Τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, η διοίκηση του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump έχει παρουσιάσει μια σειρά αντιφατικών τελικών στόχων. Μεταξύ αυτών αναφέρονται η καταστροφή της περιφερειακής στρατιωτικής ισχύος του Ιράν, η αποκεφάλιση της ηγεσίας του, η πρόκληση εσωτερικής αναταραχής και η εξάλειψη του πυρηνικού του προγράμματος. Ωστόσο, πέρα από τη ρητορική, οι στρατιωτικοί στόχοι των τριών εβδομάδων μάχης αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ιεραρχούν αυτούς τους στόχους, θέτοντας παράλληλα ερωτήματα σχετικά με το τελικό σχέδιο της Ουάσινγκτον και τις πιθανώς αποκλίνουσες φιλοδοξίες της από αυτές του Ισραήλ.
Οι στόχοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντικατοπτρίζουν τους δηλωμένους πολυεπίπεδους πολεμικούς σκοπούς της κυβέρνησης Trump, προσφέροντας πολλαπλά “παράθυρα” για να διεκδικήσει κάποιο επίπεδο επιτυχίας και να επιχειρήσει αποχώρηση. Παράλληλα, όμως, ο τρόπος με τον οποίο ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν διεξάγει μέχρι στιγμής τον πόλεμο, έχει αφαιρέσει πολλές “έξω-οδούς” στη φθίνουσα σύγκρουση, ανοίγοντας τον δρόμο για παρατεταμένη κλιμάκωση, σύμφωνα με αναλυτές. “Ο Πρόεδρος Trump έχει σκιαγραφήσει ένα ευρύ φάσμα στόχων. Αυτό θα του δώσει την επιλογή να σταματήσει την επίθεση όποτε θέλει, αλλά αυτό που δεν θα μπορεί να κάνει είναι να ελέγξει την αντίδραση των Ιρανών. Μια διακοπή των αμερικανικών βομβαρδισμών από μόνη της δεν θα σταματήσει τον πόλεμο ούτε απαραίτητα θα ανοίξει το Στενό του Ορμούζ, πόσο μάλλον να οδηγήσει σε ασφάλεια στον Κόλπο”, αναφέρει ο Jon Alterman, αναλυτής παγκόσμιας ασφάλειας και γεωστρατηγικής στο Center for Strategic and International Studies (CSIS).
Οι τρεις εβδομάδες μαχών έχουν διακριθεί σε τρεις φάσεις. Η αρχική φάση χαρακτηρίστηκε από μια εκστρατεία “σοκ και δέους”, κατά την οποία ΗΠΑ και Ισραήλ στόχευσαν όχι μόνο τις παραδοσιακές στρατιωτικές ικανότητες του Ιράν, αλλά και την πολιτική και στρατιωτική του ηγεσία. Μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη των επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν επιβεβαίωσε τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Ali Khamenei και μιας ομάδας κορυφαίων στελεχών της Φρουράς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Αυτή η προσέγγιση υπογράμμιζε την προσπάθεια “παράλυσης της λήψης αποφάσεων στο σύστημα” και “προετοιμασίας του εδάφους για κάποιο είδος μετασχηματισμού του καθεστώτος”, με απώτερο στόχο, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, τον διορισμό ηγετών πιο δεκτικών στις αμερικανικές και ισραηλινές απαιτήσεις.
