Σε εξέλιξη βρίσκονται φήμες για ένα άκρως αμφιλεγόμενο σχέδιο των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο φέρεται να εξετάζει ο Πρόεδρος Donald Trump: η αποστολή ειδικών δυνάμεων στο Ιράν με σκοπό την κατάσχεση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας. Ωστόσο, ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, χαρακτηρίζοντας ένα τέτοιο εγχείρημα ως εξαιρετικά περίπλοκη και επικίνδυνη στρατιωτική επιχείρηση.

Η διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα ή την ικανότητα παραγωγής τους μέσω εμπλουτισμένου ουρανίου, αποτελεί πάγια απαίτηση των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Αυτή η δικαιολογία χρησιμοποιήθηκε και για τις αεροπορικές επιδρομές σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ την προηγούμενη χρονιά, καθώς και για την έναρξη της τρέχουσας σύγκρουσης τον Φεβρουάριο, παρά τις ενεργές συνομιλίες.

Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά πολιτικούς σκοπούς, παρόλο που έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από ό,τι απαιτείται για αυτόν τον σκοπό. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι είναι ανοιχτοί σε συζητήσεις για τη μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού, αλλά αρνούνται να απολύσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, το οποίο θεωρούν θέμα εθνικής κυριαρχίας.

Υπενθυμίζεται ότι το 2015, η τότε κυβέρνηση Obama είχε διαπραγματευτεί τη Συμφωνία JCPOA με το Ιράν και άλλες χώρες, η οποία προέβλεπε τη μη εμπλούτιση ουρανίου σε υψηλά επίπεδα και συχνές επιθεωρήσεις. Ωστόσο, ο Trump απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας.

**Τι ποσότητα εμπλουτισμένου ουρανίου διαθέτει το Ιράν και πού βρίσκεται;**

Εκτιμάται ότι το Ιράν διαθέτει σήμερα περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%. Σε αυτό το επίπεδο, η επίτευξη του 90% που απαιτείται για ένα πυρηνικό όπλο είναι πολύ ταχύτερη. Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), Rafael Grossi, αυτή η ποσότητα είναι θεωρητικά αρκετή για την παραγωγή περισσότερων από 10 πυρηνικών κεφαλών.

Περίπου οι μισές ποσότητες του 60% εμπλουτισμένου ουρανίου πιστεύεται ότι εξακολουθούν να αποθηκεύονται σε συγκρότημα σήραγγας στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ισφαχάν. Άγνωστη ποσότητα πιστεύεται επίσης ότι βρίσκεται στις εγκαταστάσεις της Νατάνζ. Αυτές οι δύο υπόγειες πυρηνικές τοποθεσίες, μαζί με μια τρίτη στο Φορντόου, καταστράφηκαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ-Ισραήλ κατά τον περσινό πόλεμο και έχουν στοχοποιηθεί και κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης.

**Πώς θα μπορούσαν οι αμερικανικές δυνάμεις να αποκτήσουν πρόσβαση στο ουράνιο;**

Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, η πρόσβαση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Το Ισφαχάν, όπου πιστεύεται ότι αποθηκεύεται το μισό ουράνιο, βρίσκεται πάνω από 480 χιλιόμετρα εσωτερικά, μακριά από τα πλησιέστερα αμερικανικά πολεμικά πλοία. Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις, πιθανώς μαζί με ισραηλινά στρατεύματα, θα έπρεπε να μεταφερθούν σε μεγάλη απόσταση, μέσω μιας ενεργής ζώνης πολέμου. Θα χρειαζόταν επίσης η μεταφορά βαρέως εξοπλισμού, καθώς οι είσοδοι στις σήραγγες εκτιμάται ότι έχουν καλυφθεί από συντρίμμια μετά τις αεροπορικές επιθέσεις.

Μόλις φτάσουν, οι χερσαίες δυνάμεις θα έπρεπε να ασφαλίσουν μια σημαντική περίμετρο γύρω από την τοποθεσία και να την κρατήσουν για όσο διαρκέσει η επιχείρηση εκσκαφής του πυρηνικού υλικού από τις υπόγειες εγκαταστάσεις. «Η αποστολή προηγμένων μονάδων για περικύκλωση της περιοχής, για να ξεκινήσει ένα έργο εκσκαφής, η διάρκεια του οποίου είναι αδύνατο να ποσοτικοποιηθεί, ενώ παράλληλα παραμένουν ασφαλείς από σχεδόν συνεχή πυρά από το Ιράν, είναι ριψοκίνδυνο και μη εφικτό», δήλωσε ο Jason Campbell, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute. «Δεν βλέπω κανέναν ανώτερο στρατιωτικό αξιωματικό σχεδιασμού να προωθεί κάτι τέτοιο», προσέθεσε.

