Η πρόσφατη προώθηση του συριακού στρατού σε περιοχές που ελέγχονταν από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις, φέρνοντας στην επιφάνεια βαθιά ριζωμένες ελπίδες και υπαρξιακούς φόβους σε διαφορετικές κοινότητες. Η ανακοίνωση της αποχώρησης των SDF από τις αραβόφωνες πόλεις Ράκκα και Ντέιρ Αζ Ζορ στις 18 Ιανουαρίου 2026, οδήγησε σε εκδηλώσεις χαράς και πανηγυρισμούς στις εν λόγω περιοχές.
«Η αντίδραση των κατοίκων της περιοχής στην είσοδο του συριακού κράτους και την ανάληψη του ελέγχου ήταν απερίγραπτη», δήλωσε ο Adnan Khadeir, Άραβας κάτοικος του Ντέιρ Αζ Ζορ, περιγράφοντας μια «συντριπτική χαρά για την απελευθέρωση». Πολλοί κάτοικοι εξέφρασαν τον φόβο τους για την καταπίεση από τις SDF, αναφέροντας την αδυναμία έκφρασης κριτικής και τον κίνδυνο υποχρεωτικής στράτευσης. «Η κατάσταση είναι πολύ καλύτερη από πριν», τόνισε.
Ωστόσο, σε περιοχές του βορειοανατολικού τμήματος της Συρίας με μεγαλύτερους κουρδικούς πληθυσμούς, επικρατεί έντονος φόβος. Κάτοικοι ανέφεραν ότι η εισβολή του κυβερνητικού στρατού έχει προκαλέσει ανησυχία, με τη μνήμη των σφαγών του 2025 στην παράκτια Λατάκια και τους Δρούζους στη Σουέιντα να βαραίνει. «Ο φόβος είναι διάχυτος και βασίζεται σε τεκμηριωμένες εμπειρίες», ανέφερε ο Abbas Musa, συντονιστής της Πλατφόρμας Οικογενειών Αγνοουμένων στη Βόρεια και Ανατολική Συρία (MPFP-NES), από την Qamishli.
Η Δαμασκός έχει το πάνω χέρι
Μετά την πτώση του καθεστώτος του Bashar al-Assad τον Δεκέμβριο του 2024, οι SDF έλεγχαν το μεγαλύτερο μέρος του πλούσιου σε πόρους βορειοανατολικού τμήματος της χώρας, που αντιστοιχούσε περίπου στο ένα τέταρτο της συριακής επικράτειας. Ακολούθησαν συζητήσεις μεταξύ των SDF και της κυβέρνησης του Προέδρου Ahmed al-Sharaa για την ενσωμάτωση της περιοχής στις νέες αρχές και την ενσωμάτωση των μαχητών των SDF στις κυβερνητικές δυνάμεις.
Στις 10 Μαρτίου υπογράφηκε συμφωνία που προέβλεπε την ενσωμάτωση των SDF στις νέες Συριακές Ένοπλες Δυνάμεις έως το τέλος του 2025, ωστόσο, παρέμειναν διαφωνίες σχετικά με την ατομική ενσωμάτωση των μαχητών ή τη διατήρηση των δικών τους ταγμάτων. Οι SDF επιθυμούσαν επίσης κάποια μορφή αυτονομίας ή πολιτικής αποκέντρωσης για το βορειοανατολικό τμήμα.
Σημειώθηκε, ωστόσο, ότι οι συγκρούσεις στο Χαλέπι και μια ταχεία κυβερνητική επίθεση έθεσαν τις SDF σε υποχώρηση. Η επίθεση ενισχύθηκε από μια συμμαχία με φυλές στο Ντέιρ Αζ Ζορ και τη Ράκκα, καθώς και από την υποστήριξη των ΗΠΑ, οι οποίες υπέδειξαν ότι η υποστήριξή τους προς τις SDF μπορεί να τερματιζόταν. Ο Ειδικός Απεσταλμένος των ΗΠΑ Tom Barrack έγραψε στο X: «…οι SDF ως η κύρια αντι-ISIS δύναμη στο έδαφος έχουν ουσιαστικά λήξει, καθώς η Δαμασκός είναι πλέον πρόθυμη και σε θέση να αναλάβει τις ευθύνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου του ελέγχου των εγκαταστάσεων κράτησης και των καταυλισμών του ISIS».
