Πενήντα χρόνια μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα που οδήγησε στην επιβολή δικτατορίας στην Αργεντινή, οι Μητέρες της Πλάθα ντε Μαγιό (Plaza de Mayo) συνεχίζουν τον αγώνα τους για δικαιοσύνη και αλήθεια. Η Τάτι Αλμέιδα, μέλος της οργάνωσης από το 1977, θυμάται την απόγνωση της δεκαετίας του ’70, όταν αναζητούσε τον εξαφανισμένο γιο της, Αλεχάνδρο, φοιτητή ιατρικής και πολιτικό ακτιβιστή. Τότε, καμία πόρτα δεν άνοιγε, καμία βοήθεια δεν προσφερόταν.
Η απόφασή της να ενταχθεί στις γυναίκες που συγκεντρώνονταν κάθε εβδομάδα στην κεντρική πλατεία του Μπουένος Άιρες, κρατώντας φωτογραφίες των παιδιών τους και φωνάζοντας “Πού είναι;”, άλλαξε τη ζωή της. Η ομάδα έγινε γνωστή ως οι Μητέρες της Πλάθα ντε Μαγιό, αναζητώντας για μισό αιώνα τα παιδιά και τα εγγόνια που απήχθησαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (1976-1983).
Την Τρίτη, που σηματοδοτεί την 50ή επέτειο του πραξικοπήματος, οι Μητέρες της Πλάθα ντε Μαγιό παραμένουν δραστήριες, με τις νεότερες γενιές να τις ακολουθούν στην εβδομαδιαία πορεία τους στην πλατεία, απαιτώντας δικαιοσύνη. Η Τάτι Αλμέιδα, πλέον 95 ετών, ελπίζει να βρει τον γιο της πριν φύγει από τη ζωή. “Δεν θέλω να φύγω χωρίς τουλάχιστον να αγγίξω τα οστά του Αλεχάνδρο,” δηλώνει. “Δεν θα χάσω ποτέ την ελπίδα ή θα σταματήσω να αγωνίζομαι. Το μόνο που θέλουμε είναι δικαιοσύνη.”
Ωστόσο, η δικαιοσύνη φαντάζει όλο και πιο μακρινή. Υπό την κυβέρνηση του δεξιού προέδρου Χαβιέ Μιλέι, οι κυβερνητικοί πόροι έχουν αποσυρθεί από τις προσπάθειες απόδοσης ευθυνών. Ο ίδιος ο Μιλέι έχει υποβαθμίσει τις φρικαλεότητες ως “υπερβολές”. Για την Αλμέιδα, αυτές οι ενέργειες υπογραμμίζουν γιατί η οργάνωση πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει. “Ο Χαβιέ Μιλέι και η κυβέρνησή του συνεχίζουν να προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία, να αρνηθούν τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνέβησαν στην Αργεντινή,” τονίζει. “Γι’ αυτό, η συζήτηση για τη συλλογική μας μνήμη και την ανάγκη για αλήθεια και δικαιοσύνη είναι πιο σημαντική από ποτέ.”
Πρόσφατα, εννέα ερευνητές και εισηγητές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών έκαναν λόγο για “ανησυχητικές οπισθοδρομήσεις” που “κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τέσσερις δεκαετίες υποδειγματικής προόδου”. Εξέφρασαν ανησυχία για την ταχεία επιδείνωση της ηγεσίας της Αργεντινής στον τομέα της αντιμετώπισης των κληρονομιών των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σημείωσαν περικοπές στις χρηματοδοτήσεις για έρευνες εγκλημάτων, εγκρίσεις καταστροφής αρχειακού υλικού (που εν μέρει ανατράπηκαν δικαστικά) και πιθανές αμνηστείες σε πρώην στρατιωτικούς.
Οι Μητέρες της Πλάθα ντε Μαγιό αντιμετωπίζουν επίσης νέες δυσκολίες, με την κυβέρνηση Μιλέι να διακόπτει κρατικές επιδοτήσεις και να ακυρώνει την τηλεοπτική τους εκπομπή. Παρά τις δυσκολίες, η οργάνωση συνεχίζει την προσπάθεια εντοπισμού των αγνοουμένων, εκτιμάται δε ότι 30.000 άνθρωποι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας και θεωρούνται νεκροί. Πρόσφατα, ταυτοποιήθηκαν τα λείψανα 12 ατόμων σε πρώην κέντρο κράτησης στην επαρχία Κόρδοβα.
Στην Αργεντινή, περίπου 500 μωρά γεννήθηκαν σε κέντρα κράτησης, αποχωρίστηκαν βίαια από τους γονείς τους και δόθηκαν σε οικογένειες πιστές στη δικτατορία. Πολλά από αυτά τα παιδιά μεγάλωσαν χωρίς να γνωρίζουν την αλήθεια. Οι Γιαγιάδες της Πλάθα ντε Μαγιό, συγγενική οργάνωση των Μητέρων, έχουν ήδη βρει 140 τέτοια παιδιά.
Μια νέα γενιά, όπως ο Γκιγιέρμο Αμαρίγια Μολφίνο, που γεννήθηκε το 1980 σε κέντρο κράτησης και μεγάλωσε μακριά από τους γονείς του, αναλαμβάνει πλέον τον αγώνα. “Η δουλειά που αναλαμβάνουμε εμείς, οι νέες γενιές, είναι να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη αυτών που συνέβησαν, αλλά και, συγκεκριμένα, να βρούμε τα εγγόνια που εξακολουθούν να λείπουν,” δηλώνει. Ο Αμαρίγια Μολφίνο, μετά από ανάλυση DNA, επιβεβαίωσε την ταυτότητά του και πλέον εργάζεται με τις Γιαγιάδες.
Ο δικηγόρος Κάρλος Ενρίκε Πισόνι, που έχασε τους γονείς του, πολιτικούς ακτιβιστές, το 1977, είναι μέλος της ομάδας HIJOS (Παιδιά για την Ταυτότητα και τη Δικαιοσύνη Ενάντια στη Λήθη και τη Σιωπή). Τονίζει ότι η δικαιοσύνη είναι απαραίτητη για την επούλωση των πληγών και ότι οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης βοηθούν να μην επαναληφθεί το παρελθόν. “Ο αγώνας για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι τόσο σημαντικός όσο ποτέ,” αναφέρει.
Η Τάτι Αλμέιδα, παρά τις προκλήσεις, παραμένει αποφασισμένη. “Ο αγώνας δεν θα τελειώσει ποτέ. Είναι ένας αγώνας που δεν θα εγκαταλείψουμε ποτέ,” δηλώνει. “Παρά τα μπαστούνια και τα αμαξίδια, είμαστε ακόμα όρθιες. Δεν μας έχουν νικήσει, και ποτέ δεν θα το κάνουν.” Η παρουσία της νέας γενιάς στις διαδηλώσεις της δίνει ελπίδα. “Όταν βλέπουμε όλους τους νέους να διαδηλώνουν, μας γεμίζει υπερηφάνεια και χαρά,” λέει. “Ξέρουμε ότι θα συνεχίσουν τον αγώνα μας.”
