Στα 50 χρόνια από την εισβολή της Ινδονησίας στο Ανατολικό Τιμόρ, ο μακροχρόνιος υποστηρικτής της ανεξαρτησίας και νυν Πρόεδρος της χώρας, Χοσέ Ράμος-Όρτα, ανατρέχει στον τελευταίο μισό αιώνα πολιτικής και διπλωματίας. Ο Ράμος-Όρτα, ο οποίος υπηρετούσε ως υπουργός Εξωτερικών της νεοσύστατης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ανατολικού Τιμόρ τις ημέρες πριν από την εισβολή της Ινδονησίας τον Δεκέμβριο του 1975, θυμάται τις προκλήσεις που αντιμετώπισε στην υπεράσπιση της χώρας του στη διεθνή σκηνή, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
“Ήμασταν εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, με την καταστροφική εμπλοκή των ΗΠΑ στους πολέμους κατά του Βόρειου Βιετνάμ, της Καμπότζης και του Λάος,” δήλωσε ο Ράμος-Όρτα. “Την παραμονή της εισβολής, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέραλντ Φορντ, και ο υπουργός Εξωτερικών Κίσινγκερ βρίσκονταν στην Τζακάρτα και έδωσαν επίσημα το πράσινο φως στον πρόεδρο Σουχάρτο να εισβάλει – ανήθικα – με τη χρήση αμερικανικών όπλων.” Αυτό καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολη την κινητοποίηση συμπάθειας και υποστήριξης, καθώς η εισβολή έλαβε ελάχιστη κάλυψη από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως η εφημερίδα The New York Times. Ακόμη και στην Αυστραλία, η κάλυψη ήταν περιορισμένη, καθώς η Ινδονησία, με την “συνενοχή της Αυστραλίας”, κατάφερε να μπλοκάρει οποιαδήποτε ειδησεογραφία από το Ανατολικό Τιμόρ.
Η απουσία αποδείξεων θανάτου, όπως αναφέρει ο Ράμος-Όρτα, ήταν ο χειρότερος εχθρός του αγώνα. “Υπήρξαν φοβερές σφαγές την ημέρα της εισβολής, εκατοντάδες άνθρωποι πυροβολήθηκαν και πετάχτηκαν στη θάλασσα, συμπεριλαμβανομένου ενός Αυστραλού, του Ρότζερ Ιστ [ένας δημοσιογράφος που σκοτώθηκε από τις ινδονησιακές δυνάμεις την ημέρα της εισβολής],” περιέγραψε. Ο Ράμος-Όρτα, αδυνατώντας να επιστρέψει στην πατρίδα του, έγινε η φωνή του Ανατολικού Τιμόρ στην εξορία για τα επόμενα 24 χρόνια, πιέζοντας κυβερνήσεις, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον ΟΗΕ να καταδικάσουν την κατοχή.
Παρά την αυστηρή στρατιωτική λογοκρισία, οι αναφορές για ινδονησιακές θηριωδίες, συμπεριλαμβανομένης της σφαγής της Santa Cruz το 1991, άρχισαν να διαρρέουν, κερδίζοντας διεθνή προσοχή. Η ακούραστη δράση του Ράμος-Όρτα τον οδήγησε στην απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης το 1996, μαζί με τον Επίσκοποπο Κάρλος Μπέλο. Το 1999, ένα δημοψήφισμα υπό την αιγίδα του ΟΗΕ οδήγησε στην πλήρη ανεξαρτησία το 2002, αν και η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει οικονομικές προκλήσεις, παραμένοντας μία από τις φτωχότερες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Σε συνέντευξη του με το Al Jazeera, ο Πρόεδρος Ράμος-Όρτα εξέφρασε βαθιά απογοήτευση για τη διεθνή κοινότητα, ειδικά τη Δύση, η οποία “διασκεδάζει διδάσκοντας τις χώρες του Τρίτου Κόσμου για τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη διαφάνεια, την καταπολέμηση της διαφθοράς, κ.λπ.”. Ενώ χύνεται δισεκατομμύρια δολάρια για τον πόλεμο στην Ουκρανία, “είναι σιωπηλοί καθώς το Ισραήλ ισοπεδώνει ολόκληρη την Παλαιστίνη”, κατηγορώντας για “ναυτίασμα και υποκρισία” την άποψη ότι το Ισραήλ έχει το δικαίωμα να αμύνεται απέναντι σε παιδιά, γυναίκες και πανεπιστήμια.
Σχολιάζοντας την κατάσταση στη Γάζα, τη χαρακτήρισε “μία από τις πιο απεχθείς ανθρωπιστικές καταστροφές των νεότερων χρόνων”, σημειώνοντας ότι η ποσότητα των βομβών που έπεσαν στη Γάζα ξεπερνά τον συνδυασμό των βομβών που έπεσαν στο Λονδίνο και τη Δρέσδη κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και αυτές που έριξαν οι Αμερικανοί στην Καμπότζη.
Παρά τις προκλήσεις, ο Ράμος-Όρτα δηλώνει περήφανος για τη διατήρηση της ειρήνης στη χώρα του, την απουσία πολιτικής βίας, εθνοτικών ή θρησκευτικών εντάσεων, καθώς και οργανωμένου εγκλήματος. Τονίζει επίσης τα οφέλη από την επικείμενη ένταξη του Ανατολικού Τιμόρ στην ASEAN, προσδοκώντας μεγαλύτερη ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων, αύξηση του τουρισμού και άνοιγμα περισσότερων πρεσβειών. Αναφορικά με τη σχέση με την Κίνα, ξεκαθαρίζει ότι το Ανατολικό Τιμόρ δεν βλέπει την Κίνα ως εχθρό, σε αντίθεση με ορισμένους στην Αμερική, και τονίζει ότι η Κίνα είναι πλέον μια παγκόσμια υπερδύναμη. Τέλος, εξηγεί τα οικονομικά οφέλη από το κοίτασμα φυσικού αερίου Greater Sunrise, που αναμένονται να ξεκινήσουν πολύ πριν την παράδοση του αερίου.