«Είναι πολύ σαφές ότι οι ΗΠΑ έδωσαν το πράσινο φως για τις προελάσεις από την κυβέρνηση στο Ντέιρ Αζ Ζορ», δήλωσε ο Thomas McGee, ειδικός στη Συρία στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Με αυτή τη νέα πραγματικότητα, στις 18 Ιανουαρίου συμφωνήθηκε μια νέα συμφωνία με ευνοϊκότερους όρους για τη Δαμασκό. «Η συμφωνία του Μαρτίου αντικαταστάθηκε από τη συμφωνία του Ιανουαρίου, υπογεγραμμένη υπό στρατιωτική πίεση με τους όρους της Δαμασκού», ανέφερε η Nanar Hawach, ανώτερη αναλύτρια της Συρίας για το International Crisis Group (ICG). «Και τα δύο μέρη συμφώνησαν σε ατομική ενσωμάτωση: οι μαχητές των SDF θα ενταχθούν στον συριακό στρατό ως άτομα, όχι ως διατηρημένες μονάδες. Αυτό ήταν το κεντρικό αίτημα της Δαμασκού». Ο διοικητής των SDF, Mazloum Abdi (γνωστός και ως Mazloum Kobani), φέρεται επίσης να του προσφέρθηκε η θέση του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας ή του κυβερνήτη της Χασάκα. «Φαίνεται ότι η κυβέρνηση έχει όλα τα χαρτιά», δήλωσε ο Alexander McKeever, συγγραφέας του newsletter This Week in Northern Syria.
Κουρδικοί φόβοι
Μια παρατεταμένη, 15ήμερη κατάπαυση του πυρός συμφωνήθηκε το Σάββατο, αν και αναλυτές και παρατηρητές ανέφεραν ότι οι συγκρούσεις συνεχίζονταν. Επίσης, ανέφεραν ότι η κατάπαυση του πυρός πιθανότατα μεσολαβήθηκε από τις ΗΠΑ για τη μεταφορά μαχητών του ISIL (ISIS) που κρατούνταν στην περιοχή στο Ιράκ, πριν από την έναρξη μιας πιο εντατικής κυβερνητικής επίθεσης.
Πολλοί κάτοικοι του Ντέιρ Αζ Ζορ και της Ράκκα πανηγύρισαν την είσοδο της συριακής κυβέρνησης στις περιοχές τους. Βίντεο που διαδόθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειχναν ντόπιους να ποδοπατούν κίτρινες σημαίες των SDF και να κυματίζουν την πράσινη, λευκή και μαύρη συριακή σημαία. Το Σάββατο, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Συρίας ανακοίνωσε ότι είχε απελευθερώσει 126 ανηλίκους από το al-Aqtan, μια φυλακή των SDF στην επαρχία της Ράκκα.
Ωστόσο, καθώς ο Συριακός Στρατός συνέχιζε την προέλασή του, κάτοικοι από περιοχές με κουρδική πλειοψηφία εξέφρασαν φόβους ότι οι σφαγές που διαπράχθηκαν πέρυσι στην ακτή ή στη Σουέιντα θα μπορούσαν να επαναληφθούν στον βορειοανατολικό τομέα. Αναλυτές δήλωσαν ότι η πρόσφατη ιστορία έχει ταράξει βαθιά αυτόν τον πληθυσμό. Από το 2014 έως το 2017, διαπράχθηκε μια γενοκτονία του λαού των Γιαζίντι, μιας κουρδόφωνης θρησκευτικής μειονότητας, από το ISIL. Άλλα περιστατικά περιλάμβαναν την Τουρκία ή τουρκικά υποστηριζόμενες ομάδες, ορισμένες από τις οποίες ενσωματώθηκαν στον συριακό στρατό, συμπεριλαμβανομένης μιας εισβολής στην Αφρίν το 2018. Πολλές οικογένειες έχουν εκτοπιστεί από την Αφρίν.
«Ο κουρδικός φόβος είναι υπαρξιακός, θεμελιωμένος σε όσα έχουν δει τον τελευταίο χρόνο και έχουν βιώσει άμεσα αυτόν τον μήνα», δήλωσε η Hawach του ICG. «Ο συριακός στρατός περιλαμβάνει φατρίες που θεωρούν τους Κούρδους εχθρούς, όχι συμπολίτες. Αυτό δημιουργεί γνήσιους φόβους για το τι θα μπορούσε να σημαίνει ο κυβερνητικός έλεγχος».
Στην Κομπάνι, μια πόλη με κουρδική πλειοψηφία στα σύνορα με την Τουρκία, γνωστή και ως Ain al-Arab, χιλιάδες οικογένειες έχουν αναζητήσει καταφύγιο μετά τις μάχες. Ντόπιοι και αναλυτές ανέφεραν ότι η περιοχή ήταν τόσο υπερπλήρης που κάποιες εκτοπισμένες οικογένειες κοιμόντουσαν σε αυτοκίνητα ή συνωστίζονταν σε σπίτια.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αναφέρει ότι περισσότεροι από 134.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στην επαρχία Χασάκα της βορειοανατολικής Συρίας λόγω των συγκρούσεων. Κάτοικοι στην Κομπάνι ισχυρίστηκαν ότι η κυβέρνηση είχε διακόψει το νερό και την ηλεκτρική ενέργεια από τις 17 Ιανουαρίου. Η συριακή κυβέρνηση αρνήθηκε ότι πολιόρκησε την περιοχή και ότι το φράγμα Tishrin, που παρέχει ηλεκτρικό ρεύμα, υπέστη ζημιές κατά τη διάρκεια των μαχών. Η περιοχή βιώνει επίσης έντονο ψυχρό μέτωπο με θερμοκρασίες κάτω του μηδενός, το οποίο οι ντόπιοι αποκαλούν το χειρότερο των τελευταίων ετών. Η Κουρδική Ερυθρά Ημισέληνος ανέφερε το Σάββατο ότι πέντε παιδιά πάγωσαν μέχρι θανάτου την τελευταία εβδομάδα.
