Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) ότι αυτό που πολλοί αποκαλούν παγκόσμια τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες, είτε καταρρέει είτε έχει ήδη καταρρεύσει. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η στρατιωτική και οικονομική ισχύς των οποίων υποστήριζε σε μεγάλο βαθμό αυτήν την τάξη, εισέβαλαν στη Βενεζουέλα, απείλησαν να εισβάλουν στην ευρωπαϊκή επικράτεια της Γροιλανδίας και υποσχέθηκαν να επιβάλουν δασμούς σε οποιονδήποτε από τους δυτικούς συμμάχους τους αντιταχθεί. Επιπλέον, στη θέση των Ηνωμένων Εθνών, του οργανισμού που είχε ως στόχο να ενσωματώσει τη σύγχρονη παγκόσμια τάξη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προωθεί αυτό που υπαινίχθηκε ότι μπορεί να είναι ο διάδοχός του, το «Board of Peace».
Μιλώντας στην ελβετική πόλη του Νταβός την Τρίτη, ο Κάρνεϊ παραδέχτηκε ότι, υπό το φως της συμπεριφοράς των ΗΠΑ –πιο πρόσφατα στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν τη Γροιλανδία–, η τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες είχε ουσιαστικά τελειώσει. Στη θέση της, όπως είπε, βρισκόταν η επερχόμενη εποχή της αντιπαράθεσης των μεγάλων δυνάμεων, όπου η άνετη «ψευδαίσθηση» του παρελθόντος ξεθώριαζε στο αμείλικτο φως της ημέρας. «Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να ενεργούν σαν να ήταν αληθινή, και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή», δήλωσε σε παγκόσμιους ηγέτες. «Όταν ακόμη και ένα άτομο σταματά να παίζει… η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει». «Συμμετείχαμε στα τελετουργικά και κατά κύριο λόγο αποφεύγαμε να επισημαίνουμε τα κενά μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας», πρόσθεσε ο Κάρνεϊ. «Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον. Επιτρέψτε μου να είμαι άμεσος. Βρισκόμαστε εν μέσω μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».
Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός την επόμενη ημέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ κατέστησε σαφές ότι οι καιροί είχαν αλλάξει. Έκανε αναφορά στη Βενεζουέλα, όπου οι δυνάμεις του πραγματοποίησαν επιδρομή για να απαγάγουν τον πρόεδρο της χώρας Νικολάς Μαδούρο νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Επέκρινε την Ευρώπη, χαρακτηρίζοντας τις χώρες της αδύναμες. Και ανέφερε συνεχώς την επιθυμία του να αποκτήσει τη Γροιλανδία, ανεξάρτητα από το τι σκέφτονται οι Γροιλανδοί ή η Δανία – η χώρα στην οποία ανήκουν. «Θέλουμε ένα κομμάτι πάγου για την παγκόσμια προστασία. Και δεν θα το δώσουν», είπε ο Τραμπ. «Άρα έχουν μια επιλογή. Μπορείτε να πείτε ναι, και θα είμαστε πολύ ευγνώμονες. Ή μπορείτε να πείτε όχι, και θα το θυμόμαστε». Ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι ο παλιός τρόπος κάνω πραγμάτων δεν τον ενδιαφέρει. Οι έννοιες της κυριαρχίας και η επίλυση των διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων, στο πλαίσιο της τάξης πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν είχαν πλέον σημασία.
Οι ενέργειες του Τραμπ και της διοίκησής του έχουν αναγκάσει νομοθέτες σε όλη την Ευρώπη και τη Δύση να αντιμετωπίσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ και να σταθμίσουν τις δυσκολίες αντιμετώπισης της ισχυρότερης υπερδύναμης στον κόσμο, την οποία ο πρώην αναπληρωτής ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ για την Ευρώπη, Ρίτσαρντ Σίρεφ, περιέγραψε την Τρίτη ως έχουσα μετατραπεί από «σύμμαχος» σε «θηρευτής». Περιορισμένες προσπάθειες από την πλευρά της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τις αμερικανικές φιλοδοξίες στη Γροιλανδία είχαν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενός συμβολικού αριθμού στρατευμάτων στο νησί, μόνο για να αντιμετωπιστεί από αμερικανικό θυμό και την άμεση απειλή δασμών. «Η τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες έχει τελειώσει, και το τέλος της αντανακλά την δεκαετιών ψευδαίσθηση ότι οι ευρωπαϊκές και οι αμερικανικές αξίες και τα συμφέροντα ασφαλείας ήταν τα ίδια», δήλωσε ο Τζέφρι Νάις, δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πρώην επικεφαλής εισαγγελέας στη δίκη εγκλημάτων πολέμου του πρώην προέδρου της Σερβίας, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.
