Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ με το Ιράν προκαλεί σεισμικές δονήσεις στην παγκόσμια οικονομία, με τις φτωχότερες χώρες του Παγκόσμιου Νότου να βρίσκονται στο επίκεντρο των επιπτώσεων. Σε Ασία, Αφρική και Μέση Ανατολή, οι αναπτυσσόμενες οικονομίες επωμίζονται το κύριο βάρος της εκτόξευσης του ενεργειακού κόστους, η οποία οφείλεται στο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ και στις επιθέσεις σε πετρελαϊκές και αερίου εγκαταστάσεις στον Κόλπο.
Από το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές και τη Σρι Λάνκα, μέχρι την Ιορδανία, την Αίγυπτο και την Αιθιοπία, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αντιμετωπίζουν το διπλό πρόβλημα της μεγάλης εξάρτησης από εισαγόμενη ενέργεια και της περιορισμένης οικονομικής δυνατότητας απορρόφησης του σοκ από τις αυξανόμενες τιμές.
Στο Πακιστάν, η χώρα εισάγει περίπου το 80% της ενέργειάς της από τον Κόλπο και αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια οικονομικές κρίσεις. Οι αρχές έχουν προσπαθήσει να εφαρμόσουν μέτρα για εξοικονόμηση καυσίμων. Με την απειλή εξάντλησης των αποθεμάτων βενζίνης και ντίζελ εντός εβδομάδων, οι αρμόδιοι προχώρησαν στο κλείσιμο των σχολείων, επέβαλαν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τις δημόσιες υπηρεσίες, διέταξαν το ήμισυ του προσωπικού του δημόσιου τομέα να εργαστεί από το σπίτι και περιόρισαν τα χιλιόμετρα για επίσημες μετακινήσεις. Ο Πακιστανός πρωθυπουργός Shehbaz Sharif δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι αποφάσισε να μην αυξήσει τις τιμές βενζίνης και ντίζελ πριν από το Eid Al-Fitr, αναφέροντας ότι η κυβέρνηση θα “αντιμετωπίσει το βάρος” του αυξανόμενου κόστους. Η ανακοίνωση του Sharif έγινε μετά την έγκριση, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, αύξησης 55 ρουπίων (0,20 $) ανά λίτρο βενζίνης ή ντίζελ.
Ενώ οι κρατικές επιδοτήσεις βοήθησαν να μετριαστεί το πλήγμα για το κοινό, υπάρχουν φόβοι ότι οι τιμές πετρελαίου θα εκτοξευθούν και θα διακόψουν την οικονομική δραστηριότητα εάν ο πόλεμος συνεχιστεί, δήλωσε ο S Akbar Zaidi, εκτελεστικός διευθυντής του Institute of Business Administration στην Κάρατσι. “Η συνολική επίπτωση είναι αρκετά σοβαρή, αν και δεν έχει περάσει πλήρως στους καταναλωτές και τη βιομηχανία”, δήλωσε ο Zaidi. “Περιμένω οι επόμενες εβδομάδες να κάνουν τα πράγματα πολύ χειρότερα μόλις περάσουν οι επιπτώσεις της διαταραχής και των τιμών”.
Στο Μπαγκλαντές, που εισάγει περίπου το 95% του πετρελαίου του και αναμένεται να εξαντλήσει τα αποθέματα καυσίμων εντός ημερών, τα πρατήρια βενζίνης σε ορισμένες περιφέρειες έχουν αδειάσει παρά την επιβολή δελτίου καυσίμων.
Η Σρι Λάνκα, η οποία εισάγει περίπου το 60% των ενεργειακών της αναγκών και ακόμα συνέρχεται από οικονομική κατάρρευση που ξεκίνησε το 2019, έχει κηρύξει κάθε Τετάρτη αργία και έχει θεσπίσει υποχρεωτικό πάσο καυσίμων για τους ιδιοκτήτες οχημάτων προκειμένου να εξοικονομήσει βενζίνη και ντίζελ, των οποίων τα αποθέματα αναμένεται να εξαντληθούν εντός εβδομάδων.
Στην Αίγυπτο, έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς ενέργειας και μεταξύ των πιο χρεωμένων οικονομιών της Μέσης Ανατολής, η κυβέρνηση διέταξε τα εμπορικά κέντρα, τα καταστήματα και τις καφετέριες να κλείνουν στις 9 μ.μ. τις καθημερινές και στις 10 μ.μ. τα Σαββατοκύριακα, και περιόρισε τον δημόσιο φωτισμό. Αντιμέτωπη με αυξανόμενη πίεση στα δημόσια οικονομικά λόγω της βαριάς επιδότησης των τιμών καυσίμων από την κυβέρνηση, οι Αιγύπτιοι αξιωματούχοι ανακοίνωσαν στις 10 Μαρτίου αυξήσεις τιμών μεταξύ 15% και 22% για βενζίνη, ντίζελ και μαγειρικό αέριο. Ενώ αναγνώρισε το βάρος για το κοινό, ο Αιγύπτιος πρόεδρος Abdel Fattah el-Sisi δήλωσε ότι η κίνηση ήταν απαραίτητη για την αποφυγή “πιο σκληρών και επικίνδυνων αποτελεσμάτων”.
