Στην καρδιά της Δαμασκού, σε ένα συνηθισμένο κτίριο, βρίσκεται το εγκληματολογικό εργαστήριο του Κέντρου Ταυτοποίησης της Συρίας, γεμάτο με αποθηκευτικά ντουλάπια που περιέχουν ανθρώπινα οστά. Ένα ντουλάπι είναι αφιερωμένο αποκλειστικά σε πλευρά, ένα άλλο σε κρανία. Αυτά είναι μόνο μερικά από τα χιλιάδες θύματα της εξαφάνισης, μια άλυτη κληρονομιά της δικτατορίας υπό τον Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Έναν χρόνο μετά την πτώση του καθεστώτος τον Δεκέμβριο του 2024, ο επικεφαλής του Κέντρου Ταυτοποίησης, Δρ. Ανας Χουράνι, έχει εξετάσει μόνο έναν μαζικό τάφο που έχει εκταφεί πλήρως μέχρι στιγμής. Ο ίδιος εκτιμά ότι η ομάδα του θα χρειαστεί έως και τέσσερα χρόνια μόνο για να αναγνωρίσει τα θύματα από αυτήν την τοποθεσία.
Η διαδικασία αυτή είναι μακρά και επίπονη. Σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή για τα Αγνοούμενα Πρόσωπα, υπάρχουν έως και 66 μαζικοί τάφοι σε όλη τη Συρία. “Αυτοί οι αγνοούμενοι μπορεί να είναι συγγενείς μας, γείτονές μας, οικογένειές μας”, δήλωσε ο Χουράνι. “Πρέπει να αποδώσουμε ευθύνες σε όποιον έκανε αυτά τα πράγματα.”
Οι αναγκαστικές εξαφανίσεις αποτέλεσαν χαρακτηριστικό γνώρισμα του καθεστώτος αλ-Άσαντ, το οποίο λειτουργούσε ένα εκτεταμένο δίκτυο φυλακών όπου οι κρατούμενοι βασανίζονταν, δολοφονούνταν και πολλοί θάβονταν σε μαζικούς τάφους. Με την κατάρρευση του καθεστώτος, πολλοί Σύροι αισθάνθηκαν ανακούφιση, ελπίζοντας να βρουν επιτέλους απαντήσεις για τους εξαφανισμένους αγαπημένους τους. Οι φυλακές άνοιξαν γρήγορα και περίπου 30.000 κρατούμενοι απελευθερώθηκαν. Όμως, για όσους δεν είδαν τους αγαπημένους τους να βγαίνουν, μια συντριπτική συνειδητοποίηση έκανε την εμφάνισή της: είναι κατά πάσα πιθανότητα νεκροί.
Ο Μοχάμαντ Ρέντα Τζαλκί, επικεφαλής της Εθνικής Επιτροπής για τα Αγνοούμενα Πρόσωπα, πιστεύει ότι ο αριθμός μπορεί να φτάνει τις 300.000, ενώ ο ΟΗΕ τον εκτιμά περίπου στις 100.000. “Σύμφωνα με ορισμένα έγγραφα, σημειώνοντας ότι η αυθεντικότητά τους ποικίλλει, ο αριθμός κυμαίνεται μεταξύ 120.000 αγνοουμένων και 300.000”, ανέφερε. “Ωστόσο, αναμένω ότι στην πραγματικότητα ο αριθμός είναι πολύ υψηλότερος, και ο αριθμός των ανθρώπων που επηρεάζονται από αυτή την απώλεια ξεπερνά τα εκατομμύρια Σύρων.”
Ο Δρ. Χουράνι, ως οδοντίατρος, μελετά τα δόντια για να βοηθήσει στην αναγνώριση των θυμάτων. “Τα δόντια είναι ένας από τους καθολικούς δείκτες”, είπε. Εξετάζει επίσης τη δομή των οστών ενός θύματος και τα ρούχα με τα οποία θάφτηκε για να διαπιστώσει όσες περισσότερες πληροφορίες γίνεται σχετικά με το πότε και πώς πέθανε ένα άτομο. Ένα χειμωνιάτικο μπουφάν, για παράδειγμα, υποδηλώνει ότι το άτομο σκοτώθηκε τον χειμώνα.
Ενώ αυτές οι τεχνικές μπορούν να περιορίσουν τα στοιχεία, η ουσιαστική εγκληματολογική εργασία εμποδίζεται μέχρι η Συρία να διαθέτει ένα κέντρο DNA με λειτουργική τράπεζα DNA. “Ελπίζουμε να ανοίξουμε αρκετά κέντρα ανάλυσης DNA, τα οποία θα μας βοηθήσουν να αναγνωρίσουμε άτομα”, δήλωσε ο Δρ. Χουράνι, προσθέτοντας ότι δυσκολεύονται να βρουν εξειδικευμένο προσωπικό.
Ο Τζαλκί αναγνωρίζει αυτές τις αδυναμίες. “Προσπαθούμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε σχετικά με αυτό το ζήτημα”, δήλωσε στο Al Jazeera. Ωστόσο, η σωστή αντιμετώπιση εγκλημάτων τέτοιας κλίμακας “δεν συμβαίνει εν ριπή οφθαλμού”, τόνισε. “Αν κοιτάξουμε τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, μετά από περισσότερα από 30 χρόνια – και μέχρι σήμερα – συνεχίζουν να αναζητούν αγνοούμενους, και το ίδιο ισχύει για το Μεξικό και την Αργεντινή”, είπε ο Τζαλκί.
Παρόλα αυτά, δηλώνει δεσμευμένος στην επίτευξη αποτελεσμάτων. “Η αποτυχία στο θέμα των αγνοουμένων”, είπε, “σημαίνει αποτυχία στη διατήρηση της πολιτικής ειρήνης και, ως εκ τούτου, καταστροφή. Δεν θέλουμε να επιστρέψουμε στην καταστροφή ξανά στη Συρία.”
