Μια τραγική εικόνα εκτυλίσσεται στη Makoko, τη μεγαλύτερη πλωτή κοινότητα της Αφρικής, όπου χιλιάδες κάτοικοι βρέθηκαν άστεγοι μεταξύ Δεκεμβρίου και Φεβρουαρίου, εξαιτίας μαζικών κατεδαφίσεων που διέταξε η κυβέρνηση της Lagos. Ο Tunde Agando, 30 ετών, βρέθηκε αντιμέτωπος με την κατεδάφιση του σπιτιού του, ενός οικήματος που φιλοξενούσε 15 άτομα, χάνοντας όλα τα υπάρχοντά του, συμπεριλαμβανομένων των εργαλείων των αδελφών του για την κατασκευή κανό, και το κινητό του τηλέφωνο. Η οργή των κατοίκων αντιμετωπίστηκε με πυροβολισμούς δακρυγόνων από την αστυνομία.
Η κυβέρνηση δήλωσε ότι οι κατεδαφίσεις έγιναν για λόγους ασφαλείας, λόγω της εγγύτητας σε ηλεκτρικές γραμμές, απαιτώντας μετακίνηση 100 μέτρων. Ωστόσο, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) υποστηρίζουν ότι οι κατεδαφίσεις επεκτάθηκαν πολύ πέραν αυτού του ορίου, καταστρέφοντας σπίτια, αφήνοντας χιλιάδες ανθρώπους άστεγους και προκαλώντας τον θάνατο περισσότερων από 12 ατόμων, μεταξύ των οποίων δύο βρέφη. Επί του παρόντος, δεν έχουν ανακοινωθεί σχέδια για την επανεγκατάσταση ή την αποζημίωση των θυμάτων.
Η Makoko, γνωστή ως η “Βενετία της Αφρικής”, αποτελεί ιστορικό ψαροχώρι του 19ου αιώνα, χτισμένο πάνω σε πασσάλους. Πρόκειται για ένα οικονομικό κέντρο, που τροφοδοτεί την αγορά με φρέσκα και αποξηραμένα θαλασσινά. Παρά τον πληθυσμό των περίπου 200.000 κατοίκων, η φτώχεια και η έλλειψη κρατικής ανάπτυξης και κοινωνικών υποδομών την έχουν μετατρέψει σε παραγκούπολη. Ωστόσο, τα γραφικά της κανάλια και η μοναδική της κουλτούρα την καθιστούν πόλο έλξης επισκεπτών.
Οι κατεδαφίσεις έχουν αναστατώσει την καθημερινότητα, με τις γυναίκες που εργάζονται στα κέντρα επεξεργασίας αποξηραμένων ψαριών να ανησυχούν για το επιχειρηματικό τους μέλλον. “Ελπίζουμε να δουν ότι είμαστε άνθρωποι και να σταματήσουν να κατεδαφίζουν τα σπίτια μας,” δήλωσε μια από τις μεγαλύτερες γυναίκες. Αυτές οι εκκενώσεις αναμένεται να επιδεινώσουν τις δυσκολίες για τους κατοίκους, οι οποίοι ήδη πλήττονται από την κρίση κόστους ζωής στη Νιγηρία.
Η Phoebe Ekpoesi, μητέρα τριών παιδιών, φιλοξενείται σε συγγενικό σπίτι μετά την κατεδάφιση της δικής της οικίας και της επιχείρησής της. “Αυτή η Makoko είναι ό,τι έχουμε, η οικογένειά μου ζει εδώ, τα παιδιά μου πηγαίνουν σχολείο εδώ, και δεν έχουμε πού αλλού να πάμε,” ανέφερε με απογοήτευση. Η Victoria Ibezim-Ohaeri, εκτελεστική διευθύντρια της Spaces for Change, τόνισε τον καταστροφικό αντίκτυπο των κατεδαφίσεων, αναφέροντας τη διακοπή της εκπαίδευσης των παιδιών, την αύξηση της αστεγότητας και την αυξημένη ευαλτότητα, ιδίως για γυναίκες, άτομα με αναπηρίες και ηλικιωμένους.
Ο Deji Akinpelu, συνιδρυτής της Rethinking Cities, επεσήμανε την απώλεια της κληρονομιάς και της ιστορίας, καθώς και την αποστέρηση της κοινοτικής ιδιοκτησίας γης και της αίσθησης του ανήκειν. Παρά την υπόσχεση της πολιτείας για παροχή χρημάτων στους πληγέντες, ο επίτροπος πληροφοριών της Lagos, Gbenga Omotoso, δήλωσε ότι η αποζημίωση θα καθοριστεί μετά την καταγραφή των θυμάτων. Οι ακτιβιστές, όπως η Ibezim-Ohaeri, υποστηρίζουν ότι η αποζημίωση και η επανεγκατάσταση θα έπρεπε να έχουν προηγηθεί των κατεδαφίσεων, καθώς ο νόμος της Νιγηρίας απαγορεύει την κατεδάφιση χωρίς προηγούμενη διαπραγμάτευση και άμεση αποζημίωση.
