Η συμφωνία, ύψους 1,5 δισ. δολαρίων, για την πώληση μαχητικών αεροσκαφών και όπλων από το Πακιστάν στο στρατό του Σουδάν, αν και δεν αποτελεί ένα τεράστιο ποσό για τα δεδομένα των μεγάλων συμφωνιών εξοπλισμών, μπορεί να αποδειχθεί κομβικής σημασίας στον παρατεταμένο πόλεμο που μαστίζει το Σουδάν εδώ και σχεδόν τρία χρόνια. Η συμφωνία αυτή, εάν οριστικοποιηθεί, σηματοδοτεί τη συνεχιζόμενη αύξηση της πακιστανικής στρατιωτικής παρουσίας και επιρροής στον Αραβικό κόσμο, όπως αποτυπώνεται σε διάφορες πωλήσεις και συνομιλίες που αναδεικνύουν το Πακιστάν ως πιθανό πάροχο ασφάλειας σε ορισμένες περιπτώσεις, και ως παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία σε ευαίσθητες συγκρούσεις.
Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια σειρά από πρωτοβουλίες του Πακιστάν τους τελευταίους μήνες. Ενώ παραδοσιακά ο στρατιωτικός ρόλος του Πακιστάν στην Μέση Ανατολή επικεντρωνόταν στην εκπαίδευση δυνάμεων, πλέον παρατηρείται μια στροφή προς την πώληση εξοπλισμού. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, συνοδεύεται από προειδοποιήσεις αναλυτών, οι οποίοι επισημαίνουν ότι οι διαιρέσεις εντός του Αραβικού κόσμου καθιστούν απαραίτητη τη διακριτικότητα από πλευράς του Πακιστάν, προκειμένου να αποφευχθεί η ρήξη με σημαντικούς εταίρους.
Στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης βρίσκεται η Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας (SMDA) που υπέγραψε το Πακιστάν με τη Σαουδική Αραβία τον περασμένο Σεπτέμβριο. Αυτή η συμφωνία, που συνήφθη λίγες εβδομάδες μετά από ισραηλινά πλήγματα στο Κατάρ, πυροδότησε ανησυχίες για την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών ως παρόχου ασφάλειας στον Κόλπο. Έκτοτε, η Σαουδική Αραβία έχει εκφράσει ενδιαφέρον για τα μαχητικά αεροσκάφη JF-17 Thunder του Πακιστάν, παρά το γεγονός ότι διαθέτει έναν προηγμένο στόλο, κυρίως αμερικανικής και ευρωπαϊκής κατασκευής, και βρίσκεται σε διαδικασία παραγγελίας 48 αμερικανικών F-35. Η εμπορική σχέση μεταξύ Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, σε συνδυασμό με τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, καθιστά το Πακιστάν “αξιόπιστο εταίρο”, σύμφωνα με αναλυτές.
Το JF-17 Thunder, μια κοινή παραγωγή Πακιστάν-Κίνας, είναι ένα ελαφρύ, παντός καιρού, μαχητικό πολλαπλών ρόλων. Η τελευταία του έκδοση, το Block 3, ταξινομείται ως μαχητικό 4.5 γενιάς, διαθέτοντας δυνατότητες αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους, προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα και ραντάρ. Το αεροσκάφος, με κόστος 25-30 εκατομμύρια δολάρια ανά μονάδα, αποτελεί μια ελκυστική, οικονομικά αποδοτική λύση για πολλές αεροπορίες. Η πρόσφατη πολεμική του εμπειρία, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με την Ινδία, έχει ενισχύσει την ελκυστικότητά του.
Πέρα από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ έχει επίσης εκδηλώσει ενδιαφέρον για το JF-17, ενώ αναφορές κάνουν λόγο για επικείμενη συμφωνία με το Σουδάν και πιθανές πωλήσεις σε Λίβυους αντάρτες. Ενδιαφέρον υπάρχει και από χώρες εκτός Αραβικού κόσμου, όπως το Μπαγκλαντές και η Ινδονησία.
Ωστόσο, η διεύρυνση της πελατείας του Πακιστάν δημιουργεί την ανάγκη για προσεκτικό χειρισμό, καθώς εμπλέκονται αντικρουόμενα συμφέροντα. Η πακιστανική στρατιωτική βοήθεια προς το Σουδάν, για παράδειγμα, έρχεται σε μια περίοδο όπου το Σουδάν κατηγορεί τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για χρηματοδότηση παραστρατιωτικών δυνάμεων, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές στην Υεμένη. Αυτό καθιστά δύσκολη την πώληση των ίδιων οπλικών συστημάτων σε αντιμαχόμενες πλευρές.
Παρά τις προκλήσεις, τα πακιστανικά συστήματα, και ιδιαίτερα το JF-17, προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης από την Κίνα. Η “στιβαρότητα”, το “χαμηλό κόστος κύκλου ζωής”, η “ευκολία συντήρησης” και η “ταχεία επιχειρησιακή ανάπτυξη” καθιστούν τα αεροσκάφη αυτά ελκυστικά για τις στρατιωτικές δυνάμεις του Παγκόσμιου Νότου.
Οι εξαγωγές όπλων του Πακιστάν, που περιλαμβάνουν εκτός από μαχητικά, τανκς, drones, τεθωρακισμένα οχήματα και μικρά όπλα, αποτελούν μια στρατηγική κίνηση για την οικονομική σταθεροποίηση της χώρας. Ενώ ιστορικά το Πακιστάν παραμένει μεγάλος εισαγωγέας όπλων, οι εξαγωγές του παρουσίασαν αλματώδη αύξηση το 2022-2023, αποδιδόμενη κατά κύριο λόγο στην προμήθεια πυρομαχικών στις ουκρανικές δυνάμεις.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι τρέχουσες και πιθανές συμφωνίες για το JF-17 θα μπορούσαν να αποφέρουν έως και 13 δισ. δολάρια, ενισχύοντας σημαντικά τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας. Ωστόσο, υπάρχουν και επιφυλάξεις, με ορισμένους να θεωρούν ότι η αυξημένη συζήτηση γύρω από τις συμφωνίες αυτές εξυπηρετεί την προβολή της εικόνας της πακιστανικής αμυντικής βιομηχανίας.
Η ενισχυμένη εμπορική δραστηριότητα του Πακιστάν λαμβάνει χώρα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, με πολλές χώρες να επαναξιολογούν τις στρατηγικές προμηθειών τους. Το JF-17, ως αποτέλεσμα της συνεργασίας με την Κίνα, προσφέρει μια “στρατηγική διαφοροποίηση” και όχι “γεωπολιτική αμφισβήτηση”, ενώ παράλληλα ενισχύει την ικανότητα των χωρών να εκτελούν περιφερειακές εργασίες ασφάλειας, σύμφωνα με τους επιδιωκόμενους στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών.
