Εδώ και 75 χρόνια, η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών (UNRWA) αποτέλεσε το καταφύγιο εκατομμυρίων Παλαιστινίων που εκτοπίστηκαν από τους Ισραηλινούς, έχασαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Σήμερα, η UNRWA αντιμετωπίζει τις ισχυρότερες επιθέσεις στην ιστορία της.
Από το 1984, η UNRWA έχει παίξει κεντρικό ρόλο στην παροχή στέγης, εκπαίδευσης, εργασίας και περίθαλψης σε αυτούς τους πρόσφυγες σε 60 καταυλισμούς που διαχειρίζεται σε χώρες της περιοχής. Με τον καιρό, ο μακροχρόνιος αγώνας μετέτρεψε αυτούς τους καταυλισμούς σε ένα είδος εναλλακτικής πατρίδας για πολλούς.
Ωστόσο, οι προσπάθειες του Ισραήλ να εξαλείψει την παρουσία των Παλαιστινίων και τα ιστορικά τους δικαιώματα, με πρωτοπορία το «δικαίωμα επιστροφής», οδήγησαν στην στοχοποίηση αυτού του ασφαλούς καταφυγίου, το οποίο μοιάζει να είναι η τελευταία άμυνα αυτής της υπόθεσης.
Για να κατανοήσουμε την ιστορία της UNRWA, πρέπει να γυρίσουμε πολύ πίσω. Η Βρετανία, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες στη διαχείριση της Παλαιστίνης, όπου οι αυτόχθονες κάτοικοι αποτελούσαν πάνω από το 90% του πληθυσμού.
Καθώς η μεταφορά Εβραίων από όλο τον κόσμο στην Παλαιστίνη συνεχίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι νεοαφιχθέντες έφτασαν να αποτελούν περίπου το 30% του πληθυσμού, σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ «UNRWA.. 75 χρόνια από το προσωρινό στο μόνιμο», που παρήγαγε το Al Jazeera.
Έτσι, στις 29 Νοεμβρίου 1947, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών εξέδωσε το Ψήφισμα 181, το οποίο προέβλεπε τη διαίρεση της Παλαιστίνης σε μια εβραϊκή πολιτεία που θα καταλάμβανε το 56% της γης, μια αραβική πολιτεία στο 42% και την Ιερουσαλήμ υπό διεθνή διοίκηση.
Η αρχή του εθνοκάθαρσης
Από τον Νοέμβριο του 1947 έως τον Μάιο του 1948 (ημερομηνία ίδρυσης του Ισραήλ), έλαβε χώρα η πρώτη φάση της εθνοκάθαρσης των Παλαιστινίων, όπως δηλώνει ο Εβραίος ιστορικός Ilan Pappé.
Οι Εβραίοι κατέλαβαν τη γη που είχε οριστεί από τον ΟΗΕ για την αραβική πολιτεία της Παλαιστίνης και εκδίωξαν 750.000 Παλαιστινίους, σε αυτό που είναι γνωστό ως η Νάκμπα (Καταστροφή). Αυτοί οι άνθρωποι, και οι απόγονοί τους, θα φροντίζονταν στη συνέχεια από την UNRWA.
Αρχικά, εκκλησίες, τζαμιά, μοναστήρια, σχολεία και νοσοκομεία άνοιξαν τις πόρτες τους στους πρόσφυγες από την Παλαιστίνη, οι οποίοι πήραν μαζί τους τα κλειδιά των σπιτιών τους, πιστεύοντας ότι θα επέστρεφαν σε λίγες μέρες – κάτι που δεν συνέβη μέχρι σήμερα.
Το 39% αυτών των προσφύγων εγκαταστάθηκε στη Δυτική Όχθη και το 26% στη Λωρίδα της Γάζας. Η Συρία δέχτηκε το 10% και ο Λίβανος το 14%, ενώ το 10% πήγε στην Υπεριορδανία και το 1% στο Ιράκ. Με την πίεση των αραβικών κρατών, ο ΟΗΕ υιοθέτησε το Ψήφισμα 194 στις 11 Σεπτεμβρίου 1948, το οποίο προέβλεπε την επιστροφή των Παλαιστινίων στις εστίες τους και αποζημίωση για όσους δεν ήθελαν να επιστρέψουν.
Με την αποσαφήνιση ότι το πρόβλημα δεν θα λυνόταν σε δύο εβδομάδες – όπως πίστευαν ορισμένοι – ή ακόμα και σε ένα χρόνο, προέκυψε η ιδέα της δημιουργίας ενός οργανισμού του ΟΗΕ για τη φροντίδα εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων που είχαν εκτοπιστεί από το Ισραήλ.
Ίδρυση της UNRWA
Με την εδραίωση της ανακωχής το 1949, μετά την ισραηλινή νίκη επί των αραβικών δυνάμεων, οι χώρες υποδοχής προσφύγων και η διεθνής κοινότητα άρχισαν να αναζητούν λύσεις σε αυτήν την επιδεινούμενη ανθρωπιστική κρίση.
