Μια παροιμία στα Ούρντου λέει: «Η ανάγκη είναι η μητέρα των εφευρέσεων». Μια αλήθεια που αποδεικνύεται περίτρανα πίσω από τα τείχη της φυλακής New Jersey State Prison (NJSP), όπου η επιβίωση υπαγορεύει δημιουργικότητα. Εδώ, η ανάγκη δεν είναι απλώς μητέρα, αλλά δεσμοφύλακας, επιστάτης και ένας διαρκής ψίθυρος στο αυτί.
Η εργασία εντός των φυλακών, όπως και τα αλυσίδια που κάποτε χρησιμοποιούνταν για σωματικές τιμωρίες, είναι ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, που μυρίζει ακόμα σκληρή εργασία και ιδρώτα. Στο NJSP, η εργασία επιβάλλεται, αμειβόμενη με ψίχουλα. Σύμφωνα με την οργάνωση Prison Policy Initiative (PPI), οι κρατούμενοι κερδίζουν μόλις 0,86 δολάρια την ημέρα, ενώ οι ειδικευμένοι τεχνίτες, όπως υδραυλικοί και ηλεκτρολόγοι, λαμβάνουν μόλις λίγα δολάρια. Έρευνες της American Civil Liberties Union (ACLU) δείχνουν ότι πολλές πολιτείες πληρώνουν μεταξύ 0,15 και 0,52 δολαρίων την ώρα για εργασίες καθαρισμού και συντήρησης, ενώ σε κάποιες πολιτείες οι κρατούμενοι δεν αμείβονται καθόλου.
Παρόλο που ο προϋπολογισμός του Σώματος Φυλακών ανέρχεται σε δισεκατομμύρια, οι κρατούμενοι, ακόμα κι αν εργάζονται καθημερινά, δεν μπορούν να συγκεντρώσουν αρκετά χρήματα για να διαλέξουν τι θα αγοράσουν από το κυλικείο – σαπούνι ή σούπα. Η PPI αναφέρει ότι οι φυλακές εισπράττουν περίπου 2,9 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από τις πωλήσεις στο κυλικείο και τις τηλεφωνικές κλήσεις των κρατουμένων. Μια έρευνα του The Appeal, που εστιάζει στο αμερικανικό νομικό σύστημα, αποκάλυψε ότι οι τιμές στα κυλικεία είναι συχνά πέντε φορές υψηλότερες από τις τιμές έξω, με τις αυξήσεις να φτάνουν έως και το 600% για αντικείμενα όπως ένα δοχείο οδοντοστοιχιών.
Με τέτοιες τιμές, οι κρατούμενοι αναγκάζονται να δημιουργήσουν μια δεύτερη, παράλληλη οικονομία για να επιβιώσουν. Αυτό αποκαλείται «hustle» – όχι με την έννοια της Wall Street, αλλά με την καθαρή του σημασία: το να δημιουργείς κάτι από το τίποτα.
Ο ράφτης της ανάγκης Ο «Τζακ», όπως συστήνεται, εργάζεται σε μια κουζίνα προετοιμάζοντας γεύματα για τους συγκρατούμενούς του. Εργάζεται 365 ημέρες το χρόνο, χωρίς άδειες ή ρεπό, και αμείβεται με λίγο πάνω από 100 δολάρια τον μήνα στον λογαριασμό του. Ο Τζακ δεν λαμβάνει χρήματα από την οικογένειά του, ενώ πολλοί κρατούμενοι, αντίθετα, υποστηρίζουν τους δικούς τους μέσω των «hustles» τους. Χρησιμοποιώντας βελόνα και κλωστή, ο Τζακ φτιάχνει παντελόνια, στενεύει πουκάμισα και επισκευάζει παπούτσια, με αντάλλαγμα γραμματόσημα. Αυτό το νόμισμα της φυλακής αγοράζεται από το κυλικείο ή ανταλλάσσεται μεταξύ κρατουμένων. Δύο τόμοι γραμματοσήμων κοστίζουν περίπου 8 δολάρια και μπορούν να εξασφαλίσουν ένα ραμμένο σετ ρούχων, ενώ τέσσερα γραμματόσημα (περίπου 3 δολάρια) μπορούν να ανεβάσουν το μήκος των παντελονιών, μια δημοφιλή προσαρμογή για τους Μουσουλμάνους κρατούμενους. Ο Τζακ δεν αποκαλύπτει τα μηνιαία του έσοδα, αλλά είναι σίγουρα περισσότερα από αυτά που παίρνει από την προετοιμασία γευμάτων.
Η μεγαλύτερη δαπάνη του Τζακ είναι το νερό. «Το νερό της βρύσης καίει το στομάχι μου. Έχει γεύση μετάλλου», λέει. Αγοράζει μια κούτα με 24 φιάλες νερού των 16oz (470ml) για 6 δολάρια (περίπου οκτώ γραμματόσημα). Επιτρέπονται μόνο τρεις κούτες ανά κρατούμενο κάθε φορά, και η παραγγελία από το κυλικείο γίνεται μόνο δύο φορές τον μήνα. Όταν τελειώνει το νερό ή δεν είναι διαθέσιμο, αναγκάζεται να πληρώσει περισσότερα σε άλλους κρατούμενους που το πωλούν σε υψηλότερες τιμές. «Το αστείο είναι», λέει, «ότι δίνουν φίλτρα νερού στους φύλακες».
