Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ κατά του Ιράν, που μόλις ξεκίνησε, αναμένεται να έχει βαθιές επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή και ιδιαιτέρως στον Κόλπο. Η βομβιστική επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν έχει προκαλέσει τον θάνατο υψηλόβαθμων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Ως απάντηση, η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει επιθέσεις όχι μόνο κατά του Ισραήλ, αλλά και κατά διαφόρων χωρών της περιοχής.
Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Ομάν δέχτηκαν χτυπήματα από ιρανικούς πυραύλους ή drones, παρόλο που καμία από αυτές τις χώρες δεν είχε εξαπολύσει επιθέσεις κατά του Ιράν από το έδαφός της. Στοχοποιήθηκαν διάφορες περιοχές σε αυτές τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, αεροδρομίων, λιμανιών, ακόμη και εμπορικών περιοχών.
Εάν η σύγκρουση παραταθεί, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πραγματικό σημείο καμπής για τον Κόλπο, αναδιαμορφώνοντας τον τρόπο που τα κράτη αντιλαμβάνονται την ασφάλεια, τις συμμαχίες, ακόμη και τις μακροπρόθεσμες οικονομικές τους προοπτικές.
Για χρόνια, η σταθερότητα στον Κόλπο βασιζόταν σε ένα σταθερό σύνολο παραδοχών: οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμεναν ο κυρίαρχος εγγυητής ασφάλειας, η αντιπαλότητα με το Ιράν διαχειριζόταν, περιοριζόταν και διατηρούνταν κάτω από το κατώφλι της πλήρους αντιπαράθεσης, και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) – παρά τις διαφωνίες του – παρείχε επαρκή συντονισμό για να αποτρέψει την αποδόμηση της περιφερειακής πολιτικής. Μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα περιλάμβανε τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν θα έθετε όλες αυτές τις παραδοχές υπό πίεση. Θα ανάγκαζε τις πρωτεύουσες του Κόλπου να επανεξετάσουν όχι μόνο τον αμυντικό τους σχεδιασμό, αλλά και τη βαθύτερη λογική της περιφερειακής τους στρατηγικής.
Τα τελευταία χρόνια, η διπλωματία στον Κόλπο είχε ήδη αρχίσει να μετατοπίζεται – προσεκτικά, αθόρυβα και με έντονη προτίμηση στην αμφοτεροπλευρία παρά στην επιλογή πλευράς. Η προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας-Ιράν που διαμεσολαβήθηκε από την Κίνα το 2023, οι πραγματιστικοί δίαυλοι επικοινωνίας των ΗΑΕ με την Τεχεράνη και ο σταθερός ρόλος διαμεσολάβησης του Ομάν, όλα υποδηλώνουν την ίδια ιδέα: η σταθερότητα απαιτεί διάλογο, ακόμη και όταν η δυσπιστία είναι βαθιά. Το Κατάρ έχει επίσης κρατήσει ανοιχτές πόρτες, βασιζόμενο στη διπλωματία και την αποκλιμάκωση ως τρόπο μείωσης του κινδύνου.
Ωστόσο, ένας παρατεταμένος πόλεμος θα καθιστούσε αυτή την ισορροπία πολύ πιο δύσκολη να διατηρηθεί. Η πίεση από την Ουάσινγκτον να υπάρξει σαφέστερη ευθυγράμμιση θα αυξανόταν. Η εγχώρια κοινή γνώμη θα απαιτούσε πιο σταθερές απαντήσεις σχετικά με το πού βρίσκονται πραγματικά τα εθνικά συμφέροντα. Η περιφερειακή πόλωση θα εντεινόταν. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η στρατηγική ασάφεια παύει να μοιάζει με έξυπνη ευελιξία και αρχίζει να μοιάζει με ευαλωτότητα, καθώς όλοι θέλουν να διαλέξεις πλευρά.
Οι οικονομικές δονήσεις θα μπορούσαν να είναι εξίσου σημαντικές. Οποιαδήποτε εκτεταμένη σύγκρουση που συνδέεται με το Ιράν βάζει άμεσα τα θαλάσσια σημεία συμφόρησης ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής, ειδικά τα Στενά του Ορμούζ, μιας από τις πιο ευαίσθητες αρτηρίες της παγκόσμιας οικονομίας. Ακόμη και περιορισμένες διαταραχές θα μπορούσαν να προκαλέσουν απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας, υψηλότερο κόστος ασφάλισης και ναυτιλίας, και ανανεωμένη ανησυχία των επενδυτών.
Ναι, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να αυξήσουν τα έσοδα βραχυπρόθεσμα, αλλά η παρατεταμένη αστάθεια φέρει διαφορετικό κόστος. Θα μπορούσε να απομακρύνει μακροπρόθεσμα κεφάλαια, να περιπλέξει τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων και να αυξήσει το κόστος δανεισμού ακριβώς τη στιγμή που πολλά κράτη του Κόλπου προσπαθούν να επιταχύνουν τον εκσυγχρονισμό τους.