Η δεύτερη φάση περιγράφεται ως “στόχευση σε μακρο-επίπεδο” θεσμών και ατόμων που εμπλέκονται στην εσωτερική ασφάλεια του Ιράν. Αυτό περιλάμβανε την στόχευση “σχεδόν κάθε έδρας της IRGC”, καθώς και της έδρας της παραστρατιωτικής ομάδας Basij που συνδέεται με την IRGC και των αρχηγείων της εσωτερικής αστυνομίας. “Επομένως, ο στόχος είναι σαφής, η διάβρωση της ικανότητας της Ισλαμικής Δημοκρατίας να διατηρεί την εσωτερική της ασφάλεια, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για κάποιας μορφής αναταραχή, είτε με τη μορφή μαζικών διαμαρτυριών και πάλι, είτε με την ενεργοποίηση κάποιων ένοπλων κυψελών από το εσωτερικό της χώρας”, εξηγεί ο Hamidreza Azizi, επισκέπτης ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Ασφαλών Υποθέσεων. Αυτή η φάση συνδυάστηκε με σφοδρούς βομβαρδισμούς στα δυτικά σύνορα του Ιράν με το Ιράκ, κάτι που “ερμηνεύτηκε ως προσπάθεια διευκόλυνσης της εισόδου Κούρδων ανταρτικών ομάδων, ενόπλων ομάδων” που η CIA φέρεται να υποστηρίζει.
Τα ισραηλινά χτυπήματα στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars την Τετάρτη, σηματοδότησαν μια νέα φάση του πολέμου, όπου “ο στόχος φαίνεται να είναι και η διακοπή της ικανότητας της κυβέρνησης να παρέχει βασικές υπηρεσίες, ιδίως ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο” για να καταστεί η κατάσταση ακόμη πιο αβίωτη για τους κατοίκους του Ιράν. Το χτύπημα προκάλεσε άμεση αντίδραση από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων στις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου Ras Laffan του Κατάρ και στο διυλιστήριο πετρελαίου Samref της Σαουδικής Αραβίας. Την Τετάρτη, στην πιο ξεκάθαρη απόρριψή του προς τον στενό σύμμαχο, ο Trump δήλωσε ότι το Ισραήλ “επιτέθηκε” χωρίς την έγκριση των ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ “δεν γνώριζαν τίποτα για αυτή τη συγκεκριμένη επίθεση”, καταδικάζοντας παράλληλα το Ιράν για “αδικαιολόγητη και άδικη” αντεπίθεση εναντίον του Κατάρ.
Η εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχει επιδείξει ποσοτικοποιήσιμη έμφαση σε επιθέσεις κατά των βαλλιστικών πυραύλων, των ναυτικών και των drones του Ιράν, των σχετικών συστημάτων κινητής τηλεφωνίας και επικοινωνιών, καθώς και επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της IRGC, σύμφωνα με την Clionadh Raleigh, ιδρύτρια του Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED). Ωστόσο, περίπου το 30% των επιθέσεων επικεντρώθηκε σε αυτό που περιέγραψε ως “υπερ-τοπικές στρατιωτικές και ασφαλιστικές υποδομές” που παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν για την άσκηση ελέγχου πάνω στον πληθυσμό. Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, εν τω μεταξύ, ήταν μεταξύ των “λιγότερο χτυπημένων” στόχων. Συνολικά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πραγματοποιήσει 1.434 “γεγονότα επίθεσης” στο Ιράν, έναντι 835 “γεγονότων επίθεσης” που εξαπέλυσε το Ιράν, σύμφωνα με δεδομένα της ACLED. Η διοίκηση Trump έχει δηλώσει ότι έχει πλήξει περισσότερους από 7.800 στόχους από τις 28 Φεβρουαρίου, πραγματοποιώντας πάνω από 8.000 πολεμικές αποστολές. Οι αμερικανικές δυνάμεις φέρεται να έχουν καταστρέψει 120 ιρανικά ναυτικά σκάφη.
