Η πρόσφατη επίσκεψη του Βρετανού Πρωθυπουργού Keir Starmer στον Περσικό Κόλπο, με τον εμφανή στόχο να επανατοποθετήσει τη Βρετανία ως σταθεροποιητικό παράγοντα στην ταραγμένη Μέση Ανατολή, αποκαλύπτει μια βαθύτερη και πιο ανησυχητική πραγματικότητα. Παρά τις συναντήσεις, τις δηλώσεις και τις επαναβεβαιώσεις συμμαχιών, οι ουσιαστικές αποφάσεις που διαμορφώνουν την τύχη της περιοχής λαμβάνονται αλλού.
Ενώ ο Starmer μετακινούνταν μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μπαχρέιν και Κατάρ, οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις για την εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν διεξάγονταν στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Ταυτόχρονα, το Ισραήλ συνέχιζε τις επιθέσεις του στον Λίβανο, απειλώντας να εκτροχιάσει κάθε προσπάθεια σταθεροποίησης, ενώ οι περιφερειακές δυνάμεις αναπροσαρμόζουν τις θέσεις τους σε πραγματικό χρόνο. Η Βρετανία, παρά την παρουσία της, δεν ηγείτο καμίας από αυτές τις εξελίξεις.
Αυτό δεν αποτελεί ένα απλό παροδικό λάθος, αλλά την πιο ξεκάθαρη απόδειξη μιας μακροχρόνιας παρακμής: το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποτελεί πλέον αποφασιστικό παράγοντα στη Μέση Ανατολή. Στην καλύτερη περίπτωση, εμφανίζεται ως ένας υποστηρικτικός φωνητικός ρόλος σε μια συζήτηση που καθοδηγείται από άλλους.
Η βρετανική κυβέρνηση επιμένει ότι πρόκειται για μια στιγμή διπλωματίας και όχι στρατιωτικής κλιμάκωσης. Ο Starmer έχει φροντίσει να αποστασιοποιήσει τη χώρα από την άμεση εμπλοκή, τονίζοντας τη νομιμότητα, την αυτοσυγκράτηση και την ανάγκη για μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Επιφανειακά, αυτή η στάση φαίνεται μετρημένη, ίσως ακόμη και συνετή. Ωστόσο, η διπλωματία χωρίς επιρροή μετατρέπεται σε παράσταση. Η άβολη αλήθεια είναι ότι η Βρετανία δεν αγνοείται τυχαία. Την παρακάμπτουν επειδή δεν διαθέτει πλέον το βάρος που είχε παλαιότερα.
Το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί. Η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να κυριαρχεί στη δυτική δράση, όσο ασυνεπής κι αν είναι. Οι περιφερειακές δυνάμεις, από το Ιράν έως τις χώρες του Κόλπου, γίνονται όλο και πιο διεκδικητικές, διαμορφώνοντας τα αποτελέσματα με δικούς τους όρους. Ακόμη και εντός της Ευρώπης, άλλοι παράγοντες προβάλλουν κατά καιρούς μεγαλύτερη σαφήνεια και σκοπιμότητα. Αντίθετα, η Βρετανία εμφανίζεται αβέβαιη για τον ρόλο της.
Αυτή η κατάσταση δεν προέκυψε εν μία νυκτί. Η διάβρωση υπήρξε σταδιακή, αλλά σκόπιμη. Ο πόλεμος στο Ιράκ διέλυσε την εμπιστοσύνη σε όλη την περιοχή, εμφυσώντας την αντίληψη ότι η Βρετανία είναι οπαδός παρά ηγέτης. Το Brexit μείωσε την διπλωματική της εμβέλεια, περιορίζοντας την επιρροή της χωρίς να την αντικαταστήσει με μια συνεκτική παγκόσμια στρατηγική.
Ωστόσο, αν υπάρχει ένα ζήτημα που έχει κρυσταλλώσει αυτή την παρακμή, αυτό είναι η Γάζα. Από την έναρξη του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα – που από πολλούς νομικούς μελετητές, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ένα αυξανόμενο μέρος της διεθνούς κοινότητας έχει περιγραφεί ως γενοκτονία – η Βρετανία έχει ευθυγραμμιστεί στενά με την ισραηλινή πολιτική, ενώ δυσκολεύεται να ανταποκριθεί ουσιαστικά στην κλίμακα της καταστροφής.
Δίστασε να ζητήσει εκεχειρία καθώς οι απώλειες αμάχων αυξάνονταν. Διατήρησε πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη σε στιγμές που η διεθνής πίεση θα μπορούσε να είχε αλλάξει την τροχιά. Καθώς εκτυλισσόταν μια ανθρωπιστική καταστροφή, η φωνή της Βρετανίας ήταν επιφυλακτική, υπό όρους και, για πολλούς στην περιοχή, συνένοχη.
