Η απόφαση της κυβέρνησης του Λιβάνου να κηρύξει ανεπιθύμητο πρόσωπο (persona non grata) τον πρέσβη του Ιράν στη Βηρυτό, Mohammad Reza Sheibani, και να του δώσει προθεσμία έως τις 29 Μαρτίου για να αποχωρήσει από τη χώρα, έχει πυροδοτήσει έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Παρότι η προθεσμία έχει παρέλθει, ο πρέσβης παραμένει εντός του Λιβάνου, γεγονός που αποκαλύπτει βαθιά πολιτικά χάσματα στη χώρα, ιδιαίτερα μεταξύ υποστηρικτών και πολέμιων της φιλο-ιρανικής σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ.
Η ένταση αυτή εκτυλίσσεται παράλληλα με τον πόλεμο που διεξάγει το Ισραήλ κατά του Λιβάνου, ο οποίος έχει προκαλέσει πάνω από χίλιους θανάτους και έχει εκτοπίσει περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους μέσα σε έναν μόλις μήνα. Η αμερικανο-ισραηλινή σύγκρουση με το Ιράν και η επανένταξη της Χεζμπολάχ στον πόλεμο κατά του Ισραήλ, φέρεται να είναι υπό την καθοδήγηση του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν, έχουν δώσει νέα διάσταση στη συζήτηση για τα όπλα της Χεζμπολάχ και τον ρόλο του Ιράν.
“Η άρνηση του πρέσβη να φύγει αντανακλά έναν βαθύτερο πολιτικό ανταγωνισμό για τη νομιμότητα και την εξουσία”, δήλωσε ο Imad Salamey, πολιτικός επιστήμονας στο Lebanese American University.
Ο ρόλος του IRGC στην ενίσχυση της Χεζμπολάχ ξεκίνησε το 1982, με στόχο την αντίσταση στην ισραηλινή εισβολή. Με την πάροδο των ετών, η Χεζμπολάχ αναδείχθηκε στον ισχυρότερο παράγοντα στον Λίβανο, τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά, χάρη στην πολυετή χρηματοδότηση από το Ιράν. Παρότι η δημοτικότητα της οργάνωσης κορυφώθηκε το 2000 με την αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από τον νότιο Λίβανο, μεταγενέστερα γεγονότα, όπως ο πόλεμος του 2006 με το Ισραήλ, η εμπλοκή στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας και η καταστολή διαδηλώσεων το 2019, αποδυνάμωσαν την υποστήριξή της εκτός της σιιτικής κοινότητας.
Η επανένταξη της Χεζμπολάχ στον πόλεμο με το Ισραήλ στις 8 Οκτωβρίου 2023, την βρήκε πολιτικά και στρατιωτικά αποδυναμωμένη, με πολυάριθμα θύματα, συμπεριλαμβανομένου του ηγέτη της, Hassan Nasrallah. Μετά από την κατάπαυση του πυρός τον Νοέμβριο του 2024, η διεθνής κοινότητα απαίτησε τον αφοπλισμό της, κάτι που αποτέλεσε προτεραιότητα και για την κυβέρνηση του Λιβάνου.
Ωστόσο, αναλυτές πιστεύουν ότι το Ιράν, μέσω του IRGC, χρησιμοποίησε την περίοδο ηρεμίας για να ενισχύσει τη Χεζμπολάχ, καθοδηγώντας την να επανέλθει στον πόλεμο μόλις λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν. Ο Πρωθυπουργός του Λιβάνου, Nawaf Salam, έχει δηλώσει ότι το IRGC “διαχειρίζεται τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο” και έχει κατηγορήσει την ιρανική οργάνωση για επίθεση εναντίον της Κύπρου.
Η απόφαση για την απέλαση του πρέσβη Sheibani, σύμφωνα με την Dania Arayssi, αναλύτρια στο New Lines Institute for Strategy and Policy, αποτελεί “ορόσημο στην πολιτική του Λιβάνου, δεδομένου του βαθύ ρόλου του Ιράν και της στήριξης προς τη Χεζμπολάχ”. Παρόλα αυτά, το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δηλώνει ότι ο πρέσβης δεν θα αποχωρήσει, με τη Χεζμπολάχ να παρέχει την υποστήριξή της και να εκδίδει απειλητικές δηλώσεις.
Η επανενεργοποίηση της Χεζμπολάχ στον πόλεμο κατά του Ισραήλ, την καθιστά πιο δυναμική στρατιωτικά και πολιτικά, καθιστώντας δυσκολότερη την αφαίρεση της στρατιωτικής της ισχύος από την κυβέρνηση. Ο πρέσβης Sheibani, όσο παραμένει εντός της ιρανικής πρεσβείας, δεν μπορεί να συλληφθεί. Οι επικριτές της Χεζμπολάχ θεωρούν ότι η άρνηση του Ιράν να συμμορφωθεί υπονομεύει την εξουσία του κράτους, η οποία έχει ήδη διαβρωθεί. Η διεκδίκηση του αφοπλισμού της Χεζμπολάχ καθίσταται όλο και πιο δύσκολη, ενώ η οργάνωση συνεχίζει τις εχθροπραξίες σε λιβανέζικο έδαφος. “Το κράτος διακηρύσσει την εξουσία του στα χαρτιά,” σχολίασε ο Salamey, “αλλά στην πράξη περιορίζεται από εσωτερικές διαιρέσεις και αντικρουόμενους ισχυρισμούς νομιμότητας, με κάθε κίνηση να δοκιμάζει τα όρια του συστήματος κατανομής της εξουσίας στον Λίβανο.”
