Ο Saif al-Islam Gaddafi, γιος του επί πολλά χρόνια ηγέτη της Λιβύης, Muammar Gaddafi, βρέθηκε νεκρός μέσα στην κατοικία του στην Zintan, μια ορεινή πόλη στη δυτική Λιβύη, όπου διέμενε από τη σύλληψή του το 2011. Σύμφωνα με τις αναφορές, τέσσερις μασκοφόροι άνδρες εισέβαλαν στο συγκρότημα, απενεργοποιώντας τις κάμερες ασφαλείας. Λιγότερο από 90 λεπτά νωρίτερα, οι φύλακές του είχαν αποσυρθεί από την περιοχή για λόγους που παραμένουν ανεξήγητοι. Μετά το τέλος της επίθεσης, οι δράστες δεν φυγαδεύτηκαν, αλλά εξαφανίστηκαν, αφήνοντας πίσω τους μια ησυχία που, στη Λιβύη, συχνά υποδηλώνει ατιμωρησία.
Η χώρα, από το 2014, παραμένει διαιρεμένη μεταξύ δύο αντίπαλων κέντρων εξουσίας. Στα δυτικά, οι κυβερνήσεις της Τρίπολης, με επικεφαλής τον Πρωθυπουργό Abdul Hamid Dbeibah, αντλούν την εξουσία τους από την αναγνώριση των Ηνωμένων Εθνών. Στα ανατολικά, ο αποστάτης στρατιωτικός διοικητής Khalifa Haftar ελέγχει την περιοχή μέσω στρατιωτικής ισχύος, υποστηριζόμενος από Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ρωσία και Αίγυπτο. Καμία πλευρά δεν έχει προχωρήσει σε εθνικές εκλογές, ούτε προτίθεται να το κάνει.
Η μεθοδολογία της δολοφονίας φανερώνει μια προμελετημένη επιχείρηση και όχι μια πράξη χάους. Οι δράστες γνώριζαν τις κινήσεις του Saif, την ασφάλειά του και τους άγραφους κανόνες που διέπουν την περιοχή. Μέλη του στενού του κύκλου κάνουν λόγο για “δουλειά εκ των έσω”, καθώς η πρόσβαση στον Saif απαιτούσε γνώση των συνηθειών του, των φυλάκων του και των μέτρων ασφαλείας που τον προστάτευαν, συχνά με ρωσική υποστήριξη.
Σε αντίθεση με την αυθόρμητη και θορυβώδη αντίδραση που προκάλεσε η δολοφονία του Abdelghani al-Kikli, διοικητή της μεγαλύτερης πολιτοφυλακής της Τρίπολης, η ακρίβεια και η επακόλουθη σιωπή της επίθεσης στην Zintan υποδεικνύουν ένα διαφορετικό είδος δράστη. Στο περιβάλλον του Haftar, έχουν σημειωθεί περιπτώσεις “αθόρυβων” απομακρύνσεων επικριτών και “ανεπιθύμητων” προσώπων, όπως η δολοφονία του Mahmoud al-Werfalli, προσώπου που καταζητούνταν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Η πολιτική τάξη που έχτισε ο Muammar Gaddafi δεν χάθηκε το 2011, αλλά αναδιατάχθηκε. Ο Haftar αξιοποίησε θραύσματα αυτής της τάξης, όπως δίκτυα φυλετικής υποστήριξης και ιεραρχίες ασφαλείας, ενσωματώνοντάς τα γύρω από την οικογένειά του, με επικεφαλής τον γιο του, Saddam. Πρώην υποστηρικτές του παλιού καθεστώτος ενσωματώθηκαν, αλλά ποτέ δεν τους εμπιστεύτηκαν πλήρως. Ο Saif al-Islam, ωστόσο, δεν προσφέρθηκε καν αυτή η υπό όρους ένταξη. Παρέμεινε εκτός συστήματος, μια υπενθύμιση μιας εναλλακτικής γραμμής διαδοχής που δεν μπορούσε να εξουδετερωθεί πλήρως.
Ο Saif al-Islam δεν εκπροσωπούσε αλλαγή, αλλά μια εναλλακτική. Ο κίνδυνος που διέτρεχε ήταν δομικός. Ο συνασπισμός του Haftar συγκρατείται από την άνισα κατανεμημένη υποστήριξη. Σε περίπτωση θανάτου του Haftar, όσοι αισθάνονται αδικημένοι θα έβλεπαν στη διαδοχή μια ευκαιρία να επαναδιαπραγματευτούν τους όρους τους. Ο Saif, με την ιστορία και το επώνυμό του, θα μπορούσε να γίνει πόλος έλξης για αυτούς, κληρονόμος του συστήματος που ο Haftar είχε ανασυντάξει.
Σαράντα οκτώ ώρες πριν τη δολοφονία, ο Saddam Haftar συναντήθηκε κρυφά στο Παρίσι με τον Ibrahim Dbeibah, ανιψιό του Πρωθυπουργού και επικεφαλής του εθνικού μηχανισμού ασφαλείας της Λιβύης. Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για συζητήσεις σχετικά με έναν νέο ενιαίο μεταβατικό κυβερνητικό σχήμα, το οποίο θα έφερνε επίσημα τη LAAF υπό κρατικό έλεγχο, θα μοίραζε υπουργεία και ιδρύματα μεταξύ των οικογενειών Haftar και Dbeibah, και θα ανέβαλλε τις εκλογές για πάνω από μια δεκαετία. Μια τέτοια συμφωνία, που θα υπονομεύε τις ελπίδες των Λίβυων για ψήφους από το 2014, θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκρηκτικές αντιδράσεις. Ο Saif, ο οποίος στις διακοπείσες προεδρικές εκλογές του 2021 είχε σημαντική πρωτοπορία έναντι του Haftar, δεν χρειαζόταν κανένα πρόγραμμα για να εκμεταλλευτεί αυτή την κατάσταση. Θα μπορούσε να αποτελέσει όχημα για την οργή του λιβυκού λαού.
Πέντε ημέρες μετά τη δολοφονία του, η φυλή του Saif τον κήδευσε στην Bani Walid, μια πόλη που συνδέεται με τους υποστηρικτές του πατέρα του. Οι δυνάμεις του Haftar τους αρνήθηκαν την πρόσβαση στην Sirte, την πατρίδα του πατέρα του, και εμπόδισαν δημόσια συλλυπητήρια. Ο Saif πέρασε μια δεκαετία υπό περιορισμούς, ενώ οι δολοφόνοι του αποφάσισαν τον τόπο του θανάτου του και οι αντίπαλοί του τον τόπο της ταφής του. Κανείς δεν έχει συλληφθεί, και κανείς δεν θα συλληφθεί. Στη Λιβύη, η σιωπή μετά από μια δολοφονία δεν είναι απουσία απάντησης, είναι η απάντηση.
