Στο Μπαλουχιστάν, τη μεγαλύτερη σε έκταση αλλά πιο αραιοκατοικημένη επαρχία του Πακιστάν, μια εκρηκτική κατάσταση με μακροχρόνιες αδικίες, μια βάναυση εξέγερση, εμφύλιες συγκρούσεις και γεωπολιτικά παιχνίδια υψηλού κινδύνου έχει φουντώσει ξανά. Για σχεδόν 40 ώρες, μια σφοδρή μάχη έλαβε χώρα στις ορεινές περιοχές Sulaiman και Kirthar, στο πλαίσιο ενός “απεγνωσμένου” κύματος συντονισμένων αυτονομιστικών επιθέσεων σε περισσότερες από δώδεκα τοποθεσίες στη νοτιοδυτική επαρχία Μπαλουχιστάν, για τις οποίες ανέλαβε την ευθύνη η απαγορευμένη οργάνωση Balochistan Liberation Army (BLA), η οποία εδώ και δεκαετίες μάχεται για την ανεξαρτησία της επαρχίας.
Οι πιο πρόσφατες επιθέσεις προκάλεσαν τον θάνατο σχεδόν 200 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων 31 αμάχων, 17 μελών των δυνάμεων ασφαλείας και 145 μαχητών της BLA, σύμφωνα με τον πακιστανικό στρατό. Ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πιο τολμηρές επιθέσεις που πραγματοποιήθηκαν ποτέ από Βάλοχ αυτονομιστές, αν και οι αρχές απέρριψαν τον ισχυρισμό τους ότι σκότωσαν 84 Πακιστανούς στρατιωτικούς. Στην πρωτεύουσα της επαρχίας, Κουέτα, όπου οι πληγές της δεκαετούς σύγκρουσης είναι εμφανείς στην αστυνομική ακαδημία, στα δικαστήρια και στα παζάρια, το επίσημο μήνυμα παραμένει αμετάβλητο: αδιαμφισβήτητος έλεγχος.
«Οι δυνάμεις ασφαλείας μας, οι άνδρες και οι αξιωματικοί μας πολέμησαν γενναία», δήλωσε ο υπουργός Πληροφοριών Attaullah Tarar, χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις της BLA ως «το τελευταίο ξεψύχημα ενός εγκλωβισμένου εχθρού». Ωστόσο, αυτή η αφήγηση κυριαρχίας επισκιάζεται από τον συντριπτικό αριθμό των θυμάτων: πάνω από δώδεκα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας σκοτώθηκαν και άμαχοι βρέθηκαν άθελά τους στο επίκεντρο της σύγκρουσης. Η κίνηση ισχύος – η προσπάθεια προβολής περισσότερης δύναμης από αυτήν που πραγματικά διαθέτει – φαίνεται να ισχύει και για τις δύο πλευρές.
«Τρομοκρατία» ως ξένη συνωμοσία Η αντίδραση του Ισλαμαμπάντ στις αυτονομιστικές επιθέσεις, κάποτε προσεκτικά διατυπωμένη, είναι πλέον ρουτίνα. Οι μαχητές χαρακτηρίζονται ως στελέχη του «Fitna-al-Hindustan», που στα Ούρντου σημαίνει «Υποκίνηση της Ινδίας». Αυτή η ονοματολογία αποτελεί πλέον τον ακρογωνιαίο λίθο της εθνικής αφήγησης ασφαλείας του Πακιστάν, συνδέοντας κάθε επίθεση με το χέρι του ιστορικού αντιπάλου του Ισλαμαμπάντ. Τα πολύπλοκα, τοπικά ριζωμένα παράπονα των Βάλοχ συγχέονται σε μια απλούστερη, πιο ελκυστική ιστορία μετατόπισης ευθυνών μέσω ξένης δολιοφθοράς. Αυτό αντηχεί προηγούμενες δηλώσεις της κυβέρνησης, οι οποίες κατηγορούσαν «γείτονες χώρες» για προσπάθειες εκτροχιασμού των βασικών οικονομικών της έργων.
Η αφήγηση της κατηγορίας των γειτόνων τοποθετεί επίσης τον πακιστανικό στρατό όχι ως μέρος μιας εσωτερικής διαμάχης, αλλά ως υπερασπιστή της εδαφικής ακεραιότητας του Πακιστάν. Αλλά είναι κάτι παραπάνω από μια απλή αφήγηση. Ο Kulbhushan Jadhav, Ινδός υπήκοος που συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο για κατασκοπεία από πακιστανικό δικαστήριο το 2016, αποτελεί ζωντανό παράδειγμα της υπόθεσης του Πακιστάν κατά της εξωτερικής ανάμιξης. Το Πακιστάν είχε δημοσιεύσει ένα βίντεο που φαινόταν να δείχνει τον Jadhav να ομολογεί ότι διευκόλυνε επιθέσεις στο Μπαλουχιστάν. Ενώ η Ινδία αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή, η κατάθεση του Jadhav ταιριάζει στη στρατηγική εθνικοποίηση μιας επαρχιακής σύγκρουσης.
