Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες προειδοποιούν για πιθανή χερσαία εισβολή στο Ιράν, ερωτήματα παραμένουν σχετικά με τους στόχους και την έκταση μιας τέτοιας ενέργειας. Αν και ορισμένα σενάρια εστιάζουν σε αμερικανικές κινήσεις στα νησιά του Περσικού Κόλπου, άλλα εξετάζουν τη συνεργασία με τοπικές ομάδες αντίστασης.
Νωρίς στην πολεμική σύγκρουση, η Ουάσιγκτον φάνηκε να εξετάζει την υποστήριξη ομάδων της μεγάλης κουρδικής μειονότητας του Ιράν, με στόχο έναν πόλεμο δι’ αντιπροσώπων. Ωστόσο, δημοσιεύματα στον ισραηλινό Τύπο αναφέρουν ότι οι αρχικές προσπάθειες της Μοσάντ να ενθαρρύνουν επιθέσεις από κουρδικές ομάδες στα βορειοδυτικά του Ιράν απέτυχαν λόγω “διαρροών και έλλειψης εμπιστοσύνης”. Το Ιράν, ως αντίδραση, ενίσχυσε τις άμυνές του στην περιοχή και άσκησε πίεση στις αρχές του ιρακινού Κουρδιστάν, όπου εδρεύουν οι ιρανικές κουρδικές ομάδες.
Πρόσφατα, σε συνέντευξή του στο Fox News, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ παραδέχτηκε ότι οι ΗΠΑ παρείχαν όπλα στους Κούρδους. Το ενδεχόμενο περαιτέρω δράσης, με τη συμμετοχή κουρδικών ή άλλων εθνοτικών ομάδων της αντιπολίτευσης, παραμένει στο τραπέζι, καθώς η κυβέρνησή του αναζητά μια στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο. Η προσπάθεια αποδυνάμωσης της Τεχεράνης μέσω της ενθάρρυνσης τοπικών εξεγέρσεων, αν και φαινομενικά ελκυστική, φαντάζει καταδικασμένη σε αποτυχία.
Η υποδαύλιση εθνοτικών ή θρησκευτικών εντάσεων στον αντίπαλο είναι μια παλιά στρατιωτική τακτική, την οποία οι ίδιες οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ αναζητά τρόπους να αποκτήσει πλεονέκτημα έναντι του καθεστώτος της Τεχεράνης και να διασπείρει τις στρατιωτικές του ικανότητες. Οι εσωτερικές διαιρέσεις του Ιράν μπορούν να προσφέρουν κάποιες ευκαιρίες.
Στη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών, η Τεχεράνη απέτυχε να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες δυσαρέσκειες διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων στις περιφέρειες της χώρας. Οι σουνίτες Άραβες, οι Κούρδοι και οι Μπαλούτσι αισθάνονται περιθωριοποιημένοι στο σιιτικό κράτος, ενώ οι Άραβες και οι Κούρδοι σιίτες αισθάνονται διακρίσεις από τους εθνοτικούς Πέρσες. Αυτό έχει οδηγήσει σε διάφορες κινητοποιήσεις κατά της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων ένοπλων, τα τελευταία τριάντα χρόνια.
Ένοπλες κουρδικές ομάδες με έδρα το Ιράκ δρουν εδώ και δεκαετίες στα βορειοδυτικά του Ιράν. Οι κουρδικές περιοχές έχουν επίσης βιώσει κύματα μαζικών διαμαρτυριών, με την πιο πρόσφατη να λαμβάνει χώρα το φθινόπωρο του 2022, μετά τον θάνατο μιας Κούρδισσας στα χέρια της αστυνομίας ηθικής στην Τεχεράνη.
Άλλες ένοπλες ομάδες έχουν επίσης δράσει. Το 2018, επίθεση σε στρατιωτική παρέλαση στην πόλη Αχβάζ είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 29 ανθρώπων, με μια αραβική αυτονομιστική ομάδα να αναλαμβάνει την ευθύνη. Το 2019, αντάρτες Μπαλούτσι της ομάδας Jaish Al Adl επιτέθηκαν σε λεωφορείο που μετέφερε μέλη του IRGC, σκοτώνοντας τουλάχιστον 27. Μια επιδρομή από την ίδια ομάδα σε αστυνομικό τμήμα το 2023 σκότωσε 11 άτομα των δυνάμεων ασφαλείας. Στη συνέχεια, το 2024, βομβιστική επίθεση σε πομπή νεκρών για τον αποθανόντα Στρατηγό Κασέμ Σουλεϊμανί σκότωσε τουλάχιστον 90 ανθρώπους στην πόλη Κερμάν, με το ISIL να αναλαμβάνει την ευθύνη.
Όλα αυτά τα περιστατικά αποκαλύπτουν αδυναμίες στην περιφέρεια του Ιράν, τις οποίες οι εχθροί του προσπάθησαν από καιρό να εκμεταλλευτούν. Εάν ο Τραμπ αποφασίσει να ακολουθήσει αυτή την πορεία, θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη τις εμπειρίες όσων προσπάθησαν να υπονομεύσουν τις αρχές στην Τεχεράνη, υποδαυλίζοντας εθνοθρησκευτικές εξεγέρσεις.