Ο Ερυθρός Σταυρός, η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού και η οργάνωση Quaker επέμειναν σε οριστικές αποφάσεις που δεν θα συντηρούσαν την ψευδαίσθηση της γρήγορης επιστροφής στους πρόσφυγες. Έτσι, η UNRWA ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 1949, ως μια προσωρινή λύση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όπως αναφέρει ο ερευνητής Jalal Al-Husseini του Γαλλικού Ινστιτούτου Ανατολικών Σπουδών.
Πέρα από τη συζήτηση για τα κίνητρα πίσω από την ίδρυση της UNRWA, η υπηρεσία ήταν χρήσιμη για όλα τα μέρη. Το Ισραήλ την έβλεπε ως έναν πράκτορα που θα παρείχε υπηρεσίες στους Παλαιστίνιους αντί για εκείνο, ελπίζοντας ότι θα ξεχνούσαν την ιδέα της επιστροφής στις πατρίδες τους, σύμφωνα με τον Al-Husseini.
Ωστόσο, η τωρινή αδυναμία της υπηρεσίας να διαχειριστεί τις υποθέσεις των προσφύγων στις χώρες διαμονής τους αντανακλά αυτό που η Stephanie Abdoallh, ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας, αποκαλεί «μεγάλο σφάλμα» της υπηρεσίας: την επανεποίκιση των προσφύγων αντί να τους δοθεί η δυνατότητα να επιστρέψουν στις πατρίδες τους, όπως επιθυμούν.
Η UNRWA, σύμφωνα με την Abdoallh, εστίασε στον τομέα της εκπαίδευσης από τη δεκαετία του ’50 έως του ’60, με την ελπίδα να εκπαιδεύσει ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορούσε να μεταναστεύσει στις χώρες του Κόλπου και να εγκατασταθεί εκεί, μετά την αποτυχία της ιδέας της επανεποίκισης.
Μέσω της υπηρεσίας, τα παιδιά των προσφύγων απέκτησαν δωρεάν εκπαίδευση, κάτι που δεν είχε κανένας άλλος αραβικός πληθυσμός. Έτσι, από τους καταυλισμούς αναδύθηκε μια εξαιρετική ελίτ, όπως δηλώνει ο Elias Sanbar, πρώην πρεσβευτής της Παλαιστίνης στην UNESCO.
Ο πόλεμος των αφηγήσεων
Εμπνεόμενη από την εμπειρία του Βιετνάμ και ιδρύοντας τη στρατιωτική της δομή μέσα στους καταυλισμούς, η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (Φατάχ) ώθησε το Ισραήλ να βλέπει αυτούς τους καταυλισμούς ως απειλή, ιδιαίτερα αυτούς που βρίσκονται σε γειτονικές χώρες, σύμφωνα με τον Pappé.
Από εδώ, το Ισραήλ, όπως λέει ο Pappé, άρχισε να προωθεί την αφήγηση ότι τα σχολεία της UNRWA είναι εχθρικά και εδραιώνουν την ιδέα της επιστροφής στους Παλαιστίνιους, λέγοντας ότι ο Σιωνισμός ήταν μια λύση σε ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα σε βάρος των Παλαιστινίων.
Ο πόλεμος των αφηγήσεων προηγείται άλλων πολέμων σε αυτή τη σύγκρουση. Ενώ το Ισραήλ θέλει η UNRWA να εδραιώσει την αφήγησή του, ο Sanbar λέει ότι οι Παλαιστίνιοι δεν θα υιοθετήσουν καμία άλλη αφήγηση εκτός από τη δική τους, ακόμα κι αν υπάρξει ειρήνη.
Η Einat Wilf, πρώην μέλος του Κνεσέτ και συν-συγγραφέας του βιβλίου «Ο Πόλεμος της Επιστροφής», δηλώνει ότι η παλαιστινιακή ταυτότητα που διαμορφώθηκε στα σχολεία της UNRWA «συνδύασε τα χειρότερα από τους Άραβες, τους Μουσουλμάνους και τον κόσμο, παράγοντας τρομοκρατικές οργανώσεις που δρουν στο όνομα του δικαιώματος επιστροφής».
Από εδώ, η Wilf λέει ότι οι Παλαιστίνιοι είναι υπεύθυνοι για τον πόλεμο, επειδή η UNRWA τους δίδαξε ότι οι Εβραίοι είναι ένας λαός που δεν πρέπει να έχει κυριαρχία, και τους έκανε να αρνηθούν την ενσωμάτωση στις αραβικές χώρες, προκειμένου να τερματίσουν την ύπαρξη του Ισραήλ.
Λόγω αυτής της διαφοράς στην οπτική, ο Pappé πιστεύει ότι το Ισραήλ προσπαθεί να καταστρέψει την UNRWA ως μέρος ενός σχεδίου για τη διαγραφή της Παλαιστίνης, επειδή υπενθυμίζει στον κόσμο το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην επιστροφή.