Παράπονα που τροφοδοτούν την εξέγερση Στο έδαφος, το επίσημο πακιστανικό σενάριο διαβάζεται διαφορετικά. Στις ήσυχες συζητήσεις στα καφενεία της Κουέτα, ξεδιπλώνεται μια διαφορετική, πιο προσωπική ιστορία πολιτικού περιθωριοποίησης και οικονομικής αδικίας, καθώς οι κάτοικοι αναρωτιούνται πώς η φτώχεια παραμένει βαθιά ριζωμένη, παρά τον τεράστιο ορυκτό πλούτο της επαρχίας. Η υπόσχεση του China-Pakistan Economic Corridor (CPEC) ύψους 46 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με επίκεντρο το λιμάνι Gwadar στο Μπαλουχιστάν, αντιμετωπίζεται από τους ντόπιους όχι ως ευλογία, αλλά ως κάτι που μπορεί να ωφελήσει το Πεκίνο και το Ισλαμαμπάντ, όχι όμως τους ψαράδες ή τους βοσκούς των Βάλοχ.
«Κύριε, είστε τρελός!» εξομολογήθηκε ένας αξιωματικός ασφαλείας σε ένα ανθρακωρυχείο στο Spin Karez, όπου το Al Jazeera έφτασε για να καταγράψει τη δεινή θέση των ανθρακωρύχων που πεθαίνουν λόγω έλλειψης κατάλληλου εξοπλισμού. «Οι αντάρτες έρχονται εκατοντάδες και παίρνουν τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων των παραστρατιωτικών φυλακίων. Ποιος είπε ότι είναι ασφαλές για εσάς να βρίσκεστε σε αυτήν την περιοχή;» συνέχισε. Οι Βάλοχ αυτονομιστές έχουν συχνά εισβάλει σε ορυχεία και έχουν σκοτώσει εργάτες από άλλες επαρχίες που αναζητούσαν προς το ζην. Το περιστατικό είναι ένα από τα πολλά στην Μπαλουχιστάν, καθώς η επαρχία μοιάζει με «Άγρια Δύση» – χωρίς κανόνες, χωρίς κανέναν πραγματικά υπεύθυνο.
Αυτή η δυσαρέσκεια είναι το οξυγόνο που διατηρεί ζωντανό το αυτονομιστικό κίνημα. Όπως δήλωσε σε πηγή του Al Jazeera: «Ένας στρατός μπορεί να εξουδετερώσει έναν μαχητή, αλλά δεν μπορεί να εξουδετερώσει ένα παράπονο. Το κράτος τους βλέπει ως τρομοκρατικό δίκτυο, πολλοί εδώ βλέπουν τους γιους και τους αδελφούς τους που πήραν τα όπλα». Ο θάνατος 18 αμάχων στην τελευταία σύγκρουση αποτελεί μια τραγική υπενθύμιση αυτής της διαίρεσης, καθώς η εξέγερση καταπίνει τους ίδιους τους ανθρώπους που ισχυρίζεται ότι πολεμά.
Ανθρώπινο κόστος της σύγκρουσης Το Μπαλουχιστάν είναι μια γη στοιχειωδών δυϊσμών. Φιλοξενεί το Gwadar, τον λαμπερό συνδετικό κρίκο του CPEC στη θάλασσα της Αραβίας, και απομακρυσμένες κοιλάδες όπου οι γραμμές επικοινωνίας είναι η πρώτη θυσία σε κάθε κλιμάκωση. Τα πορώδη σύνορά του με το Ιράν και το Αφγανιστάν παρέχουν στους μαχητές στρατηγικό βάθος. Για το Πακιστάν, η επαρχία αποτελεί πηγή στρατηγικής ανησυχίας.
Το ανθρώπινο κόστος της σύγκρουσης αντικατοπτρίζεται στο τοπίο και τη μνήμη της περιοχής. Όπως θυμάται κανείς την ωμή κατάθεση ενός κατοίκου μετά από μια επίθεση το 2013 στην πόλη Hazara: «Οι τραυματίες κείτονταν εδώ κι εκεί… δεν ξέραμε ποιος ήταν ποιος». Ή το στοιχειωμένο ερώτημα ενός δόκιμου μετά τη σφαγή στην αστυνομική ακαδημία της Κουέτα το 2016: «Γιατί μας καλέσατε πίσω και μας είπατε να μείνουμε εδώ χωρίς όπλα;» Αυτές οι δηλώσεις αποτελούν κατηγορίες για μια επίμονη αποτυχία της ασφάλειας και μια διάβρωση του κοινωνικού συμβολαίου. Εξηγούν γιατί οι επίσημοι ισχυρισμοί για «ενότητα πίσω από τις δυνάμεις ασφαλείας» κάποιες φορές μοιάζουν λιγότερο με βιωμένη πραγματικότητα και περισσότερο με ένα ακατόρθωτο σύνθημα.