Με τα χρόνια, οι ΗΠΑ έχουν εξαιρέσει τον εαυτό τους από πολυάριθμες διεθνείς συνθήκες, όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, του οποίου το ένταλμα σύλληψης κατά του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, επιδιώχθηκε ενεργά από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, παρά την άρνηση της Ουάσινγκτον να αποδεχτεί τη δικαιοδοσία του ίδιου του δικαστηρίου. Ομοίως, όταν το Διεθνές Δικαστήριο της Δικαιοσύνης αποφάνθηκε κατά των ΗΠΑ σε μια υπόθεση του 1986 σχετικά με την υποστήριξη της Ουάσινγκτον σε αντάρτες στη Νικαράγουα, οι ΗΠΑ απλώς απέρριψαν την απόφαση. Άλλες διεθνείς υποχρεώσεις, όπως αυτές για το κλίμα, ή δεσμεύσεις προς το Ιράν για χαλάρωση των κυρώσεων έναντι μεγαλύτερης διαφάνειας του πυρηνικού του προγράμματος, έχουν απορριφθεί παρομοίως. «Η πραγματικότητα είναι ότι, κατά καιρούς, οι ΗΠΑ έχουν βάλει τα δικά τους συμφέροντα και τη δική τους κυριαρχία πρώτα. Το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για το διεθνές δίκαιο, από τη Νυρεμβέργη και μετά, ήταν πάντα ad hoc παρά βασισμένο σε συνθήκες», δήλωσε ο Νάις στην Al Jazeera, αναφερόμενος στις δίκες της Νυρεμβέργης κατά των ναζί ηγετών μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Αυτό που το έχει επιδεινώσει είναι ότι, για πάνω από 80 χρόνια, η Ευρώπη και άλλοι έχουν αυταπατηθεί ότι αυτό δεν ισχύει».
Μακροχρόνιες επικρίσεις στην λεγόμενη τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες έχουν γίνει ολοένα και πιο έντονες τις τελευταίες δεκαετίες. Ίσως το πιο αξιοσημείωτο για πολλούς ήταν η συνεχιζόμενη δυτική υποστήριξη προς το Ισραήλ παρά τον γενοκτονικό του πόλεμο στη Γάζα, στον οποίο έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 71.550 Παλαιστίνιοι τα τελευταία δύο χρόνια. Δυτικοί ηγέτες έχουν σε μεγάλο βαθμό αγνοήσει το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το αν το διεθνές δίκαιο ισχύει για κάποιους, αλλά όχι για άλλους. «Η ιδέα της τήρησης μιας ενιαίας – και συχνά βαθιά υποκριτικής – τάξης πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες έχει τελειώσει, στον βαθμό που υπήρξε ποτέ πραγματικά», δήλωσε ο H. A. Hellyer του Royal United Services Institute for Defence and Security Studies στο Λονδίνο. «Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας από τους Καναδούς και τους Ευρωπαίους γίνεται πολύ διαφορετικά σε όλο τον κόσμο. Για κάποιους, παρόμοια με την Ευρώπη και τον Καναδά, μοιάζει με μια σοκαριστική κατάρρευση», είπε ο Hellyer. «Για άλλους, είναι απλώς η στιγμή που ένα σύστημα που ποτέ δεν προστάτευσε τους μαύρους και καστανούς πληθυσμούς, ή τον ‘Παγκόσμιο Νότο’, επιτέλους ονομάζεται για αυτό που ήταν». «Είναι ενδεικτικό ότι το υποτιθέμενο σημείο καμπής για την τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες είναι στην πραγματικότητα η απειλή για τη Γροιλανδία, όχι η καταστροφή της Γάζας, ή άλλα παραδείγματα πριν από τώρα», πρόσθεσε ο Hellyer. «Οι περιπτώσεις δεν είναι ίδιες, και δεν τις εξισώνω – αλλά είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι οι συζητήσεις περί προσάρτησης είναι πιο προσβλητικές για τα διεθνή πρότυπα από την καταστροφή ενός ολόκληρου λαού και εδάφους. Αλλά στην περίπτωση του Ισραήλ, ο κύριος υποστηρικτής της τάξης πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες – δηλαδή, οι ΗΠΑ – όχι μόνο εργάστηκε για να εξασφαλίσει καμία λογοδοσία για την παραβίαση του διεθνούς δικαίου, αλλά ενθάρρυνε ενεργά και ενδυνάμωσε αυτές τις παραβιάσεις».
Δεν υπάρχει τίποτα νέο σχετικά με τους δυτικούς σχολιαστές που ισχυρίζονται ότι τα γεγονότα στη δική τους αυλή καθορίζουν την κατάσταση του κόσμου, ανεξαρτήτως των συνθηκών αλλού, δήλωσε ο Karim Emile Bitar, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Saint Joseph University of Beirut. «Αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε μια τόσο έντονη αντίθεση μεταξύ των δυτικών στάσεων προς τη Γάζα σε αντίθεση με τις δυτικές στάσεις όταν μια ξανθιά, γαλανομάτα κυρία από την Ουκρανία φτάνει ως πρόσφυγας», είπε. «Όταν μια επικράτεια που αποτελεί μέρος της ‘Ευρωπαϊκής Ένωσης’ απειλείται, αλλάζουν εντελώς πορεία και δεν προσπαθούν πλέον να χρησιμοποιήσουν τις συνηθισμένες αθλιές δικαιολογίες που χρησιμοποιήθηκαν για δεκαετίες και δεκαετίες». Για τις μικρότερες χώρες που αναγκάστηκαν να βασίζονται σε συμμαχίες αντί για κανόνες για δεκαετίες, ή για μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου, η κατάρρευση της τάξης πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες θα σημαίνει λίγα. Για όσους βρίσκονται στον Βόρειο Ημισφαίριο και τους εκπροσώπους τους στο Νταβός, αντιπροσωπεύει μια σεισμική αλλαγή.
