Η πρόσφατη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ του συριακού στρατού και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), της κουρδικής δύναμης που ελέγχει μεγάλο μέρος της βορειοανατολικής Συρίας, κατέληξε σε σημαντική επέκταση της επικράτειας υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης, ιδιαίτερα σε αραβικές περιοχές. Η Ουάσιγκτον, που παραδοσιακά στήριζε το SDF, διαμεσολάβησε για κατάπαυση του πυρός, αλλά ταυτόχρονα τάχθηκε με τη Δαμασκό, κρίνοντας ότι ήρθε η ώρα για την επανένταξη του SDF στο νέο συριακό κράτος. Αυτή η αιφνιδιαστική αλλαγή στάσης ήταν αναμενόμενη, ειδικά μετά την πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Η στήριξη των ΗΠΑ στο SDF ήταν πάντα αμφιλεγόμενη και τελικά προορισμένη να λήξει. Κατά τη θητεία μου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, συμμετείχα σε προειδοποιήσεις προς την τότε κυβέρνηση Ομπάμα, ότι η στήριξη στο SDF ήταν στρατηγικό λάθος που θα επιμήκυνε τη σύγκρουση και θα βάθυνε τις σέχτες εντάσεις. Ήταν πιο συνετό, αν και πιο δύσκολο, να αντιμετωπιστούν οι ρίζες της ανόδου του ISIL (ISIS): η καταπίεση του λαού από τον Άσαντ και οι σέχτες πολιτικές του Ιρακινού πρωθυπουργού Νούρι αλ-Μαλίκι. Αντ’ αυτού, η Ουάσιγκτον κινδύνευσε να διασπάσει τη Συρία και να υπονομεύσει τις σχέσεις της με την Τουρκία.
Το SDF κυριαρχούνταν από σκληροπυρηνικά στοιχεία του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), που μάχονταν ενεργά την Τουρκία, έναν κρίσιμο σύμμαχο του ΝΑΤΟ. Η ομάδα ήταν επίσης σε πλήρη αντίθεση με την υπόλοιπη συριακή αντιπολίτευση και με τις περισσότερες κουρδικές φατρίες στη Συρία και στο Ιράκ. Επιχειρηματολογήσαμε ότι, ανεξαρτήτως του αν θα επικρατούσε ο Άσαντ ή η αντιπολίτευση, το SDF θα αναγκαζόταν τελικά να επανενταχθεί σε μια κρατική δομή υπό την ηγεσία του νικητή.
Ωστόσο, η απόφαση ελήφθη να χρησιμοποιηθεί το SDF στον αγώνα κατά του ISIL, ενώ παραγκωνίστηκαν σε μεγάλο βαθμό τα εγκλήματα του Άσαντ κατά του λαού του. Σήμερα, μια έκβαση ευνοϊκή για την Ουάσιγκτον φαίνεται να εκτυλίσσεται, παρά τον ρόλο της στη δημιουργία του προβλήματος εξ αρχής.
Πρώτον, το χειρότερο σενάριο – αντίποινα μιας νικήτριας αντιπολίτευσης κατά των Κούρδων αμάχων – δεν υλοποιήθηκε. Αντιθέτως, η συριακή κυβέρνηση κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να διαβεβαιώσει την κουρδική κοινότητα ότι θα προστατευθεί, δημιουργώντας παράλληλα ανθρωπιστικούς διαδρόμους για τους πληγέντες από τις μάχες. Στις 16 Ιανουαρίου, ο Πρόεδρος Αχμάντ αλ-Σαράα εξέδωσε διάταγμα που χορηγούσε ιθαγένεια σε Κούρδους και αναγνώριζε την κουρδική ως εθνική γλώσσα παράλληλα με την αραβική. Η χρονική στιγμή ήταν αψεγάδιαστη, υπονομεύοντας τον κύριο ισχυρισμό του SDF για νομιμοποίηση ως μοναδικού προστάτη των κουρδικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Επιπλέον, οι συριακές στρατιωτικές και οι δυνάμεις ασφαλείας απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό να επαναλάβουν προηγούμενα λάθη που είχαν παρατηρηθεί κατά μήκος της ακτής και στη Σουγουέιντα, όπου είχαν συμβεί βιαιότητες κατά μειονοτικών κοινοτήτων.
Δεύτερον, ο συριακός στρατός επέδειξε εντυπωσιακή επιχειρησιακή ικανότητα, νικώντας μια δύναμη εκπαιδευμένη και εξοπλισμένη από τις ΗΠΑ, η οποία θεωρούνταν εδώ και καιρό ο μόνος συνεκτικός εταίρος ικανός να αντιμετωπίσει το ISIL και άλλες εξτρεμιστικές απειλές. Η νίκη του Αλ-Σαράα θα έχει ισχυρό αποτρεπτικό αποτέλεσμα, ενισχύοντας την αντίληψη της Ουάσιγκτον ότι πλέον έχει έναν πρόθυμο και ικανό στρατιωτικό εταίρο στη Δαμασκό. Αυτό ανοίγει νέες στρατηγικές επιλογές για τις ΗΠΑ, καθώς επανεκτιμούν την έκταση και τη διάρκεια της στρατιωτικής τους παρουσίας στη βορειοανατολική Συρία.
