Ο Χοσέ Αντόνιο Καστ, ακροδεξιός υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, εμπνευσμένος από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, κέρδισε τις εκλογές προεδρικής αναμέτρησης στη Χιλή, σηματοδοτώντας μια σημαντική στροφή στο πολιτικό σκηνικό της χώρας της Λατινικής Αμερικής.
Ο Καστ, ο οποίος προεκλογικά δεσμεύτηκε για την απέλαση αλλοδαπών μεταναστών χωρίς άδεια παραμονής και για σκληρή στάση απέναντι στο έγκλημα, εξασφάλισε το 58% των ψήφων έναντι 42% της αριστερής υποψηφίας Ζανέτ Ζαρά, σε μία από τις πιο πολωμένες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών. Στον πρώτο γύρο, ο Καστ είχε καταλάβει τη δεύτερη θέση πίσω από τη Ζαρά, αλλά στον δεύτερο γύρο του Δεκεμβρίου κατάφερε να επικρατήσει με ισχυρή υποστήριξη από όλο το δεξιό φάσμα.
«Η Χιλή χρειάζεται τάξη – τάξη στους δρόμους, στο κράτος, στις προτεραιότητες που έχουν χαθεί», δήλωσε ο 59χρονος συντηρητικός σκληροπυρηνικός, ο οποίος αναλαμβάνει τα καθήκοντά του στις 11 Μαρτίου 2026, απευθυνόμενος στους υποστηρικτές του στην ομιλία της νίκης του. Η εκλογή του θεωρείται ευρέως, εκτός Χιλής, μέρος μιας ευρύτερης δεξιάς στροφής στη Λατινική Αμερική, με συντηρητικούς ηγέτες να κερδίζουν εκλογές στον Ισημερινό και τη Βολιβία τους τελευταίους μήνες.
Ποιος είναι ο Χοσέ Αντόνιο Καστ; Ο Καστ έχει θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία πολλές φορές. Έχασε από τον απερχόμενο πρόεδρο Γκαμπριέλ Μπόριτς στις εκλογές του 2021, λαμβάνοντας το 44% των ψήφων. Στις εκλογές του 2017, είχε κατέβει ως ανεξάρτητος υποψήφιος, συγκεντρώνοντας περίπου το 8% των ψήφων.
Μετά από περισσότερα από 10 χρόνια θητείας ως βουλευτής του κεντροδεξιού Ανεξάρτητου Δημοκρατικού Κόμματος (UDI), παραιτήθηκε το 2016. Στη συνέχεια, το 2019, ο 59χρονος ηγέτης ίδρυσε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, μια πιο σκληρή πολιτική οντότητα, προσελκύοντας ψηφοφόρους απογοητευμένους από την αυξανόμενη ανασφάλεια και την οικονομική στασιμότητα.
Εργάστηκε ως δικηγόρος, αλλά αργότερα εισήλθε στην πολιτική, γίνοντας δημοτικός σύμβουλος της πόλης Buin το 1996. Ο Καστ γεννήθηκε το 1966 στο Σαντιάγο, την πρωτεύουσα, από Γερμανούς μετανάστες με διασυνδέσεις με τους Ναζί. Ο πατέρας του ήταν μέλος του Ναζιστικού Κόμματος στη Βαυαρία πριν μεταναστεύσει στη Χιλή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος ισχυρίζεται ότι ο πατέρας του ήταν αναγκασμένος να υπηρετήσει στους Ναζί. Ο μεγαλύτερος αδελφός του Καστ, ο Μιγκέλ, ήταν πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας και κυβερνητικός υπουργός στις αρχές της δεκαετίας του 1980 κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του στρατηγού Αουγκούστο Πινοτσέτ. Κατά τη διάρκεια της 17χρονης δικτατορίας του, χιλιάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν, εξαφανίστηκαν βίαια και βασανίστηκαν. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος θαυμάζει τον Πινοτσέτ. Ο Καστ είναι παντρεμένος με την Μαρία Πία Αντριασόλα, δικηγόρο, με την οποία έχει εννέα παιδιά.
