Μια νέα κινηματογραφική παραγωγή του Bollywood, ένα κατασκοπικό θρίλερ με τίτλο “Dhurandhar”, έχει προκαλέσει ανάμεικτες αντιδράσεις τόσο στην Ινδία όσο και στο Πακιστάν, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο απεικονίζει τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Η ταινία, διάρκειας 3,5 ωρών, αποτελεί ένα διασυνοριακό πολιτικό κατασκοπικό δράμα που εμβαθύνει στον κόσμο των εγκληματιών και των πρακτόρων, με φόντο τις εντάσεις Ινδίας-Πακιστάν. Η κυκλοφορία της συμπίπτει με την περίοδο των εχθροπραξιών που ξέσπασαν τον Μάιο, μετά από επίθεση ανταρτών σε δημοφιλή τουριστικό προορισμό στην Pahalgam, στην περιοχή του Κασμίρ που ελέγχεται από την Ινδία. Η Ινδία κατηγόρησε το Πακιστάν για την επίθεση, κατηγορία την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αρνηθεί.
Από την διαίρεση της Ινδίας και τη δημιουργία του Πακιστάν το 1947, οι δύο πυρηνικές δυνάμεις έχουν εμπλακεί σε τέσσερις πολέμους, εκ των οποίων οι τρεις αφορούσαν την αμφισβητούμενη περιοχή του Κασμίρ. Στο “Dhurandhar”, ο δημοφιλής ηθοποιός Ranveer Singh υποδύεται έναν Ινδό πράκτορα ο οποίος διεισδύει σε δίκτυα “εγκληματιών και τρομοκρατών” στο Καράτσι του Πακιστάν. Κριτικοί της ταινίας υποστηρίζουν ότι η πλοκή είναι εμποτισμένη με υπερεθνικιστικές πολιτικές συμβάσεις και ότι παραποιεί την ιστορία, μια τάση που, όπως λένε, παρατηρείται ολοένα και περισσότερο στο Bollywood.
Σκηνοθετημένη από τον Aditya Dhar, η ταινία δραματοποιεί ένα απόρρητο κεφάλαιο από τα αρχεία των ινδικών μυστικών υπηρεσιών. Η αφήγηση επικεντρώνεται σε μια αποστολή υψηλού κινδύνου, διασυνοριακής φύσης, που διεξάγεται από την Υπηρεσία Έρευνας και Ανάλυσης (R&AW) της Ινδίας, εστιάζοντας σε έναν πράκτορα που πραγματοποιεί επιχειρήσεις σε εχθρικό έδαφος για την εξουδετέρωση απειλών στην εθνική ασφάλεια της Ινδίας. Πέρα από τις σκηνές δράσης, η ταινία έχει πυροδοτήσει έντονη συζήτηση μεταξύ κριτικών και κοινού σχετικά με την ερμηνεία ιστορικών γεγονότων και ορισμένων βασικών προσώπων.
Παρά τις διαχρονικές γεωπολιτικές εντάσεις, οι ταινίες του Bollywood διατηρούν μεγάλη δημοτικότητα στο Πακιστάν. Η απεικόνιση του Πακιστάν ως του απόλυτου εχθρού της Ινδίας αποτελεί ένα επαναλαμβανόμενο θέμα, ειδικά στα κατασκοπικά θρίλερ του Bollywood. Ωστόσο, η αναπαράσταση της μεγαλύτερης παραλιακής πόλης του Πακιστάν, του Καράτσι, και ιδιαίτερα μιας από τις παλαιότερες και πυκνότερες γειτονιές του, της Lyari, έχει προκαλέσει σφοδρές επικρίσεις.
“Η αναπαράσταση στην ταινία βασίζεται εξ ολοκλήρου στη φαντασία. Δεν μοιάζει με το Καράτσι. Δεν αναπαριστά την πόλη με ακρίβεια,” δήλωσε στο Al Jazeera η Nida Kirmani, αναπληρώτρια καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Επιστημών του Λάχαρε. Η Kirmani, η οποία έχει σκηνοθετήσει ένα ντοκιμαντέρ για τον αντίκτυπο της βίας των συμμοριών στη Lyari, επεσήμανε ότι, όπως και άλλες μητροπόλεις παγκοσμίως, “το Καράτσι γνώρισε περιόδους έντονης βίας”. Ωστόσο, “η μείωση της πόλης σε βία είναι ένα από τα κυριότερα προβλήματα της ταινίας, μαζί με το γεγονός ότι η ταινία απεικονίζει λανθασμένα τα πάντα σχετικά με το Καράτσι – από την υποδομή, τον πολιτισμό και τη γλώσσα – σωστά”, πρόσθεσε.