Ο Κυβερνήτης της Lagos, Babajide Sanwo-Olu, υπερασπίστηκε τις ενέργειες της πολιτείας, δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται για κατεδάφιση ολόκληρης της Makoko, αλλά για εκκαθάριση περιοχών για λόγους ασφαλείας, ώστε να αποφευχθούν παρεμβολές σε γέφυρες και επαφή με ηλεκτρικές γραμμές.
Ωστόσο, ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι πίσω από τους λόγους ασφαλείας κρύβονται άλλα κίνητρα. Φήμες αναφέρουν συμφωνίες με ιδιωτικούς εργολάβους για την ανάπτυξη κτηματομεσιτικών έργων στην περιοχή. “Ο ανεπίσημος λόγος είναι ότι η Makoko βρίσκεται σε μια άκρως επιθυμητή περιοχή, με θέα τη λιμνοθάλασσα από την Third Mainland Bridge,” εξηγεί η Ibezim-Ohaeri, τονίζοντας την πίεση που ασκείται από την ανάγκη σύνδεσης της αστικής φτώχειας με την ανάπτυξη ακριβών ακινήτων.
Η βίαιη εκκένωση και κατεδάφιση δεν είναι νέο φαινόμενο στην οικονομική πρωτεύουσα της Νιγηρίας. Ιστορικά, άτυποι οικισμοί και κοινότητες στις ακτές έχουν εκδιωχθεί για να παραχωρήσουν τη θέση τους σε πολυτελείς οικιστικές αναπτύξεις. Περιπτώσεις όπως η Maroko το 1990, η Otodo-Gbame το 2017 και η Oworonshoki που κατεδαφίζεται αυτήν τη στιγμή, υποδηλώνουν ένα επαναλαμβανόμενο “σενάριο εκκένωσης” στην Lagos.
Οι ακτιβιστές, όπως η Ibezim-Ohaeri, η οποία εκπροσωπεί την Makoko από το 2005, δηλώνουν ότι η πολιτεία έχει επιχειρήσει πάνω από 20 φορές να εκκενώσει τους κατοίκους, αλλά η κοινότητα έχει αντισταθεί μέσω δικαστικών αποφάσεων και πιέσεων από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Ανησυχία εκφράζεται και για άλλες κοινότητες στις ακτές, καθώς η κυβέρνηση της Lagos σχεδιάζει να ανακτήσει περαιτέρω άτυπα εδάφη. “Αυτό σημαίνει ότι η Lagos συνεχίζει να ακολουθεί ένα μοτίβο ταξικής βίας από την αποικιακή εποχή,” δήλωσε ο Akinpelu, καλώντας την κυβέρνηση να επανεξετάσει τις μεθόδους της, καθώς η παροχή στέγης σε όσους έχουν υψηλό εισόδημα δημιουργεί ανισορροπία στην πόλη. Οι ειδικοί προτείνουν μικτές αναπτυξιακές πολιτικές στέγασης που θα καλύπτουν τις ανάγκες όλων, αντί να αυξάνουν την αστεγότητα σε μια πόλη 22 εκατομμυρίων κατοίκων.
Στις 29 Ιανουαρίου, μέλη της κοινότητας της Makoko διαδήλωσαν έξω από το κυβερνητικό γραφείο, απαιτώντας συνάντηση με τον κυβερνήτη, αλλά διασκορπίστηκαν βίαια από την αστυνομία. Ένα μεγάλο πανό έγραφε: “Μια μεγαλούπολη δεν μπορεί να χτιστεί πάνω στα κόκαλα και το αίμα των φτωχών.”
Την παρούσα εβδομάδα, επιτεύχθηκε ένας συμβιβασμός μεταξύ της Βουλής της Lagos και της κοινότητας, σύμφωνα με τον οποίο οι κάτοικοι δεν θα ξαναχτίσουν στις κατεδαφισμένες εκτάσεις, μια επιτροπή θα καθορίσει τις αποζημιώσεις και θα εφαρμοστεί ένα έργο αναγέννησης υδάτινης πόλης στην Makoko. Ωστόσο, για τους εκτοπισμένους, το μέλλον παραμένει αβέβαιο. Ο Agando, με την έγκυο σύζυγό του και συγγενείς, κοιμάται κάτω από ένα υπόστεγο, ενώ η οικογένειά του εξετάζει την πιθανότητα μετακόμισης στο Ikorodu, αν συγκεντρώσει αρκετά χρήματα.