Τι πρεσβεύει; Ως φανατικός Καθολικός, ο Καστ αντιτίθεται στην άμβλωση και τον γάμο ομοφύλων. Έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι θα ανατρέψει τα περιορισμένα δικαιώματα άμβλωσης της χώρας και θα απαγορεύσει την πώληση του αντισυλληπτικού χαπιού της επόμενης ημέρας.
Η Κονσουέλο Τιέρς, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στο Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσε ότι ο Καστ θα είναι ο πιο δεξιός πρόεδρος μετά τον Πινοτσέτ. «Ο Καστ είναι ο πρώτος πρόεδρος μετά το τέλος της δικτατορίας που έχει υποστηρίξει ανοιχτά τον Πινοτσέτ», είπε στην Al Jazeera. «Ο [πρώην πρόεδρος Σεμπάστιαν] Πινέρα, ο τελευταίος δεξιός πρόεδρος, ψήφισε κατά του Πινοτσέτ στο δημοψήφισμα του 1988 και υιοθέτησε επίσης ορισμένες προοδευτικές πολιτικές, όπως η νομιμοποίηση του γάμου ομοφύλων», πρόσθεσε. Αντίθετα, ο Καστ υποστηρίζει εξαιρετικά συντηρητικές θέσεις, δήλωσε η Τιέρς, προσθέτοντας ότι ήταν επίσης υπέρ της παροχής αμνηστίας σε άτομα που καταδικάστηκαν για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Πινοτσέτ.
Ποιες είναι οι βασικές του πολιτικές; Ο Καστ έθεσε ως κύριο προεκλογικό του ζήτημα την δημόσια ασφάλεια, υποσχόμενος μια σιδηρά πυγμή απέναντι στο έγκλημα στη Χιλή – παρόλο που η χώρα είναι μία από τις ασφαλέστερες της Λατινικής Αμερικής. Έχει δεσμευτεί να στείλει τον στρατό σε περιοχές με υψηλή εγκληματικότητα και να χτίσει περισσότερες φυλακές. Δημοσκόπηση του IPSOS σε Χιλιανούς ψηφοφόρους τον Οκτώβριο έδειξε ότι το 63% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η ασφάλεια ήταν ένα κορυφαίο ζήτημα για αυτούς.
Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος υιοθετεί επίσης μια σκληρή στάση απέναντι στη μετανάστευση. Έχει προτείνει τη δημιουργία μιας αστυνομικής δύναμης εμπνευσμένης από την αμερικανική υπηρεσία Immigration and Customs Enforcement (ICE), η οποία έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες «στρατιωτικού τύπου» επιδρομές σε κοινότητες μεταναστών και χώρους εργασίας στις ΗΠΑ φέτος, αναζητώντας αλλοδαπούς χωρίς άδεια παραμονής, πολλοί από τους οποίους έχουν τεθεί υπό κράτηση για απέλαση. Η ICE είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση του ομοσπονδιακού συστήματος μετανάστευσης των ΗΠΑ και έχει δεχτεί αυξημένη κριτική για τη συμπεριφορά της απέναντι στους μετανάστες σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διαμένουν νόμιμα εκεί.
Παρόμοια με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο Καστ έχει προτείνει την κατασκευή υποδομών γύρω από τα βόρεια σύνορα της χώρας για να σταματήσει η εισροή ανθρώπων και έχει δεσμευτεί να απελάσει εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες χωρίς άδεια παραμονής. Ο αναλυτής Πατρίσιο Νάβια δήλωσε ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος των μεταναστών χωρίς άδεια θα είναι η «μεγαλύτερη πρόκλησή του». «Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μπορεί να υπάρχουν έως και 400.000 μετανάστες χωρίς άδεια παραμονής», δήλωσε ο Νάβια, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στην Al Jazeera. «Θα είναι αδύνατο να απελαθούν όλοι από τη χώρα», πρόσθεσε, αλλά σημείωσε ότι τις τελευταίες εβδομάδες, ο Καστ έχει «αναθεωρήσει κάποιες από τις σκληρές δηλώσεις του». «Πιστεύω ότι θα προσπαθήσει να βρει μια ισορροπία μεταξύ των σκληρών προεκλογικών του υποσχέσεων και της πραγματικότητας ότι πολλοί από αυτούς τους μετανάστες συνεισφέρουν στην εθνική οικονομία και αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της κοινωνίας της Χιλής», πρόσθεσε ο Νάβια.