Ο πρώην πρόεδρος του Ιράκ, Σαντάμ Χουσεΐν, ήταν ένας από αυτούς. Όταν αποφάσισε να εισβάλει στο Ιράν το 1980, είδε μια ευκαιρία στην εθνοτική αναταραχή μεταξύ Κούρδων και Αράβων, την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία είχε κληρονομήσει από το μοναρχικό καθεστώς. Ο Σαντάμ Χουσεΐν ενθάρρυνε εξεγέρσεις και στις δύο μειονότητες. Μέχρι την εισβολή ιρακινών στρατευμάτων σε ιρανικό έδαφος, το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιράν (KDP-I) είχε ήδη εξαπολύσει εξέγερση κατά της νεοσύστατης Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979. Το Ιράκ παρείχε τελικά όπλα και χρηματοδότηση, επιτρέποντας στο KDP-I να καταλάβει έδαφος και να το διατηρήσει για μήνες. Ωστόσο, εσωτερικές συγκρούσεις και η βίαιη εκστρατεία που εξαπέλυσε η Τεχεράνη μέσω των Επαναστατικών Φρουρών κατάφεραν να καταστείλουν την εξέγερση έως το 1982-83.
Ο Σαντάμ προσπάθησε επίσης να ωθήσει τους Άραβες του νότου σε εξέγερση. Ορισμένες αραβικές αυτονομιστικές ομάδες πολέμησαν στο πλευρό ιρακινών δυνάμεων στη μάχη για την ιρανική πόλη Χοραμσάρ το 1980. Ωστόσο, η σουνιτική αραβική κοινότητα δεν συμμετείχε μαζικά. Οι Άραβες σιίτες δεν είχαν καμία επιθυμία να συμμετάσχουν σε αυτό που έβλεπαν ως ξένη εισβολή, που εξαπολύθηκε από ένα καθεστώς αραβικής πλειοψηφίας με σουνιτική κυριαρχία. Ως αποτέλεσμα, ο Σαντάμ δεν έλαβε ποτέ τη μαζική αραβική εξέγερση που επιθυμούσε.
Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζορτζ Γ. Μπους προσπάθησε να εφαρμόσει ένα παρόμοιο σχέδιο κατά του Ιράν. Εξουσιοδότησε τη CIA και άλλες υπηρεσίες πληροφοριών να διεξάγουν μυστικές επιχειρήσεις στο Ιράν και να διοχετεύσουν χρήματα και εξοπλισμό σε ορισμένες ένοπλες ομάδες της αντιπολίτευσης. Όπως και ο Σαντάμ, ο Μπους απέτυχε να υποδαυλίσει εξεγέρσεις στο Ιράν. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στο ότι η Ισλαμική Δημοκρατία μπόρεσε να διαχειριστεί γρήγορα και αποφασιστικά τις καταστάσεις ασφαλείας, αλλά και στο ότι οι προσπάθειες υποκίνησης εξεγέρσεων δεν απέκτησαν ποτέ αρκετή δυναμική. Ο λόγος είναι ότι μέρη των μειονοτήτων του Ιράν είναι καλά ενσωματωμένα στον πυρήνα και την ελίτ του έθνους. Οι εθνοθρησκευτικές ταυτότητες και οι κοινωνικοοικονομικές πραγματικότητες στο Ιράν είναι πολύπλοκες για να τροφοδοτήσουν μια απλή αφήγηση «μαύρο-άσπρο» για την εθνοτική καταπίεση από την περσική πλειοψηφία.
Μετά από πάνω από ένα μήνα πολέμου κατά του Ιράν, είναι πλέον σαφές ότι οι αμερικανο-ισραηλινές προσπάθειες για την πρόκληση μαζικής εξέγερσης στο Ιράν, με την αποκεφάλιση του καθεστώτος, έχουν αποτύχει. Αυτή τη στιγμή, τίποτα δεν υποδηλώνει ότι τυχόν προσπάθειες υποδαύλισης εθνοτικών εξεγέρσεων θα είχαν μεγαλύτερη επιτυχία. Η υποστήριξη των ΗΠΑ-Ισραήλ σε αυτονομιστικές ομάδες είναι απίθανο να προχωρήσει πέρα από τοπικές πράξεις σαμποτάζ ή μικροσκοπικές συγκρούσεις. Αυτό δεν θα αποσπάσει σημαντικούς στρατιωτικούς πόρους και προσοχή από την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, καθώς το Ιράν διεξάγει έναν τεχνο-αντάρτικο πόλεμο, όπου τα πιο πολύτιμα όπλα του είναι οι πύραυλοι και τα drones – όχι οι επίγειες δυνάμεις.
Επιπλέον, υπάρχει σημαντική περιφερειακή αντίθεση στην αμερικανική υποστήριξη σε αυτονομιστικές ομάδες από μεγάλους συμμάχους, συμπεριλαμβανομένου του Πακιστάν και της Τουρκίας. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Πακιστάν αντιμετωπίζει τις δικές της βίαιες επιθέσεις από Μπαλούτσι αυτονομιστές στα νοτιοδυτικά της χώρας. Εν τω μεταξύ, για την Άγκυρα, το θέμα οποιασδήποτε υποστήριξης σε κουρδικές ομάδες είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, δεδομένης της μακράς ιστορίας της αναταραχής στις κουρδικές περιοχές της χώρας. Το Ιράκ επίσης θα δίσταζε να υποστηρίξει τέτοιες δραστηριότητες. Η κυβέρνηση στη Βαγδάτη, καθώς και η Κυβέρνηση της Περιοχής του Κουρδιστάν, δεν θα δια mạoύναν την εκδίκηση του Ιράν επιτρέποντας την αμερικανο-ισραηλινή υποστήριξη στους Ιρανούς Κούρδους στο ιρακινό έδαφος. Η υποκίνηση εθνοτικών εξεγέρσεων μπορεί να μοιάζει με καλή στρατηγική στο χαρτί, αλλά στην πραγματικότητα θα αποτελούσε άλλη μια συνταγή καταστροφής για την κυβέρνηση Τραμπ, η οποία ήδη παλεύει με αρκετές αποτυχίες στον πόλεμό της κατά του Ιράν.
