Πριν από ένα χρόνο, στις 2 Απριλίου 2025, σε μια τελετή στον Κήπο των Τριαντάφυλλων του Λευκού Οίκου στην Ουάσινγκτον, ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την επιβολή νέων, παγκόσμιων δασμών 10%, στο πλαίσιο μιας εκτελεστικής διαταγής που ο ίδιος ονόμασε “Ημέρα Απελευθέρωσης”. Η άμεση αντίδραση ήταν σοβαρή, με το χρηματιστήριο να καταγράφει τη χειρότερη πτώση από την αρχή της πανδημίας. Στις επόμενες ημέρες, χώρες προσπάθησαν να διαπραγματευτούν συμφωνίες με την Ουάσινγκτον ή να απαντήσουν με δικούς τους δασμούς.
Στις 20 Φεβρουαρίου 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε παράνομους τους περισσότερους δασμούς του Τραμπ, κρίνοντας ότι ο πρόεδρος δεν είχε την εξουσία να επιβάλλει ευρείς, απεριόριστους δασμούς επικαλούμενος κατάσταση έκτακτης εθνικής ανάγκης.
**Η κατάσταση των παγκόσμιων δασμών σήμερα:** Παρόλο που η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποτέλεσε σημαντικό νομικό πλήγμα για την κυβέρνηση, δεν έθεσε τέλος στον εμπορικό πόλεμο. Λίγες ώρες μετά την απόφαση, ο πρόεδρος επικαλέστηκε διαφορετική νομοθεσία για να επιβάλει προσωρινούς δασμούς, οι οποίοι αναμένεται να λήξουν τον Ιούλιο.
Ακόμη και με την κατάργηση των αρχικών δασμών, οι επιπτώσεις τους έχουν ήδη αναδιαμορφώσει την αμερικανική οικονομία. Σύμφωνα με οικονομολόγους της Federal Reserve της Νέας Υόρκης, μεταξύ της εφαρμογής τους και της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το μέσο πραγματικό ποσοστό δασμών στις ΗΠΑ αυξήθηκε από 2,6% σε πάνω από 13%. Αυτό το ποσοστό είναι το υψηλότερο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεπερνώντας οποιαδήποτε εμπορικά εμπόδια των τελευταίων 80 ετών.
**Πώς λειτουργούν οι δασμοί;** Οι δασμοί δεν είναι ένα νέο εργαλείο. Σχεδόν κάθε αμερικανική κυβέρνηση τους έχει χρησιμοποιήσει στοχευμένα για την προστασία συγκεκριμένων βιομηχανιών, την αντιμετώπιση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών ή την απόκτηση πλεονεκτήματος σε διαπραγματεύσεις. Βασικά, ένας δασμός είναι ένας φόρος που επιβάλλει η κυβέρνηση μιας χώρας σε αγαθά και υπηρεσίες από ξένη χώρα, καθιστώντας τα ακριβότερα και ενθαρρύνοντας τις τοπικές αγορές.
**Πόσα έσοδα από δασμούς έχουν εισπραχθεί στις ΗΠΑ;** Ο Τραμπ υποσχέθηκε ότι οι δασμοί θα μείωναν το εμπορικό έλλειμμα και θα έκαναν τις ΗΠΑ πλουσιότερες, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι ο μέσος Αμερικανός καταναλωτής είναι σε χειρότερη μοίρα. Σύμφωνα με το Tax Foundation, τα νοικοκυριά πλήρωσαν πάνω από 1.000 δολάρια παραπάνω για τα ίδια τρόφιμα, ρούχα και αυτοκίνητα.
Σύμφωνα με το Penn Wharton Budget Model, οι ΗΠΑ εισέπραξαν περισσότερα από 287,1 δισεκατομμύρια δολάρια σε τελωνειακούς δασμούς το 2025 και 64,4 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι σήμερα το 2026. Μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η κυβέρνηση ενδέχεται να χρειαστεί να επιστρέψει έως και 175 δισεκατομμύρια δολάρια στις επιχειρήσεις που τους πλήρωσαν.
**Ποιος πληρώνει το κόστος;** Η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριζε σταθερά ότι οι δασμοί αποτελούσαν φόρο για ξένες χώρες και μπλοκ, όπως η Κίνα και η ΕΕ, και ότι αυτές οι χώρες θα επωμίζονταν το κόστος. Ωστόσο, οικονομολόγοι της Federal Reserve της Νέας Υόρκης διαπίστωσαν ότι σχεδόν το 90% του οικονομικού βάρους των δασμών έπεσε στις αμερικανικές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, με τους ξένους εξαγωγείς να απορροφούν μόνο ένα μικρό ποσοστό του κόστους.
Έρευνες που διεξήχθησαν από τη Fed της Νέας Υόρκης βρήκαν ότι περίπου οι μισές επιχειρήσεις που επλήγησαν από δασμούς αύξησαν τις τιμές τους, περνώντας το κόστος απευθείας στους αγοραστές μέσω υψηλότερων τιμών. Το Tax Foundation αναφέρει ότι οι αμερικανικές οικογένειες πλήρωσαν 1.000 δολάρια παραπάνω το 2025 για τα ίδια αγαθά. Ωστόσο, το βάρος δεν κατανεμήθηκε ισότιμα. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους σε βασικά αγαθά, υπέστησαν τη μεγαλύτερη πίεση.
Τον Νοέμβριο, η κυβέρνηση Τραμπ υπέγραψε εκτελεστική διαταγή που εξαιρούσε περισσότερες από 237 κατηγορίες εισαγόμενων τροφίμων από το καθεστώς δασμών, συμπεριλαμβανομένου του καφέ, του βοδινού και των πορτοκαλιών. Αυτή η κίνηση αποτέλεσε σημαντική ανατροπή της εμπορικής πολιτικής και αναγνώριση αυτού που οι οικονομολόγοι προειδοποιούσαν εδώ και μήνες: οι δασμοί σε καθημερινά αγαθά επηρέασαν περισσότερο τους Αμερικανούς.
Με τους δασμούς IEEPA του Τραμπ να αντικαθίστανται από έναν ενιαίο δασμό 10%, το Tax Foundation προβλέπει ότι το μέσο κόστος για τις αμερικανικές οικογένειες θα μειωθεί στα περίπου 600 δολάρια. Παρότι αποτελεί βελτίωση, εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό κόστος για τους καταναλωτές.
