Με την προσδοκία μιας τελετής υπογραφής την Πέμπτη, στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) στο Νταβός της Ελβετίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να παρουσιάσουν το «Συμβούλιο Ειρήνης» (Board of Peace – BoP) του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο κ. Τραμπ, ο οποίος θα συναντήσει παγκόσμιους ηγέτες, προτείνει το συμβούλιο ως την επόμενη φάση του 20-σημείων σχεδίου ειρήνης της κυβέρνησής του και ως μηχανισμό για την επίβλεψη της ανοικοδόμησης της Γάζας, η οποία έχει υποστεί εκτεταμένες καταστροφές από τον πόλεμο που ξεκίνησε το Ισραήλ εναντίον των Παλαιστινίων τον Οκτώβριο του 2023.
Παρόλο που η αρχική πρόταση για το BoP, πριν από ένα χρόνο, περιλάμβανε μια διετή εντολή από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη διαχείριση της μεταπολεμικής Γάζας, το επίσημο καταστατικό του δεν κάνει καμία άμεση αναφορά στη Γάζα. Αντίθετα, περιγράφει ένα ευρύτατο πλαίσιο αρμοδιοτήτων που φαίνεται να αμφισβητεί τις υπάρχουσες διπλωματικές δομές, προτείνοντας μια απομάκρυνση από καθιερωμένους διεθνείς οργανισμούς με το σκεπτικό ότι απέτυχαν να διατηρήσουν την παγκόσμια ειρήνη.
Προσκλήσεις στάλθηκαν σε δεκάδες χώρες, με ορισμένες να έχουν ήδη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους, ενώ άλλες παραμένουν διστακτικές. Παρατηρητές εκτιμούν ότι αυτή η επιφύλαξη πολλών κρατών αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να χρησιμοποιήσει το εκτεταμένο καταστατικό του BoP για να παρακάμψει ή ακόμα και να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ.
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» προτάθηκε αρχικά τον Σεπτέμβριο στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με τον αρχικό σκοπό να υποστηρίξει τη διοίκηση, την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάκαμψη της Λωρίδας της Γάζας. Ωστόσο, το 11σέλιδο καταστατικό του, που ανακοινώθηκε επίσημα από τον Λευκό Οίκο, δεν αναφέρει τη Γάζα. Αντί αυτού, προτείνει ένα ευρύ πεδίο αρμοδιοτήτων για έναν νέο διεθνή οργανισμό που «επιδιώκει να προωθήσει τη σταθερότητα, να αποκαταστήσει την αξιόπιστη και νόμιμη διακυβέρνηση και να εξασφαλίσει διαρκή ειρήνη σε περιοχές που επηρεάζονται ή απειλούνται από συγκρούσεις».
Η δομή διακυβέρνησης αποτελείται από τρία επίπεδα: το BoP, ένα εκτελεστικό συμβούλιο και έναν πρόεδρο με εκτεταμένες αρμοδιότητες. Στην κορυφή βρίσκεται ένα «ιδρυτικό εκτελεστικό συμβούλιο», ενώ το Συμβούλιο Ειρήνης ψηφίζει για προϋπολογισμούς, πολιτικές και ανώτερες θέσεις. Το εκτελεστικό συμβούλιο, με επτά μέλη, είναι υπεύθυνο για την υλοποίηση της αποστολής. Στα μέλη του περιλαμβάνονται ο πρώην πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Τόνι Μπλερ, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ. Ο ίδιος ο Πρόεδρος Τραμπ είναι ο πρόεδρος, με τελική αρμοδιότητα στην ερμηνεία του καταστατικού και δικαίωμα αρνησικυρίας σε βασικές αποφάσεις, όπως η απομάκρυνση μελών και οι ενέργειες του εκτελεστικού συμβουλίου.
Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, τα μέλη του συμβουλίου θα «επιβλέπουν ένα καθορισμένο χαρτοφυλάκιο κρίσιμο για τη σταθεροποίηση και τη μακροπρόθεσμη επιτυχία της Γάζας», συμπεριλαμβανομένων «της ενίσχυσης των ικανοτήτων διακυβέρνησης, των περιφερειακών σχέσεων, της ανοικοδόμησης, της προσέλκυσης επενδύσεων, της μεγάλης κλίμακας χρηματοδότησης και της κινητοποίησης κεφαλαίων». Κάτω από το ιδρυτικό συμβούλιο βρίσκεται το «εκτελεστικό συμβούλιο της Γάζας», αρμόδιο για την περιφερειακή συνεργασία και υποστηριζόμενο από εκπροσώπους αραβικών χωρών, με σκοπό τη «στήριξη αποτελεσματικής διακυβέρνησης» στη Γάζα. Στη βάση της ιεραρχίας είναι η «εθνική επιτροπή για τη διοίκηση της Γάζας» (NCAG), υπό τον Αλί Σααθ, πρώην αναπληρωτή υπουργό της Παλαιστινιακής Αρχής. Ένας στρατιωτικός πυλώνας, υπό τον στρατηγό Τζάσπερ Τζέφερς, αναλαμβάνει τη διοίκηση της «διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης» με εντολή «μόνιμη αφοπλισμό».
Η συμμετοχή στο BoP περιορίζεται σε κράτη που προσκαλούνται από τον πρόεδρο. Τα μέλη εκπροσωπούνται από αρχηγούς κρατών ή ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους και πρέπει να συμβάλλουν στις επιχειρήσεις σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία. Οι γενικοί όροι συμμετοχής διαρκούν τρία χρόνια, αλλά αυτός ο περιορισμός δεν ισχύει για κράτη που συνεισφέρουν πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια τον πρώτο χρόνο, τα οποία κερδίζουν μόνιμη θέση.
Ο Πρόεδρος Τραμπ εξήρε την πρωτοβουλία, δηλώνοντας: «Μακάρι ο ΟΗΕ να μπορούσε να κάνει περισσότερα. Μακάρι να μην χρειαζόμασταν ένα συμβούλιο ειρήνης, αλλά ο ΟΗΕ – και, ξέρετε, με όλους τους πολέμους που έχω επιλύσει, ο ΟΗΕ ποτέ δεν με βοήθησε σε έναν πόλεμο».
Περίπου 50 χώρες, συμπεριλαμβανομένων στενών συμμάχων των ΗΠΑ όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, ο Καναδάς, το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία και η Αυστραλία, επιβεβαίωσαν ότι έχουν λάβει προσκλήσεις. Προσκλήθηκαν επίσης η Κίνα και η Ρωσία. Το Ισραήλ επιβεβαίωσε τη συμμετοχή του μετά από έγκριση από τον πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, παρά το ένταλμα σύλληψης που έχει εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) εναντίον του για εικαζόμενα εγκλήματα πολέμου στη Γάζα. Το Πακιστάν και η Αίγυπτος επίσης επιβεβαίωσαν τη συμμετοχή τους, εκφράζοντας την ελπίδα ότι το πλαίσιο θα οδηγήσει σε κατάπαυση του πυρός, αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας και ανοικοδόμηση της Γάζας. Άλλες χώρες που συμφώνησαν να συμμετάσχουν περιλαμβάνουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μαρόκο, την Αργεντινή, την Ουγγαρία και τη Λευκορωσία.
Ειδικοί όπως ο Αντρέας Κριγκ, αναπληρωτής καθηγητής σπουδών ασφαλείας στο King’s College London, θεωρούν ότι οι χώρες που συμμετέχουν παρακινούνται από την «πρόσβαση και την επιρροή», επιθυμώντας μια απευθείας γραμμή προς τον Λευκό Οίκο και τη δυνατότητα να διαμορφώσουν τις εξελίξεις. Ο Φιλίπο Μπόνι, λέκτορας πολιτικής και διεθνών σπουδών στο Open University, αναφέρει ότι οι προσκεκλημένες χώρες αντιμετωπίζουν την επιλογή: είτε να υπονομεύσουν τον ΟΗΕ συμμετέχοντας, είτε να αρνηθούν και να αντιμετωπίσουν πιθανές κυρώσεις από τις ΗΠΑ.
