Η Ινδία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη δημογραφική πρόκληση, καθώς το ποσοστό γονιμότητας υποχώρησε για πρώτη φορά κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του πληθυσμού. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Γραφείου Γενικού Ληξιάρχου και Επιτρόπου Απογραφής, ο δείκτης γονιμότητας διαμορφώθηκε στο 1,9 παιδιά ανά γυναίκα, ποσοστό χαμηλότερο από το όριο του 2,1 που θεωρείται απαραίτητο για τη διατήρηση του πληθυσμιακού επιπέδου σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Για δεκαετίες, η Ινδία πάλευε με τον φόβο του υπερπληθυσμού, εφαρμόζοντας πολιτικές ελέγχου. Ωστόσο, η βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση, η ευρύτερη χρήση αντισυλληπτικών και το αυξημένο κόστος ανατροφής των παιδιών έχουν αναστρέψει την τάση. Παράλληλα, η μείωση της βρεφικής θνησιμότητας —από 30 θανάτους ανά 1.000 γεννήσεις το 2019 σε 24 το 2024— έχει περιορίσει το κίνητρο για απόκτηση πολλών παιδιών.
Το δημογραφικό τοπίο παρουσιάζει έντονες περιφερειακές διαφορές. Ενώ σε φτωχότερες πολιτείες όπως το Bihar το ποσοστό φτάνει το 2,9, σε περιοχές με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και ανεπτυγμένα συστήματα υγείας, όπως το New Delhi, το Tamil Nadu και η Kerala, το ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 1,2 και 1,3.
Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης είναι πολυεπίπεδες. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η χώρα κινδυνεύει να χάσει το «δημογραφικό μέρισμα» που την ωθούσε οικονομικά, καθώς ο πληθυσμός γερνάει ταχύτερα από το αναμενόμενο. Επιπλέον, το ζήτημα προσλαμβάνει πολιτικές διαστάσεις. Οι νότιες πολιτείες φοβούνται ότι η επερχόμενη ανακατανομή εδρών στο κοινοβούλιο βάσει της νέας απογραφής θα μειώσει την εκπροσώπησή τους, ενώ το κυβερνών Bharatiya Janata Party (BJP) αντιμετωπίζει πιέσεις από θρησκευτικές ομάδες που ανησυχούν για την πληθυσμιακή ισορροπία μεταξύ ινδουιστών και μουσουλμάνων — παρά το γεγονός ότι τα στοιχεία δείχνουν πτώση της γονιμότητας σε όλες τις θρησκευτικές ομάδες.
Ήδη, πολιτείες όπως το Andhra Pradesh, η Goa, η Karnataka και η Telangana λαμβάνουν μέτρα για να ενθαρρύνουν τις γεννήσεις, προσφέροντας οικονομικά κίνητρα ή χρηματοδοτώντας κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η προτεραιότητα της κυβέρνησης θα πρέπει να στραφεί στη δημιουργία ενός ισχυρού πλαισίου κοινωνικής ασφάλισης, υγειονομικής περίθαλψης και συντάξεων για την υποστήριξη της γηράσκουσας κοινωνίας που διαμορφώνεται.