Τρίτον, η κυβέρνηση απέκτησε τον έλεγχο ζωτικών κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στα βορειοανατολικά, κάτι που θα επιταχύνει σημαντικά την οικονομική ανάκαμψη της Συρίας, μειώνοντας παράλληλα την εξάρτησή της από την οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ. Η διοίκηση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί η Συρία να γίνει οικονομικά βιώσιμη, ως μερική επιστροφή στο «στοίχημα» που έβαλε στον Αλ-Σαράα και την κυβέρνησή του. Αυτά τα κοιτάσματα, που αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 80% της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου της Συρίας, αναμένεται να προσελκύσουν ξένες επενδύσεις. Ενώ οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες ενδέχεται να συμμετάσχουν, ωφελώντας την οικονομία των ΗΠΑ, η συριακή κυβέρνηση επιδιώκει επίσης να διαφοροποιήσει τους επενδυτικούς της εταίρους μέσω συμφωνιών με πολλές χώρες.
Ασφαλώς, αυτές οι εξελίξεις παραμένουν ρευστές, και πολλά μπορούν να αλλάξουν τις επόμενες εβδομάδες και μήνες. Μετά από τις ταχείες της κατακτήσεις, η Δαμασκός θα κάνει καλό να επιδιώξει μια διαπραγματευτική διευθέτηση με το SDF, καθώς αυτό θα υποχωρεί σε κυρίως κουρδικές περιοχές. Η συνέχιση των εχθροπραξιών θα είχε σοβαρές ανθρωπιστικές και reputational συνέπειες. Στις 18 Ιανουαρίου, ο Αλ-Σαράα ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός, με την οποία διαμεσολαβούσαν οι ΗΠΑ, η οποία περιλάμβανε την ενσωμάτωση θεσμών του SDF στις κεντρικές κυβερνητικές δομές. Ωστόσο, οι συνομιλίες την επόμενη ημέρα απέτυχαν να επιλύσουν το δύσκολο ζήτημα του πώς θα ενσωματωθούν οι στρατιωτικές μονάδες του SDF.
Και οι δύο πλευρές θα πρέπει να επικεντρωθούν στην υλοποίηση της συμφωνίας της 18ης Ιανουαρίου, αντί να οδεύουν προς μια πλήρη σύγκρουση. Ο Αλ-Σαράα έχει σαφώς το πάνω χέρι, αλλά μπορεί να επιδείξει περαιτέρω πολιτική δεινότητα, σηματοδοτώντας, τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς, τη δέσμευσή του σε μια ειρηνική επίλυση.
Για την ηγεσία του SDF, οι επιλογές είναι όλο και πιο περιορισμένες, δεδομένων των πρόσφατων απωλειών στο πεδίο της μάχης και της συνεχούς πίεσης των ΗΠΑ για ενσωμάτωση. Όσο δύσκολο κι αν είναι, η στιγμή έχει φτάσει. Η τρέχουσα παύση στις εχθροπραξίες προσφέρει μια ευκαιρία για τη διασφάλιση ειδικών διοικητικών ρυθμίσεων σε πόλεις και περιοχές με κουρδική πλειοψηφία, όπως η δυνατότητα να συνεχίσουν να υπηρετούν τοπικά οι μαχητές του SDF, ακόμη και καθώς ενσωματώνονται στον εθνικό μηχανισμό ασφαλείας.
Αυτές οι σεισμικές αλλαγές αντικατοπτρίζουν την οξυδερκή ανάγνωση του Αλ-Σαράα των στρατηγικών συμφερόντων των ΗΠΑ και την ικανότητά του να ενεργεί αναλόγως. Η Ουάσιγκτον ευνοεί εδώ και καιρό μια ενιαία, σταθερή Συρία που δεν αποτελεί απειλή για τους γείτονές της. Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ ανέχονταν τις αγριότητες του καθεστώτος Άσαντ, επειδή γενικά διατηρούσε αυτές τις συνθήκες. Με τη Συρία σήμερα σαφώς ανίκανη να απειλήσει την περιφερειακή σταθερότητα, η κύρια ανησυχία του Τραμπ ήταν αν η νέα ηγεσία της χώρας μπορεί να επανενώσει το έθνος, διατηρώντας παράλληλα την τάξη. Οι πρόσφατοι ελιγμοί του Αλ-Σαράα υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς την απάντηση αυτού του ερωτήματος.