Η αξιοπιστία στη Μέση Ανατολή δεν είναι αφηρημένη. Κερδίζεται – και χάνεται – μέσω των πράξεων. Μια χώρα που θεωρείται ότι εφαρμόζει επιλεκτικά το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί πειστικά να τοποθετηθεί ως διαμεσολαβητής. Μια κυβέρνηση που μιλάει για αυτοσυγκράτηση, ενώ επιτρέπει την υπερβολή, δεν μπορεί να αναμένει ότι θα εμπιστευτεί για αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.
Αυτό είναι το πλαίσιο εντός του οποίου έφτασε ο Starmer. Οι επικριτές έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι η επίσκεψη του Starmer κινδυνεύει να εμφανιστεί ως διπλωματία χωρίς συνέπειες – λόγια χωρίς πράξεις. Η Διεθνής Αμνηστία έχει προειδοποιήσει ότι χωρίς ουσιαστικές αλλαγές πολιτικής, ιδίως σχετικά με το Ισραήλ, τα αιτήματα της Βρετανίας για σταθερότητα θα έχουν μικρή βαρύτητα. Σε όλη την περιοχή, το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο όχι ως ανεξάρτητος παράγοντας, αλλά ως μεροληπτικός. Αυτές δεν είναι ιδεολογικές κριτικές. Αντανακλούν πώς γίνεται αντιληπτή πλέον η Βρετανία.
Και η αντίληψη, στη διπλωματία, είναι πραγματικότητα. Τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας το κατέστησαν αυτό ξεκάθαρο. Ενώ η Βρετανία μιλά για την ασφάλεια των ναυτιλιακών διαδρομών και την υποστήριξη των εκεχειριών, άλλοι καθορίζουν αν αυτές οι εκεχειρίες θα τηρηθούν. Ενώ ο Starmer ζητά αποκλιμάκωση, το Ισραήλ κλιμακώνεται. Ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο τοποθετείται ως γέφυρα, απουσιάζει ολοένα και περισσότερο από τις συζητήσεις που λαμβάνουν χώρα και στις δύο πλευρές.
Ακόμη και ο στενότερος σύμμαχός του φαίνεται να το βλέπει διαφορετικά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον Donald Trump, όχι μόνο έχουν παραγκωνίσει τη Βρετανία, αλλά έχουν χλευάσει ανοιχτά την διστακτικότητά της. Αυτή η δημόσια απόρριψη, κάποτε αδιανόητη, περνάει τώρα σχεδόν χωρίς έκπληξη.
Η στρατηγική του Starmer φαίνεται να βασίζεται στην πεποίθηση ότι ένας πιο σοβαρός, επαγγελματικός τόνος μπορεί να αποκαταστήσει την θέση της Βρετανίας. Ότι η ικανότητα μπορεί να υποκαταστήσει την επιρροή. Αλλά η διπλωματία δεν είναι branding. Δεν μπορεί να ανοικοδομηθεί μόνο μέσω της στάσης. Απαιτεί συνέπεια, ανεξαρτησία και προθυμία να λάβει θέσεις που έχουν συνέπειες.
Η Βρετανία δεν το έκανε αυτό. Αντ’ αυτού, προσπάθησε να εξισορροπήσει την ευθυγράμμιση με τη σχετικότητα – και κατέληξε να μην έχει ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Υπάρχει μια βαθύτερη αλλαγή σε εξέλιξη. Η Μέση Ανατολή δεν είναι πλέον μια περιοχή όπου οι δυτικές δυνάμεις μπορούν να υποθέσουν την κεντρικότητά τους. Οι περιφερειακοί παράγοντες διεκδικούν τον εαυτό τους, σχηματίζουν νέες ευθυγραμμίσεις και, όλο και περισσότερο, παρακάμπτουν τους παραδοσιακούς διαμεσολαβητές. Σε αυτό το τοπίο, η σχετικότητα δεν είναι κληρονομική. Πρέπει να κερδηθεί.
Η Βρετανία δεν έχει προσαρμοστεί ακόμη. Προς το παρόν, η επίσκεψη του Starmer αποτελεί μια αποκαλυπτική στιγμή – όχι λόγω του τι πέτυχε, αλλά λόγω του τι αποκάλυψε. Μια χώρα που κάποτε διεκδικούσε κεντρικό ρόλο, τώρα βρίσκεται να πλοηγείται στα περιθώρια, μιλώντας σε μια συζήτηση που δεν διαμορφώνεται πλέον από τη φωνή της.
Η Βρετανία δεν έχασε τη θέση της στη Μέση Ανατολή εν μία νυκτί. Την αντάλλαξε – αργά, μεθοδικά – για ευθυγράμμιση, σιωπή και ευκολία. Και τώρα, όταν προσπαθεί να μιλήσει, διαπιστώνει ότι κανείς δεν την ακούει.