Τουλάχιστον τέσσερις χώρες – η Γαλλία, η Δανία, η Νορβηγία και η Σουηδία – έχουν επιβεβαιώσει ότι δεν θα συμμετάσχουν. Η Δανία αντιμετωπίζει ήδη πίεση από την Ουάσινγκτον σχετικά με τη Γροιλανδία.
Πολλές άλλες χώρες, όπως η Ινδία, η Ινδονησία, η Ιαπωνία και η Ταϊλάνδη, έχουν προσκληθεί αλλά δεν έχουν λάβει ακόμα απόφαση. Η Κίνα και η Ρωσία παραμένουν επίσης αβέβαιες. Η Κίνα, η οποία έχει προτείνει το δικό της πλαίσιο διακυβέρνησης (Global Governance Initiative – GGI), πιθανότατα θα κινηθεί προσεκτικά.
Η παραμονή εκτός του BoP δεν σημαίνει απαραίτητα αποκοπή από την Ουάσινγκτον, καθώς τα κράτη μπορούν να διατηρήσουν στενούς δεσμούς μέσω διμερών καναλιών, αμυντικών συνεργασιών και ανθρωπιστικής βοήθειας, επιμένοντας παράλληλα ότι οι στρατιωτικές και νομικές ενέργειες πρέπει να διέρχονται από τον ΟΗΕ.
Ο Μασούντ Χαν, πρώην πρεσβευτής του Πακιστάν στις ΗΠΑ και τον ΟΗΕ, τόνισε ότι η επιτυχία του BoP εξαρτάται περισσότερο από την πολιτική παρά από τη δομή του, και ότι η πολιτική ισχύς του Προέδρου Τραμπ θα καθορίσει τη λειτουργία του. Η απόφαση για την καταβολή 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων για μόνιμη θέση θεωρείται περισσότερο πολιτική παρά οικονομική επιλογή, με τις χώρες να επιλέγουν είτε να αμφισβητήσουν τον πολυμερισμό και την τάξη που βασίζεται στο κράτος δικαίου, είτε να παραμείνουν πιστές σε αυτό.
Η κύρια ανησυχία γύρω από το BoP είναι ο πιθανός ρόλος του ως ανταγωνιστής του ΟΗΕ. Ωστόσο, ο κ. Χαν απορρίπτει την ιδέα ότι η αδυναμία του ΟΗΕ να δράσει στη Γάζα οφείλεται σε θεσμική κατάρρευση, υποδεικνύοντας ότι εμποδίστηκε από τις αποφάσεις. Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει υπάρξει επικριτικός απέναντι στον ΟΗΕ, αλλά η ανησυχία ότι το BoP μπορεί να αποδυναμώσει τον ΟΗΕ είναι βάσιμη. Η απώλεια προσοχής, χρημάτων και η μετατόπιση των αποφάσεων σε ad hoc σώματα που προεδρεύουν μεγάλες δυνάμεις αποτελούν κινδύνους. Ο ΟΗΕ διαθέτει καθολική σχεδόν συμμετοχή, νομική υπόσταση και ένα δίκτυο οργανισμών που λειτουργούν σε μεγάλη κλίμακα, κάτι που το BoP δεν μπορεί εύκολα να αναπαράγει. Εάν άλλες πρωτεύουσες θέλουν ο ΟΗΕ να επιβιώσει ως κύρια σκηνή, θα αντισταθούν στη συμμετοχή στο BoP, θα χρηματοδοτήσουν τους διαύλους του ΟΗΕ και θα αντιμετωπίζουν το BoP ως ένα προσωρινό εργαλείο που συνδέεται με τη Γάζα, αντί για μοντέλο παγκόσμιας διαχείρισης συγκρούσεων.