Επιπλέον, ένα μέλος του Pakistan People’s Party (PPP) έχει προσφύγει νομικά σε δικαστήριο του Καράτσι, κατηγορώντας για παράνομη χρήση εικόνων της εκλιπούσας πρώην πρωθυπουργού Benazir Bhutto, η οποία δολοφονήθηκε το 2007, και διαμαρτυρόμενο για την απεικόνιση των ηγετών του κόμματος ως υποστηρικτών “τρομοκρατών”. Οι επικριτές, συμπεριλαμβανομένης της Kirmani, αναφέρουν ότι η ταινία προβάλλει τις συμμορίες της Lyari σε γεωπολιτικές εντάσεις με την Ινδία, ενώ αυτές λειτούργησαν αποκλειστικά σε τοπικό επίπεδο. Η Kirmani δήλωσε ότι οι δημιουργοί της ταινίας επέλεξαν ιστορικές προσωπικότητες και τις χρησιμοποίησαν εκτός πλαισίου, “προσπαθώντας να τις εντάξουν σε αυτήν την εθνικιστική αφήγηση”. Ο Mayank Shekhar, κριτικός κινηματογράφου με έδρα τη Μουμπάι, σημείωσε ότι η ταινία “έχει ερμηνευτεί, γραφτεί, σκηνοθετηθεί από ανθρώπους που δεν έχουν πατήσει ποτέ το πόδι τους στο Καράτσι, και ίσως ποτέ να μην το κάνουν”. “Άσε που η πόλη, σε γενικές γραμμές, παρουσιάζεται σαν ένα άνυδρο μέρος, χωρίς κανένα σύγχρονο κτίριο, και μοιάζει βομβαρδισμένη, ανάμεσα σε γκέτο,” είπε ο Shekhar, συγκρίνοντάς την με τον τρόπο που το Hollywood “δείχνει τον ‘καφέ’ Τρίτο Κόσμο με έναν συγκεκριμένο τόνο, όπως στην ταινία Extraction, που διαδραματίζεται στη Ντάκα, του Μπαγκλαντές”.
Στην Ινδία, το “Dhurandhar” έχει γνωρίσει τεράστια εμπορική επιτυχία, καθώς και στις ινδικές κοινότητες του εξωτερικού. Ωστόσο, δεν έχει μείνει ανεπηρέαστο από κριτική. Η οικογένεια ενός διακεκριμένου Ινδού στρατιωτικού αξιωματικού, του Major Mohit Sharma, κατέθεσε αίτηση στο Ανώτατο Δικαστήριο του Δελχί για να σταματήσει η προβολή της ταινίας, ισχυριζόμενη ότι έχει εκμεταλλευτεί τη ζωή και το έργο του χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Οι δημιουργοί της ταινίας το αρνούνται και υποστηρίζουν ότι πρόκειται εξ ολοκλήρου για έργο μυθοπλασίας. Ωστόσο, οι κριτικοί κινηματογράφου και οι αναλυτές αναφέρουν ότι η πλοκή της ταινίας συνοδεύεται από πραγματικά υποκλαπέντα ηχητικά αρχεία επιθέσεων σε ινδικό έδαφος και ειδησεογραφικό υλικό.
Το ζήτημα αυτό φαίνεται να αποτελεί αναδυόμενο μοτίβο στις ταινίες του Bollywood. Ο Shekhar δήλωσε στο Al Jazeera ότι η εστίαση σε έναν σκόπιμα εκκωφαντικό, φαινομενικά υπερβολικό, υπερ-ανδρικό ηρωικό ταξίδι δεν είναι ένα νέο είδος στο Bollywood. “Υπάρχει μια τάση να διανοητικοποιείται η τάση, όπως κάναμε με τις ταινίες ‘θυμωμένος νεαρός’ της δεκαετίας του 1970,” ανέφερε, αναφερόμενος στα πρώτα χρόνια του Bollywood. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι μεγάλες κινηματογραφικές εταιρείες στην Ινδία έχουν ευνοήσει ιστορίες που παρουσιάζουν τις μειονότητες υπό αρνητικό πρίσμα και ευθυγραμμίζονται με τις πολιτικές της ινδουιστικής εθνικιστικής κυβέρνησης του πρωθυπουργού Narendra Modi.
Η Kirmani εξήγησε στο Al Jazeera ότι αυτό συχνά σημαίνει “τη μείωση των Μουσουλμάνων, τόσο πέρα από τα σύνορα της Ινδίας όσο και εντός, σε ‘τρομοκράτες’, κάτι που περιθωριοποιεί περαιτέρω τους Μουσουλμάνους στην Ινδία πολιτισμικά”. “Δυστυχώς, οι άνθρωποι έλκονται από τέτοιες υπερεθνικιστικές αφηγήσεις, και ο σκηνοθέτης επωφελείται από αυτό,” δήλωσε. Ο ίδιος ο Modi επαίνεσε πρόσφατα την ταινία “Article 370”, για αυτό που χαρακτήρισε ως “σωστές πληροφορίες” σχετικά με την κατάργηση της συνταγματικής διάταξης που παρείχε ειδικό αυτοδιοικητικό καθεστώς στην πολιτεία Jammu και Κασμίρ το 2019. Οι επικριτές, ωστόσο, χαρακτήρισαν την ταινία “προπαγάνδα” και δήλωσαν ότι είχε διαστρεβλώσει τα γεγονότα. Μια άλλη ταινία του Bollywood, το “Kerala Story” που κυκλοφόρησε το 2023, κατηγορήθηκε ότι πλαστογράφησε γεγονότα.
Στην περίπτωση του “Dhurandhar”, ορισμένοι κριτικοί έχουν υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση. Μια κριτική από το κανάλι The Hollywood Reporter στην Ινδία στο YouTube, από την κριτικό Anupama Chopra, αφαιρέθηκε μετά από οργή των θαυμαστών της ταινίας. Η Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου της Ινδίας έχει καταδικάσει “συντονισμένη παρενόχληση, προσωπικές επιθέσεις σε μεμονωμένους κριτικούς και οργανωμένες προσπάθειες δυσφήμησης της επαγγελματικής τους ακεραιότητας,” σε ανακοίνωσή της. “Πιο ανησυχητικό είναι ότι υπήρξαν προσπάθειες παραποίησης υπαρχόντων κριτικών, επηρεασμού συντακτικών θέσεων και πειθούς εκδοτών να τροποποιήσουν ή να αποδυναμώσουν τη στάση τους,” σημείωσε η ομάδα.
