Στη σκιά του πολέμου που σαρώνει τη Γάζα, εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές και φοιτητές δίνουν καθημερινά μάχη για να διατηρήσουν ζωντανή την ελπίδα της εκπαίδευσης. Με τα σχολεία και τα πανεπιστήμια να έχουν καταστραφεί ή μετατραπεί σε καταφύγια, η προσπάθεια για επανεκκίνηση των σπουδών φαντάζει βουνό, με τους νέους να αγωνίζονται να επανέλθουν σε μια χαμένη ρουτίνα.
Η Νιμπάλ Αμπού Αρμάνα, 38 ετών και μητέρα έξι παιδιών, διδάσκει στον γιο της, Μουχάμεντ, στοιχειώδη ανάγνωση και αριθμητική μέσα στην αυτοσχέδια σκηνή τους στο καταυλισμό Νουσεϊράτ. Η αμυδρή λάμψη μιας λυχνίας LED είναι η μόνη πηγή φωτισμού, με τα μάτια των δύο να κουράζονται μετά από δύο ώρες προσπάθειας. Αυτή είναι η πραγματικότητα για πολλούς στη Γάζα, όπου η πλειοψηφία των Παλαιστινίων ζει εκτοπισμένη σε προσωρινά καταλύματα.
Ο “γενοκτονικός πόλεμος” του Ισραήλ στη Γάζα, που έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 70.000 Παλαιστινίους, διαρκεί πλέον περισσότερο από δύο χρόνια, καθιστώντας την ανοικοδόμηση ένα μακρινό όνειρο. Μεγάλο μέρος των σχολικών κτιρίων, όπως και άλλων δομών, έχει υποστεί ζημιές ή καταστραφεί. Μαθητές και φοιτητές έχουν ουσιαστικά στερηθεί κάθε μορφή τακτικής εκπαίδευσης από τον Οκτώβριο του 2023.
“Τα παιδιά μου είχαν μια ρουτίνα πριν τον πόλεμο: ξυπνούσαν νωρίς, πήγαιναν σχολείο, γύριζαν σπίτι, έτρωγαν, έπαιζαν, έγραφαν τις εργασίες τους και κοιμόντουσαν νωρίς”, λέει η Νιμπάλ. “Υπήρχε μια αίσθηση πειθαρχίας.” Τώρα, οι ημέρες τους κυλούν γύρω από τις βασικές ανάγκες: εύρεση νερού, φαγητού από φιλανθρωπικά ιδρύματα και προμήθεια καυσίμων για θέρμανση. Λίγος χρόνος απομένει για μελέτη.
Ο 16χρονος Χαμζά, ο μεγαλύτερος γιος της Νιμπάλ, έχει απορρίψει εντελώς την ιδέα της επιστροφής στο σχολείο. Η μακρά αποχή από τη μάθηση και ο εκτοπισμός τον έχουν απομακρύνει από την εκπαίδευση. Έχει αναλάβει νέες ευθύνες, εργαζόμενος ως αχθοφόρος για να βοηθήσει την οικογένειά του να εξασφαλίσει τροφή και ρούχα. “Μεγάλωσε πριν την ώρα του, αναλαμβάνει ευθύνες και σκέφτεται σαν γονιός για τα μικρότερα αδέλφια του.”
Ο 15χρονος Χουζάιφα, αν και επιθυμεί να συνεχίσει να μαθαίνει, αισθάνεται αβεβαιότητα για το μέλλον, θεωρώντας ότι θα χρειαστούν χρόνια για να αναπληρώσει τον χαμένο χρόνο. Παρακολουθεί μαθήματα σε μια αυτοσχέδια σκηνή, όπου η κούραση και ο πόνος στην πλάτη και τον αυχένα είναι συχνά.
Συνολικά, 745.000 μαθητές παραμένουν εκτός επίσημης σχολικής εκπαίδευσης, ενώ 88.000 φοιτητές ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων έχουν αναγκαστεί να διακόψουν τις σπουδές τους. Περισσότερο από το 95% των σχολικών κτιρίων χρήζουν αποκατάσταση ή ανακατασκευή, σύμφωνα με εκτιμήσεις της UNESCO, ενώ το 79% των πανεπιστημιακών και το 60% των κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί.
Ο Αχμάντ αλ-Τουρκ, κοσμήτορας Δημοσίων Σχέσεων του Ισλαμικού Πανεπιστημίου της Γάζας, τονίζει ότι το Ισραήλ στοχεύει εσκεμμένα την εκπαίδευση, θεωρώντας ότι ο θάνατος καθηγητών πλήττει τις μελλοντικές γενιές. Η απουσία ικανών ακαδημαϊκών, αναφέρει, επηρεάζει αρνητικά την επίδοση των φοιτητών και την ερευνητική διαδικασία.
Ο Ραέντ Σάλχα, καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο, επισημαίνει ότι η πανεπιστημιακή τεχνογνωσία είναι συσσωρευμένη γνώση που δεν αντικαθίσταται εύκολα. Η απώλειά της, είτε μέσω θανάτου, εκτοπισμού ή παρατεταμένης διαταραχής, αποτελεί καταστροφική απώλεια για φοιτητές, ιδρύματα και την κοινωνία.
Η οικογένεια και οι φοιτητές αντιμετωπίζουν δυσκολίες και με την online εκπαίδευση, λόγω του κόστους συσκευών, των αδύναμων συνδέσεων internet και της έλλειψης ηλεκτρικού ρεύματος. “Οι δάσκαλοι προσπαθούν να διδάξουν, οι φοιτητές να παρακολουθήσουν, αλλά τα εργαλεία είναι σχεδόν ανύπαρκτα”, αναφέρει ο Σάλχα, υπογραμμίζοντας την απώλεια της καθημερινής πανεπιστημιακής ζωής.
Ο Όσαμα Ζίμμο, 20χρονος φοιτητής πολιτικής μηχανικής, περιγράφει την πρόκληση της προσαρμογής στην online εκπαίδευση, όπου οι φοιτητές γίνονται “ονόματα σε οθόνες”. Αρχικά, σπούδαζε μηχανικός συστημάτων υπολογιστών, αλλά η έλλειψη laptop, σταθερής ηλεκτροδότησης και καλού internet, τον ανάγκασαν να αλλάξει κατεύθυνση. Επέλεξε την πολιτική μηχανική στο Ισλαμικό Πανεπιστήμιο, που ξεκίνησε δια ζώσης μαθήματα τον Δεκέμβριο. “Είναι μια επιλογή να συνεχίσουμε αντί να σταματήσουμε, να προσαρμοστούμε αντί να υποκύψουμε,” δηλώνει. “Σπουδάζουμε όχι επειδή ο δρόμος είναι σαφής, αλλά επειδή η παραίτηση είναι ακριβώς αυτό που αυτή η πραγματικότητα προσπαθεί να μας επιβάλει.”