Υπάρχει επίσης ένας μακροπρόθεσμος στρατηγικός κίνδυνος. Οι μεγάλοι καταναλωτές, ειδικά στην Ασία, μπορεί να αποφασίσουν ότι η επαναλαμβανόμενη αστάθεια είναι επαρκής λόγος για να επιταχύνουν τη διαφοροποίηση μακριά από τους ενεργειακούς πόρους του Κόλπου. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό θα μείωνε αθόρυβα τη διαπραγματευτική δύναμη της περιοχής, ακόμη κι αν παρέμενε ένας μεγάλος προμηθευτής ενέργειας.
Εντός του GCC, ο πόλεμος θα μπορούσε είτε να φέρει τα κράτη πιο κοντά είτε να εκθέσει τις ρωγμές. Το μπλοκ ανέκαθεν κινούνταν μεταξύ ενότητας και ανταγωνισμού, και μια κρίση δεν παράγει αυτόματα συνοχή. Διαφορετικά μέλη έχουν διαφορετικές αντιλήψεις κινδύνου και διαφορετικά επίπεδα άνεσης με τον κίνδυνο. Το Ομάν και το Κατάρ έχουν παραδοσιακά εκτιμήσει τη διαμεσολάβηση και τους διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν βασιστεί περισσότερο στην αποτροπή, ακόμη κι αν και οι δύο έχουν επενδύσει πρόσφατα στην αποκλιμάκωση. Το Κουβέιτ τείνει να ισορροπεί προσεκτικά και να αποφεύγει τις δύσκολες θέσεις.
Εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί απρόβλεπτα, αυτές οι διαφορές θα μπορούσαν να επανεμφανιστούν και να πιέσουν τον συντονισμό. Ωστόσο, είναι δυνατή και η αντίστροφη έκβαση. Η κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε βαθύτερη συνεργασία στην αμυντική πυραυλική προστασία, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη θαλάσσια ασφάλεια. Η κατεύθυνση που θα ακολουθήσει το GCC θα εξαρτηθεί λιγότερο από εξωτερικές πιέσεις και περισσότερο από το αν τα κράτη μέλη βλέπουν αυτήν τη στιγμή ως μια ευκαιρία για ανταγωνισμό ή για στενότερη συνεργασία.
Κοιτάζοντας ευρύτερα, ένας παρατεταμένος πόλεμος θα επιτάχυνε επίσης μεγαλύτερες γεωπολιτικές αναδιαρθρώσεις. Η Κίνα και η Ρωσία δεν θα παρέμεναν παθητικές. Το Πεκίνο, με ισχυρές επενδύσεις στις ενεργειακές ροές του Κόλπου και στην περιφερειακή σύνδεση, μπορεί να επεκτείνει τη διπλωματική του εμβέλεια και να παρουσιαστεί ως σταθεροποιητικός ενδιάμεσος. Η Μόσχα θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την αναταραχή για να αυξήσει τις πωλήσεις όπλων και να αξιοποιήσει τις περιφερειακές διαιρέσεις.
Εν τω μεταξύ, εάν η αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή βαθαίνει, αλλά το πολιτικό εύρος της Ουάσινγκτον στενεύει, τα κράτη του Κόλπου μπορεί να βρεθούν σε μια περίπλοκη θέση – πιο εξαρτημένα από την αμερικανική υποστήριξη για την ασφάλεια, αλλά και πιο προσεκτικά ως προς την εξάρτηση από έναν μόνο προστάτη. Αυτή η δυναμική θα μπορούσε να παράγει ένα νέο πρότυπο, κάτι σαν υπό όρους ευθυγράμμιση, όπου οι πρωτεύουσες του Κόλπου συνεργάζονται στρατιωτικά με τις ΗΠΑ, αλλά διευρύνουν τις οικονομικές και διπλωματικές τους επιλογές για να αποφύγουν την υπερβολική εξάρτηση.
Ωστόσο, η βαθύτερη αλλαγή μπορεί να μην είναι στρατιωτική ή οικονομική. Μπορεί να είναι πολιτισμική, από στρατηγική άποψη. Τα κράτη του Κόλπου έχουν αφιερώσει δεκαετίες στην προτεραιότητα της σταθερότητας, του εκσυγχρονισμού και της προσεκτικής γεωπολιτικής ελιγμού. Ένας παρατεταμένος περιφερειακός πόλεμος θα μπορούσε να διαταράξει αυτό το μοντέλο. Θα μπορούσε να αναγκάσει οδυνηρούς συμβιβασμούς μεταξύ των επιταγών ασφάλειας και των φιλοδοξιών ανάπτυξης, μεταξύ της διπλωματικής ευελιξίας και της πειθαρχίας συμμαχιών, μεταξύ της επιθυμίας αποφυγής κλιμάκωσης και της πραγματικότητας της ζωής δίπλα της.
Γι’ αυτό ο Κόλπος αισθάνεται τώρα ότι βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Θα μπορούσε να γίνει η πρώτη γραμμή μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης που επηρεάζεται από τις μεγάλες δυνάμεις – ή θα μπορούσε να αξιοποιήσει το διπλωματικό κεφάλαιο που έχει χτίσει για να πιέσει για αποκλιμάκωση, ενισχύοντας παράλληλα την αμυντική του ανθεκτικότητα. Είτε έτσι είτε αλλιώς, το αποτέλεσμα δεν θα διαμορφώσει μόνο την σκέψη ασφάλειας του Κόλπου. Θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη την πολιτική αρχιτεκτονική της περιοχής για χρόνια – πιθανώς δεκαετίες.
