Η 13η βουλευτική εκλογή στο Μπαγκλαντές ολοκληρώθηκε, αναδεικνύοντας νικητή το Μπαγκλαντές Εθνικιστικό Κόμμα (BNP), το οποίο επιστρέφει στην εξουσία μετά από μια μακρά περίοδο στην αντιπολίτευση υπό την ηγεσία της Σεΐχ Χασίνα. Το αποτέλεσμα, αν και χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως δραματική επιστροφή, δεν αποτέλεσε μια επανάσταση, αλλά μάλλον μια αναμέτρηση που διαμορφώθηκε από την απογοήτευση των ψηφοφόρων και την αρτημέτρητα του συστήματος “first-past-the-post” (FPTP).
Η αναμενόμενη άνοδος της Jamaat-e-Islami (JI) ήταν αξιοσημείωτη, με το κόμμα να εξασφαλίζει 68 έδρες και το συνασπισμό της να φτάνει τις 77. Αυτό αποτελεί ιστορικό ρεκόρ για ένα κόμμα που στο παρελθόν είχε λάβει μόλις 18 έδρες το 1991. Παρόλο που τα δεδομένα επιβεβαίωσαν την αυξημένη υποστήριξη της Jamaat, το σύστημα FPTP δεν μετέτρεψε αυτήν την άνοδο σε απόλυτη πλειοψηφία. Η εκλογή δεν καθοδηγήθηκε από μια κοσμοϊστορική επανάσταση, παρά το μαζικό κίνημα που ανέτρεψε την αυταρχική διακυβέρνηση της Χασίνα τον Αύγουστο του 2024, ούτε από μια βαθιά ιδεολογική ρήξη.
Η ψηφοφορία δεν χαρακτηρίστηκε από ένα ενιαίο κλίμα που να επηρεάζει όλες τις κοινωνικές τάξεις, τα φύλα και τις περιοχές. Αντίθετα, αποτέλεσε ένα υβρίδιο, μια κατά τα άλλα φυσιολογική εκλογική διαδικασία με σημαντικές παρεκκλίσεις, αλλά ένα προβλέψιμο αποτέλεσμα. Οι πιστοί ψηφοφόροι των κομμάτων παρέμειναν συνήθως πιστοί, ενώ οι αμφιταλαντευόμενοι ψηφοφόροι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Σε ορισμένες περιοχές, η απογοήτευση από την τοπική ηγεσία του BNP οδήγησε σε προσωρινές αποστασίες, κυρίως προς τη Jamaat ή το Εθνικό Κόμμα Πολιτών (NCP).
Η οργή των ψηφοφόρων ήταν πραγματική. Μετά τον Αύγουστο του 2024, ο μηχανισμός του BNP στη βάση παρουσίασε σοβαρά προβλήματα. Τοπικοί ηγέτες κατηγορήθηκαν για διαφθορά και εκβιασμούς, πυροδοτώντας δυσαρέσκεια στις αγροτικές και αστικές περιφέρειες. Αυτή η οργή εξηγεί την άνοδο της Jamaat, καθώς ένα τμήμα των ψηφοφόρων του BNP και σημαντικός αριθμός αμφιταλαντευόμενων ψηφοφόρων στράφηκαν στην υπόσχεση μιας “τίμιας εναλλακτικής”.
Ωστόσο, η βάση του BNP, ιστορικά ευρύτερη και οργανωτικά βαθύτερη από αυτήν της Jamaat, δεν κατέρρευσε. Η στρατηγική των υποψηφίων του BNP αποδείχθηκε απροσδόκητα έξυπνη. Ενώ η Jamaat παρουσίασε σχετικά άγνωστους αλλά ιδεολογικά αξιόπιστους υποψηφίους, το BNP επέλεξε την παλιά του φρουρά, υποψηφίους με ισχυρή αναγνωρισιμότητα και πυκνά δίκτυα. Αυτό ήταν κρίσιμο, ιδίως στην αγροτική ύπαιθρο, όπου οι ψηφοφόροι λειτουργούν εντός περίπλοκων δικτύων υποστήριξης. Ένας βουλευτής δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένας μεσάζοντας για ασφάλεια, θέσεις εργασίας, σταθερότητα και επίλυση διαφορών.
Αντιμέτωποι με την αβεβαιότητα, πολλοί ψηφοφόροι επέλεξαν τον “διάβολο” που γνώριζαν. Η Jamaat, παράλληλα, συνέβαλε στις δομικές της αδυναμίες με στρατηγικά λάθη, όπως η αμφίσημη στάση της σε θέματα γυναικών, που αποξένωσε μεγάλα τμήματα των ψηφοφόρων. Η αμφισβήτηση της μνήμης της Απελευθερωτικής Αποστολής του 1971 αποξένωσε ακόμη περισσότερο ψηφοφόρους.
Παρά τις δυσκολίες, η επίδοση της Jamaat ήταν ιστορική. Η συμμαχία της εξασφάλισε 77 έδρες, ως αποτέλεσμα της πειθαρχίας των στελεχών της και των ατοπημάτων του BNP. Το σύστημα FPTP, όπου μικρές διαφορές μπορούν να ανατρέψουν δεκάδες έδρες, επέτρεψε στη Jamaat να εκμεταλλευτεί την οργή, ιδίως σε περιοχές όπου η οργανωτική της δύναμη είναι ισχυρότερη. Ωστόσο, η άνοδος της παρέμεινε περιφερειακά συγκεντρωμένη, με την υποστήριξή της να ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την τάξη, το φύλο, την εκπαίδευση και την ηλικία.
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας ήταν ο “φανταστικός” ρόλος του Awami League (AL). Η ικανότητα του AL να διατηρήσει ένα σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων, ακόμη και αν δεν εκφράζονταν ανοιχτά, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο. Πολλοί ψηφοφόροι του AL, αν και απογοητευμένοι, ψήφισαν BNP από “εργαλειακή ορθολογικότητα”, πιστεύοντας ότι το BNP θα σχημάτιζε κυβέρνηση και θέλοντας να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες μέσω του νικητή βουλευτή.
Η νίκη του BNP είναι προϊόν δομικών πλεονεκτημάτων, στρατηγικής επιλογής υποψηφίων και ορθολογικών υπολογισμών των παραδοσιακών ψηφοφόρων. Ενισχύθηκε από τα αυτο-προκαλούμενα λάθη της Jamaat και, παραδόξως, από τις ατομικές παραβάσεις του BNP.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί η εμφάνιση του Εθνικού Κόμματος Πολιτών (NCP), το οποίο κατέκτησε πέντε έδρες. Αυτό σηματοδοτεί μια, έστω και μικρή, δίψα για εναλλακτικές λύσεις πέρα από το διπολικό σύστημα BNP-Jamaat. Στο σύστημα FPTP, οι πέντε έδρες αποτελούν ταυτόχρονα μια επιτυχία και ένα όριο.
Η 13η βουλευτική εκλογή του Μπαγκλαντές, τελικά, κατέδειξε τα όρια: τα όρια της οργής, τα όρια της ηθικής προβολής, τα όρια του αναθεωρητισμού και την διαρκή δύναμη της οργανωτικής εμβάριθμης σε ένα σύστημα “ο νικητής τα παίρνει όλα”. Το BNP κέρδισε όχι επειδή ενέπνευσε το έθνος, αλλά επειδή το κατανόησε.
