίζεται για την Ασία. Η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα απορρόφησαν περίπου το 69% των συνολικών ροών αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων, καθιστώντας τις βιομηχανίες, τα δίκτυα μεταφορών και τα δίκτυα ηλεκτροδότησής τους εξαρτημένα από την απρόσκοπτη παροχή ενέργειας από τον Κόλπο.

**Επιλογές του Ιράν και διεθνές δίκαιο**

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τα κράτη μπορούν να ασκήσουν κυριαρχία σε απόσταση έως και 12 ναυτικών μιλίων από τις ακτές τους. Στο στενότερο σημείο του, το Στενό του Ορμούζ και οι καθορισμένες γραμμές ναυσιπλοΐας του εμπίπτουν πλήρως στα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, παρέχοντας στην Τεχεράνη γεωγραφικό πλεονέκτημα. Εάν το Ιράν επιχειρούσε να εμποδίσει την κυκλοφορία, μια από τις πιο αποτελεσματικές τακτικές θα ήταν η τοποθέτηση ναρκών ξηράς, με τη χρήση ταχέων σκαφών και υποβρυχίων. Ο στόλος της Τεχεράνης διαθέτει ταχεία σκάφη εξοπλισμένα με αντιπλοϊκούς πυραύλους, καθώς και επιφανειακά σκάφη, ημι-υποβρύχια και υποβρύχια σχεδιασμένα για ασύμμετρη πόλεμο. Το ιρανικό κοινοβούλιο έχει ήδη εγκρίνει την πρόταση για το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, αν και η τελική απόφαση εναπόκειται στον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενέι.

**Περιφερειακοί παράγοντες και επιπτώσεις**

Περιφερειακές δυναμικές θα μπορούσαν περαιτέρω να περιπλέξουν την κατάσταση. Στην Υεμένη, η ομάδα των Χούθι, η οποία διατηρεί στενούς δεσμούς με το Ιράν, θα μπορούσε να επιχειρήσει εκ νέου να διαταράξει την κυκλοφορία μέσω του Στενού Bab al-Mandab, ενός άλλου ζωτικού θαλάσσιου σημείου συμφόρησης που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τις παγκόσμιες εμπορικές οδούς. Η ναυσιπλοΐα μέσω αυτού του διαδρόμου υπέστη σημαντικές διαταραχές μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023. Οι Χούθι, που ελέγχουν τη βορειοδυτική Υεμένη, έχουν σηματοδοτήσει ετοιμότητα για πιθανή αντιπαράθεση. Οποιαδήποτε συντονισμένη πίεση τόσο στο Στενό του Ορμούζ όσο και στο Στενό Bab al-Mandab θα αύξανε τους κινδύνους για τη διεθνή ναυτιλία, τις αγορές ενέργειας και το διεθνές εμπόριο.

**Επιπτώσεις στις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου**

Σύμφωνα με την Colby Connelly, επικεφαλής περιεχομένου για τη Μέση Ανατολή στην Energy Intelligence, ένα πλήρες ή μερικό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ θα είχε “σημαντικό αντίκτυπο στις τιμές πετρελαίου βραχυπρόθεσμα”, ανάλογα με τη διάρκειά του. “Δεν υπάρχουν άλλες μεγάλες πηγές εφοδιασμού που να μπορούν να καλύψουν ό,τι προέρχεται από τον Κόλπο, ειδικά δεδομένου ότι περίπου το 70% της εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας της OPEC+ βρίσκεται στον Κόλπο”, ανέφερε, αναφερόμενη στην ομάδα παραγωγών χωρών πετρελαίου. Η Σαουδική Αραβία, η οποία εξάγει περίπου 5,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μέσω του στενού, θα επηρεαζόταν ιδιαίτερα. Οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, το 90% των οποίων κατευθύνονται στην Κίνα, κυμαίνονταν περίπου στο 1,7 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως το πρώτο εξάμηνο του 2025. Η Connelly προειδοποίησε ότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν περιορισμένη χωρητικότητα αγωγών για εξαγωγές μέσω της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας και της Fujairah, ενός λιμανιού των ΗΑΕ στον Κόλπο του Ομάν. Παρόλο που ορισμένοι παραγωγοί του Κόλπου διαθέτουν σημαντικά αποθέματα σε υπερπόντιες αποθήκες που θα μπορούσαν να απορροφήσουν σοκ εφοδιασμού, οι buffers ενδέχεται να αποδειχθούν περιορισμένοι σε περίπτωση σοβαρών διαταραχών. “Οι τιμές του πετρελαίου έχουν αντιδράσει έντονα στις γεωπολιτικές εντάσεις τις τελευταίες εβδομάδες, και ως αποτέλεσμα, οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν σε πολύ πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι εάν υπάρξει μια μεγάλη διαταραχή”, προειδοποίησε.

**Επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία**

Οποιεσδήποτε διαταραχές στις ροές ενέργειας μέσω του Ορμούζ θα οδηγούσαν σε αύξηση του κόστους καυσίμων και παραγωγής, ειδικά καθώς η Κίνα βασίζεται στην παραγωγή και τις εξαγωγές για την οικονομική της ανάπτυξη. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα αύξαναν τα έξοδα παραγωγής, με τις εταιρείες να μετακυλίουν πιθανώς αυτά τα κόστη στις αλυσίδες εφοδιασμού και στους καταναλωτές. “Αυτό θα έχει σοβαρές πληθωριστικές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία”, προειδοποίησε ο Samuel Ramani, συνεργάτης ερευνητής στο Royal United Services Institute του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι συνέπειες θα επεκτείνονταν πέρα ​​από την Κίνα, καθώς πολλές μεγάλες ασιατικές οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα φορτία που διέρχονται από το στενό. Σχεδόν το ήμισυ των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Ινδίας και περίπου το 60% των προμηθειών φυσικού αερίου της κινούνται μέσω του Στενού του Ορμούζ. Η Νότια Κορέα προμηθεύεται περίπου το 60% του αργού της μέσω της ίδιας διαδρομής, ενώ η Ιαπωνία βασίζεται σε αυτό για σχεδόν τα τρία τέταρτα των εισαγωγών πετρελαίου της. “Για τις χώρες του Κόλπου ιδίως, θα προκαλέσει πολλές διαταραχές”, δήλωσε ο Ramani. “Ήμουν πρόσφατα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και οι επενδυτές στο Ντουμπάι ανησυχούν για το τι θα σήμαινε αυτό για τον τουρισμό και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει κάποιες επενδυτικές αναταράξεις σε ορισμένα από τα έργα Vision 2030 στη Σαουδική Αραβία”. “Υπάρχουν πολλές, πολλές διαστάσεις ανησυχίας εδώ, όχι μόνο οι εξαγωγές και οι τιμές, αλλά και ευρύτερες μακροοικονομικές και μικροοικονομικές συνέπειες. Έτσι, θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε ως μια πολύ σοβαρή αρνητική οικονομική εξέλιξη”, κατέληξε ο Ramani.