Το «μπακάλικο» της γωνίας Σε άλλη πτέρυγα, ο Τζος διευθύνει ένα «μπακάλικο» χωρίς γωνία. Πουλάει και ανταλλάσσει τρόφιμα για κέρδος – φακελάκια με τσίλι ή μπλοκ τυριού από το κυλικείο, πιπεριές που περνούν λαθραία από την κουζίνα. Όταν το κυλικείο ξεμένει από προϊόντα ή θέτει όρια στην ποσότητα αγοράς, οι κρατούμενοι στρέφονται στον Τζο. Αλλά πάνε σε αυτόν και για άλλα πράγματα – συρραπτικά για νομικές εργασίες, παπούτσια ή μετρητά. Ανταλλάσσουν γραμματόσημα για τις αγορές τους. Η συναλλαγματική ισοτιμία και οι τιμές κυμαίνονται ανάλογα με την προσφορά και τη ζήτηση, αλλά πάντα υπάρχει κέρδος. Μια συσκευασία 24 μπισκότων που αγοράζεται από το κυλικείο για 4 δολάρια, μπορεί να πουληθεί από 5 έως 12 δολάρια. Συχνά, είναι πιο επικερδές να πωλούνται τα μπισκότα ξεχωριστά.
Το σύστημα του Τζος είναι καθαρή επιχείρηση του δρόμου. Αγοράζει χύμα από τους εργαζόμενους της κουζίνας που κλέβουν μικρές ποσότητες από τις αποθήκες, και όταν ένας κρατούμενος παραγγέλνει, παραδίδει το αντικείμενο αμέσως – συνήθως μέσω ενός «διακινητή». Πουλάει με προσαύξηση και προσφέρει πίστωση σε υψηλότερα επιτόκια. «Είναι ένα παιχνίδι γάτας-ποντικού», εξηγεί ο Τζος. «Το κόλπο είναι να μην κρατάς ποτέ τίποτα στο κελί σου. Υπάρχουν πάρα πολλοί «μισούντες»». Οι «μισούντες» μπορεί να καταδώσουν, φέρνοντας τον Τζο σε μπελάδες. Μερικές φορές, η ίδια η καταγγελία είναι ένα «hustle», όπου η αστυνομία στρατολογεί έναν κρατούμενο για να κατασκοπεύει και να τους παρέχει τρόφιμα, τα οποία με τη σειρά τους πωλούν. Το «hustle» του Τζος του επιτρέπει να αγοράζει δώρα για τα παιδιά του και μπλουζάκια για την ανάρρωση της μητέρας του από τον καρκίνο, και διατηρεί τον τηλεφωνικό του λογαριασμό ενεργό για να μπορεί να μιλάει μαζί τους.
Και μετά είναι ο 52χρονος Μάρτιν Ρόμπλες, ο οποίος μπορεί να επισκευάσει τα πάντα. Τον αποκαλώ «Κύριο Επισκευαστή». Μπορεί να τα κάνει όλα: ανεμιστήρες, ηλεκτρονικά, ρούχα. Το καλοκαίρι, όταν οι ανεμιστήρες καίγονται, παρακάμπτει την ασφάλεια (που συχνά σπάει λόγω διακυμάνσεων τάσης) με το κόστος δύο τόμων γραμματοσήμων. «Πρέπει να ξοδεύεις χρήματα για να κερδίζεις χρήματα», λέει, εξηγώντας το κόστος λαδιού, κόλλας και γυαλόχαρτου – τα εργαλεία της δουλειάς του. Δεν θέλει να αποκαλύψει πόσα κερδίζει, αλλά είναι περιζήτητος μέσα στη φυλακή. Λέει ότι το «hustle» του δεν αφορά τόσο την επιβίωση, όσο το να κρατά τα χέρια του απασχολημένα και την αξιοπρέπειά του άθικτη.
Τα «hustles» συνεχίζονται Ο καθένας από αυτούς τους άνδρες εργάζεται στην επίσημη οικονομία της φυλακής και μετά ξαναδουλεύει στην σκιώδη. Και στις δύο περιπτώσεις, αμείβονται ελάχιστα, τροφοδοτούνται ελλιπώς και παρακολουθούνται συνεχώς. Το «hustle» δεν αφορά την απληστία. Αφορά την επιβίωση, τη διατήρηση των δεσμών και, μερικές φορές, την αποστολή ενός δώρου γενεθλίων σε μια νονά, για να της θυμίσει, και κυρίως, στον εαυτό του, ότι εξακολουθεί να υπάρχει πέρα από αυτούς τους τοίχους. «Εδώ μέσα, δεν έχουμε πολλά. Αυτό που έχουμε είναι χρόνος, πίεση και το είδος της πείνας που οξύνει το μυαλό. Έτσι, τα καταφέρνουμε. Μετατρέπουμε τα αποκόμματα σε εργαλεία, την πλήξη σε τελετουργία. Πίσω από αυτούς τους τοίχους, η ανάγκη θα συνεχίσει να γεννά εφευρέσεις. Και τα «hustles» θα συνεχίσουν να γυρίζουν, μια σιωπηλή συναλλαγή κάθε φορά».
Αυτή είναι η δεύτερη ιστορία σε μια σειρά τριών μερών για το πώς οι κρατούμενοι αντιμετωπίζουν το σύστημα δικαιοσύνης των ΗΠΑ μέσω του νόμου, των «hustles» στις φυλακές και της σκληρά κερδισμένης εκπαίδευσης.