“Για την πλειοψηφία των αναπτυσσόμενων οικονομιών, ειδικά εκείνων που ήδη παλεύουν με το χρέος και την υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές, αντιμετωπίζουν ένα ισχυρό μείγμα πληθωρισμού, νομισματικών πιέσεων και δημοσιονομικών πιέσεων”, δήλωσε ο Yeah Kim Leng, καθηγητής οικονομικών στο Jeffrey Cheah Institute on Southeast Asia στην Κουάλα Λουμπούρ, Μαλαισία. “Οι περισσότερο πληγέντες είναι οι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας και τροφίμων, ειδικά εκείνοι με εύθραυστα μακροοικονομικά θεμέλια και προϋπάρχουσες ευπάθειες που χαρακτηρίζουν χώρες με χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα και υψηλά ποσοστά φτώχειας”, πρόσθεσε ο Yeah.
Το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές, η Σρι Λάνκα, η Ιορδανία, η Σενεγάλη, η Αίγυπτος, η Ανγκόλα, η Αιθιοπία και η Ζάμπια είναι μεταξύ των χωρών με τον μεγαλύτερο κίνδυνο, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση από το Centre for Global Development με έδρα την Ουάσινγκτον, η οποία εξέτασε παράγοντες όπως η εξάρτηση από εισαγωγές καυσίμων, τα επίπεδα δημόσιου χρέους και οι λόγοι ξένων συναλλαγματικών διαθεσίμων προς εισαγωγές.
Νομισματική υποτίμηση Η εξασθένηση των νομισμάτων πολλών αναπτυσσόμενων χωρών έναντι του δολαρίου ΗΠΑ – αποτέλεσμα της αγοράς του δολαρίου από τους επενδυτές εν μέσω αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας – έχει επιδεινώσει την κατάσταση, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος. “Χώρες όπως η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες έχουν ήδη δει τα νομίσματά τους σε κοντινά ιστορικά χαμηλά επίπεδα ακόμη και πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, καθιστώντας τις εισαγωγές, συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου, πολύ πιο ακριβές”, δήλωσε ο Azizul Amiludin, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης στο Malaysia Institute of Economic Research στην Κουάλα Λουμπούρ.
Όπως και οι επιπτώσεις του πολέμου θέτουν ιδιαίτερες προκλήσεις για τις κυβερνήσεις σε αναπτυσσόμενες χώρες, έτσι και η επίδραση στους πολίτες είναι δυσανάλογη. Σε λιγότερο προηγμένες οικονομίες, οι πολίτες ξοδεύουν πολύ μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους σε καύσιμα και τρόφιμα, καθιστώντας τους πιο ευάλωτους στην αύξηση του κόστους ζωής. Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις σε αναπτυσσόμενες χώρες έχουν λιγότερη ικανότητα να παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας για όσους κινδυνεύουν να πέσουν “μέσα από τις ρωγμές”.
“Σε ευάλωτες οικονομίες, οι κυβερνήσεις συχνά προσπαθούν να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους από τις αυξήσεις τιμών επιδοτώντας καύσιμα και τρόφιμα”, δήλωσε ο Yeah, ο καθηγητής του Jeffrey Cheah Institute. “Ωστόσο, με τα απομειωμένα δημοσιονομικά αποθέματα και τα συρρικνούμενα έσοδα, αυτό γίνεται μη βιώσιμο. Η συνεπαγόμενη λιτότητα, σε συνδυασμό με τον υπερπληθωρισμό, μπορεί να προκαλέσει ευρεία κοινωνική αναταραχή και πλήρη δημοσιονομική κρίση”.
Με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ μόλις ένα μήνα στον πόλεμο τους και χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα για το τέλος του, πολλοί αναλυτές αναμένουν ότι τα πράγματα θα χειροτερέψουν πριν βελτιωθούν. Ο Khalid Waleed, ερευνητής στο Sustainable Development Policy Institute στην Ισλαμάμπαντ, δήλωσε ότι το αυξανόμενο κόστος μεταφοράς θα γίνει σύντομα αισθητό στα ταμεία των σούπερ μάρκετ. “Το ντίζελ είναι η ραχοκοκαλιά της οικονομίας μεταφοράς εμπορευμάτων και της γεωργίας του Πακιστάν”, δήλωσε ο Waleed. “Το κόστος μεταφοράς με φορτηγά έχει αρχίσει να ανεβαίνει, και αυτό θα επηρεάσει τα πάντα, από αλεύρι μέχρι λιπάσματα τις επόμενες εβδομάδες”.
Μόλις ξεκινήσει ο θερισμός του σιταριού στο Πακιστάν τον Απρίλιο, οι τιμές των τροφίμων ενδέχεται να αυξηθούν πολύ πάνω από τα τρέχοντα επίπεδα, δήλωσε ο Waleed. “Οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές, οι αλωνιστικές, τα τρακτέρ για τη μεταφορά από το χωράφι στην αγορά, και τα φορτηγά που μεταφέρουν σιτηρά από τα χωράφια στους αλευρόμυλους και τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, όλα λειτουργούν με ντίζελ υψηλής ταχύτητας”, ανέφερε. “Για μια χώρα όπου το αλεύρι σιταριού είναι το μοναδικό μεγαλύτερο στοιχείο στο καλάθι τροφίμων των δύο κατώτερων ποσοστημορίων εισοδήματος, αυτό δεν είναι μια περιθωριακή ανησυχία”, πρόσθεσε ο Waleed. “Εάν οι τιμές του ντίζελ παραμείνουν αυξημένες καθ’ όλη τη διάρκεια του Απριλίου και του Μαΐου, το Πακιστάν θα συγκομίσει το σιτάρι του με το υψηλότερο κόστος εισροών εδώ και χρόνια, και αυτό το κόστος θα μεταδοθεί απευθείας στον πληθωρισμό τροφίμων σε μια εποχή που τα νοικοκυριά δεν έχουν πλέον σχεδόν καμία ικανότητα να απορροφήσουν περαιτέρω επιπτώσεις τιμών”.