Ειδικοί έχουν επισημάνει ότι, ενώ η παραδοσιακή στρατιωτική ικανότητα του Ιράν έχει πράγματι αποδυναμωθεί, όπως καταδεικνύεται από μια απότομη μείωση των καθημερινών εκτοξεύσεων πυραύλων και drones από το Ιράν, διατηρεί ακόμα την ικανότητα να προκαλέσει ζημιές. Η Τεχεράνη έχει βασιστεί σε μια λεγόμενη “ψηφιδωτή” δόξα που αποκεντρώνει τις στρατιωτικές της ικανότητες και επιτρέπει την ταχεία αντικατάσταση των ηγετών. Αυτό της έχει επιτρέψει μέχρι στιγμής να συνεχίσει έναν πόλεμο φθοράς, ακόμα και αν η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα παραμένει αβέβαιη. “Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι αεροπορικές επιθέσεις ήταν μνημειωδώς επιτυχείς στην εξουδετέρωση της ικανότητας εκτόξευσης πυραύλων του Ιράν και, φυσικά, της ηγεσίας του”, εξηγεί η Raleigh. “Ωστόσο, όλες οι άλλες εκτιμήσεις που έχουν εισέλθει σε αυτή τη σύγκρουση… σημαίνουν ότι βλέπουμε έναν πολύ μακρύ πόλεμο φθοράς στον οποίο το Ιράν μπορεί να παραμείνει ενεργό μέλος, μερικές φορές γίνοντας κινητήριος δύναμη με έναν τρόπο που δεν πιστεύω ότι είτε το Ισραήλ είτε οι ΗΠΑ είχαν προβλέψει.”
Μιλώντας κατά τη διάρκεια ακρόασης σε επιτροπή της Γερουσίας την Τετάρτη, η Διευθύντρια Εθνικής Αντικατασκοπείας των ΗΠΑ (DNI) Tulsi Gabbard, παρουσίασε επίσης μια ψύχραιμη εικόνα, σημειώνοντας ότι “το καθεστώς στο Ιράν φαίνεται να παραμένει άθικτο, αλλά σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωμένο” από την εκστρατεία ΗΠΑ και Ισραήλ. “Ακόμα κι έτσι, το Ιράν και οι πληρεξούσιοί του παραμένουν ικανοί και συνεχίζουν να επιτίθενται σε αμερικανικά και συμμαχικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή. Εάν ένα εχθρικό καθεστώς επιβιώσει, θα επιδιώξει να ξεκινήσει μια προσπάθεια ετών για να ξαναχτίσει τους πυραύλους και τις δυνάμεις UAV (drones) του.”
Ο Jason Campbell, ανώτερος συνεργάτης στο Middle East Institute (MEI) και πρώην στέλεχος πολιτικής του Πενταγώνου, δήλωσε ότι ο πόλεμος φαίνεται να έχει εισέλθει σε μια φάση “επαυξητικού” χαρακτήρα που ανοίγει την πόρτα τόσο σε περαιτέρω κλιμάκωση εναντίον στρατιωτικών περιουσιακών στοιχείων όσο και σε περισσότερες επιθέσεις εναντίον πολιτικών υποδομών. “Έχουμε δει αυτήν την κλιμακούμενη σκάλα και την πίεση για να συνεχίσουμε να ‘ξεπερνάμε’ τον αντίπαλό μας. Το βλέπουμε και από τις δύο πλευρές.” Επισήμανε την ανάπτυξη από τον αμερικανικό στρατό αυτήν την εβδομάδα των λεγόμενων βομβών bunker-buster GBU-72/B για να στοχεύσει “σκληρυμένα ιρανικά πυραυλικά σημεία” κατά μήκος της ακτής του Στενού του Ορμούζ, οι οποίες φαίνεται να είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιούνται αυτές οι “γίγαντες” 2.270 κιλών στον πόλεμο. Τόνισε επίσης τη μετακίνηση από τον Ειρηνικό Ασία 2.000 πεζοναυτών από την 31η Μονάδα Εκστρατείας Πεζοναυτών, κάτι που ορισμένοι εικάζουν ότι μπορεί να αποτελεί μέρος ενός σχεδίου για την κατάληψη του νησιού Kharg, της λεγόμενης “πύλης” του Ιράν προς το Στενό του Ορμούζ.