Μια αυτοκινητοπομπή του ΟΗΕ με 24 φορτηγά έφτασε στην Κομπάνι την Κυριακή, μεταφέροντας κουβέρτες και βασικά εφόδια, αλλά ένας κάτοικος, ο οποίος ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος λόγω φόβου για αντίποινα, δήλωσε: «Δεν αρκεί. Δεν έχουμε λαχανικά, ούτε βασικά είδη όπως ζάχαρη ή ρύζι… Υπάρχουν μισό εκατομμύριο άνθρωποι, όλοι χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και χωρίς νερό… και με σοβαρά προβλήματα στο διαδίκτυο».
«Η βούληση της συριακής κυβέρνησης δεν είναι στρατιωτική κατάληψη»
Εκτός από τη δυσκολία, οι ντόπιοι εξέφρασαν τον φόβο ότι μετά την περίοδο κατάπαυσης του πυρός, οι κυβερνητικές δυνάμεις μπορεί να εισέλθουν σε πόλεις με κουρδική πλειοψηφία. Ο Musa, συντονιστής της ομάδας Απολεσθέντων Προσώπων, δήλωσε ότι οι κάτοικοι φοβούνται ότι οι πολιορκίες και οι διακοπές υπηρεσιών θα μετατραπούν σε πολιτικές συλλογικής τιμωρίας, ότι εθνικές και θρησκευτικές μειονότητες όπως οι Κούρδοι και οι Γιαζίντι θα στοχοποιηθούν ή θα υποβληθούν σε αυθαίρετες συλλήψεις ή αναγκαστικές εξαφανίσεις.
«Η στρατιωτική κλιμάκωση, η επιβολή αυστηρών περιορισμών στην κίνηση και η διακοπή βασικών υπηρεσιών έχουν οδηγήσει σε εκτεταμένο εκτοπισμό και μια πρωτοφανή κατάσταση συλλογικού φόβου, ιδιαίτερα σε κυρίως κουρδικές πόλεις όπως η Κομπάνι και η Χασάκα, εκτός από τις σοβαρές επιπτώσεις όσων συνέβησαν στις γειτονιές Sheikh Maqsoud και Ashrafieh του Χαλέπι», δήλωσε ο Musa.
Σύριοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι εξέφρασαν την κατανόησή τους για τις ανησυχίες των κατοίκων στη βορειοανατολική Συρία. «Τα ύποπτα συναισθήματα είναι κατανοητά μετά από δεκαετίες περιθωριοποιητικής διάκρισης και πιο πρόσφατα μετά από συστηματική προπαγάνδα κατά του ίδιου του κράτους, συν τοις άλλοις, φυσικά, δεν θα κρυφτώ πίσω από τα δάχτυλά μου, τις παραβιάσεις που συνέβησαν στη Σουέιντα και στην ακτή», δήλωσε ο Obayda Ghadban, ερευνητής στο Υπουργείο Εξωτερικών της Συρίας.
«Η βούληση της συριακής κυβέρνησης δεν είναι στρατιωτική κατάληψη· είναι μια επιλογή, αλλά κατευθύνεται σε μια πολιτική λύση, και ελπίζουμε ότι αυτή θα επικρατήσει. Όχι η στρατιωτική ή η επιλογή ασφαλείας», τόνισε ο Ghadban. Δήλωσε ότι ο Πρόεδρος al-Sharaa και η κυβέρνηση δεσμεύονται να διασφαλίσουν τα κουρδικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου ενός προεδρικού διατάγματος από την Παρασκευή, 16 Ιανουαρίου.
Ωστόσο, οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις έχουν ελάχιστα καταφέρει να κατευνάσουν την αγωνία πολλών μελών της κουρδικής κοινότητας της Συρίας και άλλων μειονοτήτων στα βορειοανατολικά της χώρας. Κάτοικοι δήλωσαν ότι για να κερδηθεί η καλή θέληση, η κυβέρνηση θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τους δρόμους, να αποκαταστήσει τις βασικές υπηρεσίες, να δώσει πρόσβαση σε ανθρωπιστικές οργανώσεις και να διασφαλίσει την προστασία των αμάχων. «Αυτό που βλέπουμε είναι μια πραγματική δοκιμασία για την μεταβατική κυβέρνηση: είτε θα προστατεύσει τους πολίτες και τα δικαιώματά τους, είτε η περιοχή θα γλιστρήσει σε μια βαθύτερη ανθρωπιστική καταστροφή και καταστροφή ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το τίμημα της οποίας θα πληρώσουν οι μελλοντικές γενιές», δήλωσε ο Musa.