**Αν οι αμερικανικές δυνάμεις κατάφερναν να εξάγουν το ουράνιο, τι θα έκαναν με αυτό;**

Εκτιμάται ότι το ουράνιο είναι πιθανότατα αποθηκευμένο σε μορφή αερίου εξαφθοριούχου ουρανίου. Αυτό το αέριο είναι δύσκολο στο χειρισμό και αντιδρά με το νερό, παράγοντας εξαιρετικά τοξικές και διαβρωτικές χημικές ουσίες. Το εξαφθοριούχο ουράνιο πρέπει να αποθηκεύεται σε μικρά, ξεχωριστά δοχεία για να αποφευχθεί ο πολλαπλασιασμός των νετρονίων και η πρόκληση έντονης ακτινοβολίας. Οποιαδήποτε ζημιά στα δοχεία, είτε από αεροπορική επιδρομή είτε από ατύχημα κατά τη μεταφορά, θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση τοξικών χημικών ουσιών, δημιουργώντας ραδιολογικό κίνδυνο για το προσωπικό.

Μια άλλη επιλογή θα ήταν η καταστροφή των δοχείων επί τόπου. Ο αμερικανικός στρατός διαθέτει τρεις ειδικές μονάδες, τις Army Nuclear Disablement Teams, εκπαιδευμένες για την αποσυναρμολόγηση και καταστροφή πυρηνικού εξοπλισμού και υλικών. Ωστόσο, η έκρηξη του αποθέματος θα μόλυνε χημικά την άμεση περιοχή με τοξικό φθοριούχο ουράνιο, δημιουργώντας μακροχρόνιο περιβαλλοντικό κίνδυνο. Επιπλέον, θα ήταν δύσκολο να διαπιστωθεί αν όλα τα δοχεία είχαν καταστραφεί, αφήνοντας τον κίνδυνο το Ιράν να ανακτήσει αρκετό υλικό για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

«Αυτό δεν είναι λίγες ελικόπτερα και λίγες ώρες δραστηριότητας – είναι κάτι πολύ πιο περίπλοκο», δήλωσε ο Ian Lesser, ερευνητής στο German Marshall Fund of the United States. «Και θα έπρεπε να έχεις απόλυτη βεβαιότητα ότι μπορείς να το βγάλεις όλο, αλλιώς θα δώσεις στις ιρανικές αρχές τεράστιο κίνητρο να προχωρήσουν στο πυρηνικό πρόγραμμα για να δημιουργήσουν αποτρεπτικό παράγοντα κατά περαιτέρω επιθετικότητας».

Μια πολύ λιγότερο επικίνδυνη προσέγγιση θα ήταν να κλείσει μια συμφωνία με το Ιράν. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στο να παραμείνει το απόθεμα, αλλά υπό την παρακολούθηση ενός διεθνούς οργανισμού, να “απενεργοποιηθεί” (μείωση του εμπλουτισμού) ή να απομακρυνθεί, αλλά με συμφωνία με τις ιρανικές αρχές.

**Έχει πραγματοποιηθεί παρόμοια επιχείρηση στο παρελθόν;**

Ναι. Το 1994, αμερικανικές δυνάμεις μετέφεραν περίπου 600 κιλά ουρανίου στρατιωτικού τύπου από το Καζακστάν στις ΗΠΑ, σε μια επιχείρηση με την ονομασία Project Sapphire. Η επιχείρηση έγινε μυστικά, αλλά συντονίστηκε με τις αρχές του Καζακστάν και την ΙΑΕΑ, με σκοπό την απομάκρυνση πυρηνικού υλικού που είχε απομείνει από τη Σοβιετική Ένωση.

Ο Rafael Grossi έχει δηλώσει ότι η ΙΑΕΑ εξετάζει μια παρόμοια επιλογή για το Ιράν. Ωστόσο, όπως τόνισε, «υπάρχει κοινή λογική. Τίποτα δεν μπορεί να συμβεί ενώ πέφτουν βόμβες».