Η αποτελεσματική κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν σε απάντηση των αμερικανικών και ισραηλινών χτυπημάτων, αντιπροσωπεύει ίσως το πιο επιβλητικό εμπόδιο για οποιαδήποτε “έξοδο” για τις ΗΠΑ, πρόσθεσε ο Campbell, με οποιαδήποτε έξοδο που αφήνει “το Ιράν ως τον αποτελεσματικό φύλακα του Στενού του Ορμούζ… μια κολοσσιαία στρατηγική αποτυχία εκ μέρους των ΗΠΑ.” Την Πέμπτη, ο επικεφαλής του Πενταγώνου Pete Hegseth διατήρησε ότι τα αμερικανικά χτυπήματα σε στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία στο νησί Kharg την περασμένη εβδομάδα έδωσαν στην Ουάσινγκτον “έλεγχο πάνω στη μοίρα του Ιράν.” Υποσχέθηκε περαιτέρω ότι η Ουάσινγκτον “θα το τελειώσει αυτό” ζητώντας 200 δισεκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση για να υποστηρίξει τη μελλοντική πολεμική προσπάθεια.
Ωστόσο, ο Campbell αμφισβήτησε κατά πόσον υπήρχε στρατιωτική λύση για τον έλεγχο του στενού, εκτός από μια χερσαία επέμβαση όχι μόνο στο νησί Kharg, αλλά κατά μήκος της ακτής του Ιράν. Δήλωσε ότι η προοπτική 2.000 πεζοναυτών να καταλάβουν και να κρατήσουν σημαντικό έδαφος για παρατεταμένη χρονική περίοδο “θα ήταν πολύ δύσκολη.” Θα παρέμεναν ευάλωτοι σε ιρανικές επιθέσεις. Μια πιο αποτελεσματική ανάπτυξη θα απαιτούσε δεκάδες χιλιάδες αμερικανικά στρατεύματα, είπε. Τότε, χωρίς διπλωματική λύση, “δεν θα σβήσεις την απειλή.”
Αρκετοί ειδικοί συμφώνησαν επίσης ότι ο στόχος του Trump για “καταστροφή” των πυρηνικών ικανοτήτων του Ιράν θα ήταν επίσης αδύνατος χωρίς κάποια μορφή χερσαίας επιχείρησης. Υπήρξαν αναφορές για μερικά περιορισμένα χτυπήματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν από τις 28 Φεβρουαρίου, αν και η μεγαλύτερη ζημιά έγινε κατά τη διάρκεια αμερικανικών χτυπημάτων στις εγκαταστάσεις Fordow, Natanz και Isfahan κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου Ισραήλ-Ιράν πέρυσι. Στην ακρόαση της Γερουσίας την Τετάρτη, η DNI Gabbard φάνηκε να υπονομεύει την αιτιολόγηση της κυβέρνησης Trump για την εγκατάλειψη των πυρηνικών διαπραγματεύσεων με το Ιράν πριν από την έναρξη του πολέμου. Η Gabbard δήλωσε γραπτώς ότι το πρόγραμμα πυρηνικής εμπλουτισμού του Ιράν “καταστράφηκε” από αμερικανικά χτυπήματα πέρυσι. “Δεν έχουν γίνει προσπάθειες από τότε για να προσπαθήσουν να ξαναχτίσουν την ικανότητα εμπλουτισμού τους.”
Παρόλα αυτά, πυρηνικοί εμπειρογνώμονες έχουν αμφισβητήσει τη βιωσιμότητα της πλήρους καταστροφής των πυρηνικών ικανοτήτων του Ιράν. Ο επικεφαλής του πυρηνικού εποπτικού φορέα των Ηνωμένων Εθνών, Rafael Grossi, έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για τους κινδύνους χτυπημάτων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις. Την Τετάρτη, σε συνέντευξή του στο NPR, δήλωσε ότι ήταν απίθανο ο πόλεμος να εξαλείψει το “πολύ εκτεταμένο πρόγραμμα” που είναι απλωμένο σε μια “πολύ μεγάλη χώρα”. Ο Andreas Krieg, αναπληρωτής καθηγητής στο King’s College London, δήλωσε ότι τα όρια της στρατηγικής αεροπορικής ισχύος ΗΠΑ-Ισραήλ μέχρι στιγμής έχουν γίνει πιο εμφανή στο πυρηνικό ζήτημα. “Ο συνασπισμός μπορεί να βλάψει εγκαταστάσεις, να αποδυναμώσει υποδομές και να ωθήσει το πρόγραμμα του Ιράν προς τα πίσω, αλλά δεν μπορεί εύκολα να εξαλείψει το υποκείμενο πυρηνικό πρόβλημα μόνο από αέρος, ειδικά αν επιβιώσουν αποθέματα καυσίμων, τεχνογνωσία και κρυφές ικανότητες”, είπε στο Al Jazeera. “Αυτό δεν καθιστά αναπόφευκτη την ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων, αλλά σημαίνει ότι εάν η Ουάσινγκτον αποφασίσει ποτέ ότι ο στόχος είναι η πλήρης εξάλειψη αντί για καθυστέρηση, τότε η αεροπορική ισχύς πιθανότατα δεν θα είναι αρκετή.”
Ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διεξάγουν τον πόλεμο με το Ιράν παράλληλα, πρόσφατοι στρατιωτικοί στόχοι υποδεικνύουν αποκλίνουσες συμφέρουσες. “Συμπίπτουν στην αποδυνάμωση των ιρανικών δυνάμεων πυραύλων, των αμυντικών συστημάτων αέρος, της δομής διοίκησης και τμημάτων του πυρηνικού προγράμματος”, ανέφερε ο Krieg στο Al Jazeera, “αλλά αποκλίνουν έντονα πέραν αυτού.” “Το Ισραήλ φαίνεται να επιθυμεί έναν πολύ βαθύτερο μετασχηματισμό του ιρανικού συστήματος, είτε αυτό σημαίνει ανθεκτική ανικανοποίηση είτε κάποια μορφή αποσταθεροποίησης του καθεστώτος.”
Και οι δύο φάνηκαν να είναι στην ίδια σελίδα στις αρχικές προσπάθειες να “αποκεφαλιστεί” η ιρανική κυβέρνηση και ο στρατός, μια στρατηγική που πολλοί αναλυτές, συμπεριλαμβανομένου του Alterman του CSIS, είχαν προειδοποιήσει ότι θα αποδειχθεί τελικά αναποτελεσματική βασιζόμενη μόνο στην αεροπορική ισχύ. Ο διορισμός του γιου του Khamenei, του σκληροπυρηνικού Mojtaba Khamenei, ως νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, έχει ενισχύσει έκτοτε αυτό το επιχείρημα. Το Ισραήλ έχει πιο πρόσφατα φανεί να υιοθετεί μια πιο “φιλελεύθερη” προσέγγιση στις ιρανικές δολοφονίες, σκοτώνοντας ιδίως τον γραμματέα του Ανωτάτου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Ali Larijani, που θεωρείται από κάποιους ως μια πιθανώς βασική φιγούρα στη διαπραγμάτευση μιας λύσης του πολέμου, καθώς και τον υπουργό Πληροφοριών, Esmail Khatib. Επίσης, έχει ηγηθεί πολλών επιθέσεων εναντίον των παραστρατιωτικών δυνάμεων Basij, προφανώς με στόχο την τροφοδότηση της εσωτερικής αναταραχής.
Η απόρριψη του Trump προς το Ισραήλ λόγω του χτυπήματος στο κοίτασμα South Pars, υπογράμμισε περαιτέρω τις αποκλίνουσες προθέσεις όσον αφορά την περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Μιλώντας κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ την Πέμπτη, η DNI Gabbard επεσήμανε τις αποκλίνουσες προθέσεις, όντας το πρώτο στέλεχος της κυβέρνησης Trump που το έκανε δημόσια. “Μπορούμε να δούμε μέσα από τις επιχειρήσεις ότι η ισραηλινή κυβέρνηση έχει επικεντρωθεί στην εξουδετέρωση της ιρανικής ηγεσίας”, δήλωσε. “Ο πρόεδρος έχει δηλώσει ότι οι στόχοι του είναι η καταστροφή της ικανότητας εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, της ικανότητας παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων και του ναυτικού τους.”