«Όλοι εδώ είναι διεφθαρμένοι» ήταν μια εκπληκτική δήλωση από έναν πρώην πρωθυπουργό του Μπαλουχιστάν, ο οποίος μίλησε στο Al Jazeera υπό τον όρο της ανωνυμίας. Οι άνθρωποι στο Μπαλουχιστάν μιλούν για εκτεταμένη διαφθορά που μαστίζει την φτωχή επαρχία, ενδημική και καταναλιστική σε κάθε τομέα των δημόσιων υπηρεσιών. Πολύ λίγα χρήματα, σε αυτή την περίπτωση, απομένουν για την παροχή βασικών υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση. Η ασφάλεια είναι μια πολυτέλεια στην οποία πολλοί καν δεν πιστεύουν πλέον.
Οι πρόσφατες στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Μπαλουχιστάν καταδεικνύουν την τρομακτική ικανότητα του Πακιστάν για κινητική αντίδραση. Τα drones παρακολουθούν από ψηλά, οι δυνάμεις περιπολούν με ισχύ και οι αντάρτες εκκαθαρίζονται από οχυρά. Ωστόσο, σαν ρολόι, το «εθνικό σχέδιο δράσης» ξεσκονίζεται και επανεξετάζεται μετά από κάθε κρίση. Γίνονται υποσχέσεις και η βία τελικά επιστρέφει. Παρά τις πολλαπλές τελετές «παράδοσης όπλων» που έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια, ο ρυθμός παραγωγής νέων στρατολογημένων από την εθνικιστική προπαγάνδα είναι πιθανότατα πολύ υψηλότερος.
Η πραγματική σταθερότητα στο Μπαλουχιστάν απαιτεί έναν υπολογισμό που υπερβαίνει τους αριθμούς των νεκρών. Απαιτεί την αναγνώριση ότι ο αυτονομισμός πηγάζει από ένα πηγάδι γνήσιας δυσαρέσκειας, ότι η ανάπτυξη πρέπει να θεωρείται ως ένταξη και όχι απλώς ως εξαγωγή, και ότι ο πολιτικός διάλογος δεν είναι κατευνασμός, αλλά ανάγκη.
Περιφερειακές επιπτώσεις Το Μπαλουχιστάν – μεγαλύτερο σε έκταση από τη Γερμανία – είναι κρίσιμο στην ισορροπία περιφερειακών επιρροών, η οποία περιλαμβάνει τις οικονομικές φιλοδοξίες της Κίνας, την σουνιτική πολιτική του Ιράν, τις στρατηγικές «περιορισμού» των Ηνωμένων Πολιτειών, τη στρατηγική «εχθρού του εχθρού μου» της Ινδίας και τον φερόμενο ρόλο του Αφγανιστάν στην επαρχία. Η πρόκληση του Πακιστάν είναι να πλοηγηθεί αυτά τα εξωτερικά ρεύματα, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει τις εσωτερικές ρωγμές που καθιστούν τη μεγαλύτερη επαρχία του τόσο επικίνδυνα ευάλωτη. Οι τελευταίες 48 ώρες έχουν για άλλη μια φορά αμφισβητήσει την εγχώρια αρχιτεκτονική ασφαλείας της χώρας.
Όπως πάντα, η σκόνη θα καθίσει ξανά. Το μεγαλύτερο μέρος του πακιστανικού κατεστημένου και των μέσων ενημέρωσης θα ξεχάσει πάλι το Μπαλουχιστάν. Και οι αναλυτές του καναπέ θα συνεχίσουν τις αναλύσεις τους. Αλλά το αν η σκόνη θα καθίσει πάνω σε ένα τοπίο που κινείται προς μια διαρκή ειρήνη ή αν πρόκειται απλώς για ένα ήσυχο διάλειμμα πριν από την επόμενη καταιγίδα, εξαρτάται από το ποιος θα γράψει το επόμενο κεφάλαιο. Το Μπαλουχιστάν χρειάζεται πολιτική διευθέτηση, οικονομική ένταξη και αποτελεσματική περιφερειακή διπλωματία, εάν υπάρχει όντως μια γνήσια ώθηση για να αλλάξει το καθεστώς του από ένα αέναο σημείο ανάφλεξης.
