Η Ρωσία και η Κίνα, οι δύο ισχυρότεροι διπλωματικοί εταίροι της Τεχεράνης, χαρακτήρισαν τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 1.000 ανθρώπους, σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν χαρακτήρισε τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, το Σάββατο, “κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής”. Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι δήλωσε στον Ισραηλινό ομόλογό του, Γκίντεον Σαάρ, ότι “η δύναμη δεν μπορεί να λύσει πραγματικά προβλήματα”, καλώντας όλες τις πλευρές να αποφύγουν περαιτέρω κλιμάκωση.
Η Ρωσία και η Κίνα ζήτησαν επείγουσα σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Η αντίδραση αυτή αντανακλά την στενή σχέση μεταξύ Ιράν, Ρωσίας και Κίνας. Η Μόσχα και το Πεκίνο έχουν υπογράψει διμερείς συμφωνίες και έχουν επεκτείνει τον συντονισμό τους μέσω κοινών ναυτικών ασκήσεων, προβάλλοντας ένα ενιαίο μέτωπο έναντι αυτού που περιγράφουν ως τάξη πραγμάτων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, η οποία επιδιώκει εδώ και καιρό την απομόνωσή τους.
Ωστόσο, παρά την έντονη ρητορική τους, καμία από τις δύο χώρες δεν έχει εκδηλώσει πρόθεση στρατιωτικής επέμβασης για την υποστήριξη του Ιράν.
**Ρωσία-Ιράν: Στρατηγικοί εταίροι, όχι στρατιωτικοί σύμμαχοι**
Τον Ιανουάριο του 2025, η Ρωσία και το Ιράν υπέγραψαν μια ολοκληρωμένη συνθήκη στρατηγικής εταιρικής σχέσης που καλύπτει τομείς από το εμπόριο και τη στρατιωτική συνεργασία έως την επιστήμη, τον πολιτισμό και την εκπαίδευση. Η συμφωνία εμβάθυνε τον αμυντικό και τον συντονισμό των πληροφοριών, ενώ υποστήριξε έργα όπως οι διάδρομοι μεταφορών, που συνδέουν τη Ρωσία με τον Περσικό Κόλπο μέσω του Ιράν. Οι δύο χώρες διεξήγαγαν κοινές στρατιωτικές ασκήσεις στον Ινδικό Ωκεανό μόλις στα τέλη Φεβρουαρίου, την εβδομάδα πριν από την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν.
Ωστόσο, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, η Μόσχα δεν υποχρεούνταν να ανταποκριθεί, καθώς η συνθήκη δεν περιλάμβανε ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, πράγμα που σημαίνει ότι δεν σχηματίστηκε επίσημη στρατιωτική συμμαχία. Ο Αντρέι Κορτούνοφ, πρώην γενικός διευθυντής του Ρωσικού Συμβουλίου Διεθνών Υποθέσεων, δήλωσε ότι η συνθήκη αμοιβαίας άμυνας της Ρωσίας με τη Βόρεια Κορέα του 2024 είναι παράδειγμα “πιο δεσμευτικής” συμφωνίας για στρατιωτική υποστήριξη. Έκανε λόγο για την Ιρανική πλευρά, η οποία “απλώς ανέφερε ότι και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να απέχουν από οποιεσδήποτε εχθρικές ενέργειες σε περίπτωση που η άλλη πλευρά εμπλακεί σε σύγκρουση”.
Ο Κορτούνοφ τόνισε ότι η Ρωσία είναι απίθανο να λάβει άμεση στρατιωτική δράση υπέρ του Ιράν, καθώς οι κίνδυνοι θα ήταν πολύ υψηλοί. Πρόσθεσε ότι η Μόσχα φαίνεται να “δίνει προτεραιότητα στη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών στην σύγκρουση με την Ουκρανία” και σημείωσε ότι η Ρωσία έχει προηγουμένως ακολουθήσει παρόμοια προσέγγιση, επικρίνοντας τις ενέργειες των ΗΠΑ σε μέρη όπως η Βενεζουέλα μετά από στρατιωτική επίθεση και σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο. Παρόλο που η συνθήκη δηλώνει σαφώς ότι η Ρωσία δεν υποχρεούται να παρέμβει, ορισμένες επαφές του στην Τεχεράνη εξέφρασαν “βαθμό απογοήτευσης”, και υπήρχε “η προσδοκία ότι η Ρωσία θα έκανε κάτι περισσότερο από διπλωματικές κινήσεις”.
**Σχέσεις Κίνας-Ιράν και τα όριά τους**
Το 2021, η Κίνα και το Ιράν υπέγραψαν μια συμφωνία συνεργασίας 25 ετών με στόχο την επέκταση των σχέσεων σε τομείς όπως η ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα ενέταξαν το Ιράν στην πρωτοβουλία Belt and Road της Κίνας. Η Τζόντι Γουέν, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, δήλωσε ότι η σχέση θεωρείται ευρέως στο Πεκίνο ως πραγματιστική και σταθερή. “Από πολιτικής πλευράς, έχουμε τακτικές ανταλλαγές. Από οικονομικής πλευράς, η συνεργασία είναι πολύ βαθιά, πολλές επιχειρήσεις έχουν επενδύσεις στο Ιράν”.
Ωστόσο, τόνισε ότι το Πεκίνο έχει θέσει εδώ και καιρό σαφή όρια στη συνεργασία, ιδιαίτερα όσον αφορά τη στρατιωτική εμπλοκή. “Η κινεζική κυβέρνηση τηρεί πάντα την αρχή της μη παρέμβασης στις υποθέσεις άλλων χωρών… Δεν νομίζω ότι η κινεζική κυβέρνηση θα στείλει όπλα στο Ιράν”, ανέφερε. Αντ’ αυτού, ο ρόλος του Πεκίνου είναι πιθανότερο να επικεντρωθεί στη διπλωματία και τη διαχείριση κρίσεων. “Πιστεύω ότι η Κίνα προσπαθεί με τον δικό της τρόπο να μιλήσει με την πλευρά των ΗΠΑ και τις χώρες του Κόλπου για να διατηρηθεί η ηρεμία”, είπε.
Αυτή η σαφήνεια, πρόσθεσε, έχει συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης στην Τεχεράνη. Ακόμα κι έτσι, σημείωσε ότι η σχέση δεν είναι συμμετρική. Η υπηρεσία παρακολούθησης πλοίων Kpler εκτιμά ότι το 87,2% των ετήσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν πηγαίνουν στην Κίνα, υπογραμμίζοντας πόσο οικονομικά σημαντική είναι η Κίνα για την Τεχεράνη, ενώ το Ιράν παραμένει ένας σχετικά μικρός εταίρος στο παγκόσμιο εμπόριο της Κίνας. Ο Ντίλαν Λο, αναπληρωτής καθηγητής, πιστεύει ότι ο ρόλος της Κίνας απέναντι στο Ιράν “έχει εξελιχθεί σε προστατευτικό, επιταχύνοντας τις προσπάθειες διαμεσολάβησής της για να αποτρέψει μια περιφερειακή κατάρρευση που θα απειλούσε τα δικά της περιφερειακά οικονομικά και ασφαλείας συμφέροντα”. “Θα υπάρξει μια αξιολόγηση του πώς να μειωθούν οι πολιτικοί κίνδυνοι και ποιες επιλογές είναι διαθέσιμες· ειλικρινά, αυτή η επανεξέταση έχει ήδη ξεκινήσει μετά [την επίθεση των ΗΠΑ] στη Βενεζουέλα”.