Ο Καστ έχει επίσης απειλήσει να επιβάλει κατάσταση πολιορκίας στην περιοχή Araucania της Χιλής, προκειμένου να εκδιώξει ένοπλες αυτόχθονες ομάδες. Το μέτρο που προτείνει θα έδινε στον στρατό σαρωτικές εξουσίες, συμπεριλαμβανομένων ερευνών και συλλήψεων χωρίς ένταλμα, και θα ανέστειλε βασικά πολιτικά δικαιώματα.
Πώς αντέδρασαν άλλες χώρες στη νίκη του Καστ; Συνεργάτες της δεξιάς στην περιοχή πανηγυρίζουν τη νίκη του Καστ ως μέρος μιας ευρύτερης συντηρητικής αναζωπύρωσης σε όλη τη Λατινική Αμερική. Ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, ήταν από τους πρώτους που τον συνεχάρησαν. «Τεράστια χαρά για την συντριπτική νίκη του φίλου μου Χοσέ Αντόνιο Καστ», έγραψε στο X. Ο πρόεδρος του Ισημερινού, Ντανιέλ Νομπόα, δήλωσε εν τω μεταξύ ότι «ξεκινάει μια νέα εποχή για τη Χιλή και για την περιοχή». Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η χώρα του «ανυπομονεί να συνεργαστεί με την κυβέρνησή του για την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας και την αναζωογόνηση της εμπορικής μας σχέσης». Το Υπουργείο Εξωτερικών της αριστερής κυβέρνησης της Ισπανίας δήλωσε ότι θα επιδιώξει να «συνεχίσει να ενισχύει τη φιλία μεταξύ των λαών μας και τη στρατηγική σχέση μεταξύ των δύο χωρών μας».
Τι σημαίνει η νίκη του Καστ για την περιφερειακή πολιτική; Το αποτέλεσμα των εκλογών στη Χιλή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής στροφής προς συντηρητική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακροδεξιά ηγεσία, σύμφωνα με την Τιέρς του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου. «Αυτοί οι ηγέτες έχουν σε μεγάλο βαθμό ανέλθει στην εξουσία με παρόμοιες υποσχέσεις, ιδίως την δέσμευση για την αποκατάσταση οικονομιών σε σοβαρή δυσπραγία, όπως στην Αργεντινή, και για τη βελτίωση της ασφάλειας σε μια περιοχή όπου το οργανωμένο έγκλημα επεκτείνεται ραγδαία», είπε. «Πολλοί άνθρωποι βλέπουν σε αυτούς τους υποψηφίους την υπόσχεση μιας δραστικής αλλαγής που θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά τη ζωή τους», πρόσθεσε η Τιέρς, σημειώνοντας ότι αντικατοπτρίζει επίσης μια παγκόσμια τάση όπου οι εν ενεργεία ηγέτες δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να κερδίσουν την επανεκλογή, «καθώς οι ψηφοφόροι τους τιμωρούν επιλέγοντας υποψηφίους της αντιπολίτευσης που υπόσχονται κάτι ριζικά διαφορετικό».
Εν τω μεταξύ, ο ακαδημαϊκός Νάβια περιέγραψε τις πρόσφατες δεξιές νίκες ως «απλώς εναλλαγή στην εξουσία». «Δεν θα υποστήριζα ότι οι χώρες γίνονται πιο συντηρητικές ή αυταρχικές», είπε. «Είχαν βαρεθεί 20 χρόνια αριστερής διακυβέρνησης στη Βολιβία και ψήφισαν έναν μετριοπαθή δεξιό υποψήφιο. Στη Χιλή, υπήρχε εναλλαγή εξουσίας κάθε τέσσερα χρόνια από το 2009. Έτσι, δεν θα υποστήριζα ότι βλέπουμε μια τεκτονική μετατόπιση στις προτιμήσεις.»
